Keńeıtilgen tóralqa otyrysyna barlyq oblys pen Astana, Almaty, Shymkent qalalarynan ardagerler keńesteriniń basshylary, Parlament Májilisiniń depýtattary, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri, Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri, úkimettik emes uıymdar men buqaralyq aqparat quraldary ókilderi qatysty.
Is-shara shymyldyǵyn Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Májilis depýtaty, «Ardagerler uıymy» ortalyq keńesiniń tóraǵasy, Eńbek eri Baqtyqoja Izmuhambetov ashyp, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Atyraýda ótken quryltaıda da, «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda da Jeńistiń 80 jyldyq merekesin toılaý máselesine erekshe mán bergenin atap ótip, «Ardagerler uıymynyń» keńeıtilgen tóralqa jıyny osy taqyrypty talqylaýǵa arnalyp otyrǵanyn jetkizdi.
«Uly Jeńis: erlikke taǵzym, urpaqqa úlgi» atty alǵashqy baıandamany «Ardagerler uıymy» ortalyq keńesiniń tóralqa múshesi, tarıh ǵalymdarynyń kandıdaty, general-leıtenant Abaı Tasbolatov jasap, Jeńis kúnin toılaýdyń strategııalyq mánin buqaraǵa keń kólemdi túsindirý kerektigin tilge tıek etti.
«Resmı derekterge súıensek, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa 35 mıllıon adam qatysty. Elimizdegi 18-50 jas aralyǵyndaǵy er-azamattardyń 70 paıyzy, ıaǵnı 1,5 mıllıony qazaq dalasynan maıdanǵa attandy. Maıdannyń alǵashqy kúninen bastap, Qazaqstan aýmaǵynda qanshama áskerı qurama jasaqtaldy. 50-ge jýyq jekelegen polk jáne batalon sarbazdary bizdiń elde áskerı daıyndyqtan ótti. Onyń ishinde taza qazaq ulty ókilderinen quralǵan 3 kavalerııalyq dıvızııa, 2 brıgada bolǵan. Tipti Reseı, О́zbekstan sekildi kórshiles elderden de maıdanǵa attanǵan bozdaqtarymyz az emes. Máselen, Reseıdiń Chkalov oblysynda jasaqtalǵan 196-atqyshtar dıvızııasynyń 80 paıyzy, 195-dıvızııanyń 50 paıyzy, 193-dıvızııanyń 40 paıyzy, О́zbekstanda jasaqtalǵan 69-dıvızııanyń 45 paıyzy taza qazaq ultynyń ókilderinen quralǵan. 80 jyldyq merekeniń aıasynda osyndaı tyń derekterdiń betin ashyp, keshendi zertteý jumystaryn júrgize berýimiz kerek», dedi Abaı Bólekbaıuly.
Sonymen qatar A.Tasbolatov qazir keıbir saıasatkerler soǵys shyndyǵynan alshaqtap, halyqty bólýge, olardyń biriniń rólin bıiktetip, ekinshisin joqqa shyǵarýǵa tyrysatyn úrdis paıda bolǵanyna alańdaýshylyq bildire kelip: «Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde keńes odaǵyndaǵy barlyq respýblıka fashızmge qarsy kúresip, nasızm ıdeologııasyn birge jeńdi. Sondyqtan da búkil órkenıetke qarsy baǵyttalǵan fashızmge qarsy kúreskenderdi búginginiń kózqarasymen qarap bólip baǵalaýǵa bolmaıdy», dedi ol.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Oljas Anafın Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı memleket tarapynan soǵys jáne tyl ardagerlerine kórsetiletin áleýmettik kómekter týraly áńgimelese, Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Aızada Qurmanova mınıstrliktiń merekeni toılaýǵa qatysty atqaryp jatqan sharýalaryn baıandady. Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bastaǵan barsha otandasymyz úshin asa mańyzdy mereke sanalatyn Jeńistiń 80 jyldyǵyn naýqanshylyqqa aınaldyryp almaý kerektigi týraly paıymdy oıyn ortaǵa saldy.
«Ardagerler uıymy» ortalyq keńesiniń tóralqa múshesi, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Beket Turǵaraev: «Adamzat tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan alapat soǵystyń jeńispen aıaqtalǵanyna 80 jyl toldy. Sol 80 jyldyqty qalaı ótkizýdi keńesý úshin jınalyp otyrmyz. Bul basqosýdyń basty maqsaty maıdanda qany tógilip, janyn pıda etken atalarymyz ben apalarymyzdyń eren erlikterin urpaq jadynda umytylmastaı etip qaldyrý bolsa deımin», dedi.
Ol Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quryltaıdaǵy baıandamasynda Keńes Odaǵynyń batyrlary Mánshúk Mámetova, Álııa Moldaǵulova jáne Halyq qaharmany Hıýaz Dospanovalardyń esimderin qurmetpen erekshe atap ótkenin, olardyń erlikterin eshqashan esten shyǵarmaý úshin Qazyǵurt aýdanynyń «Máńgilik el» saıabaǵyna atalǵan úsh batyr qyzymyzǵa eskertkish monýmentter ornatylatynyn súıinshiledi. Bul eskertkish Túrkistan oblysy men Shymkent qalasynyń ardager uıymynyń qoldaýymen, halyqaralyq «Jeti jarǵy» jáne «Qojabergen jyraý» qoǵamdyq qorynyń qarjylandyrýymen boı kóteredi.
Almaty qalalyq Ardagerler keńesiniń tóraǵasy, Senatorlar keńesiniń múshesi Ahan Bıjanov: «Almaty – jastar men stýdentterdiń qalasy. Ońtústik astanamyzda elimizdiń basty joǵary oqý oryndary shoǵyrlanǵan. Qazir Almatyda elimizdiń árbir úshinshi stýdenti bilim alyp jatyr. Sondyqtan olarǵa bilimmen qatar ulttyq, rýhanı, patrıottyq tárbıe berýdi eskerýsiz qaldyrmaǵan jón. Patrıotızm – óz Otanyńa degen súıispenshilikten týyndaıtyn qasıet. Ardagerler keńesteri ákimdiktermen, «Amanat» partııasymen birlesip, Jeńistiń 80 jyldyǵyna qatysty ótkizetin sharalardyń bárine jastardy tartý qajet. Sol arqyly olardyń boıyna otanshyldyq rýhty sińire alamyz», dedi.
Sondaı-aq spıker Almaty qalalyq Ardagerler keńesi qalalyq ǵalymdar qaýymdastyǵymen jáne jastar uıymdarymen birlese otyryp, soǵys ardagerleri Saǵadat Nurmaǵambetov, Raqymjan Qoshqarbaev, Sháńgereı Jánibekovterdiń 100 jyldyǵyna arnap «Qazaq batyrlarynyń erlik jáne ar-namys dástúrleri – jastardy áskerı-patrıottyq tárbıeleýdiń negizi» degen taqyrypta ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótkizgenin, aldaǵy ýaqytta fılıal jumysyn osy baǵytta jalǵastyra beretinin tilge tıek etti.
«Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Aıtqazy Sherýbaev Shyǵys Qazaqstannan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa 93 627 adam attanǵanyn, onyń 63-i Keńes Odaǵynyń batyry, 10-y «Dańq» ordenderiniń tolyq kavaleri atanǵanyn aıta kelip, bıyl oblys ákimshiligi 13 ardagerge – 5 mln teńgeden (65 mln teńge), 237 tyl ardagerlerine (tyl eńbekkerleri, blokadashylar, tutqyndar, jesirler jáne soǵys ardagerine teńestirilgender) – 100 myń teńgeden (23,7 mln teńge), arnaıy statýsqa ıe bolmaǵan 4 261 tyl eńbekkerine 50 myń teńgeden (220,2 mln teńge) birrettik syıaqy tóleıtinin jetkizdi. «Ardagerler uıymynyń» oblystyq fılıaly óńirdegi ardagerlerdiń áleýmettik-turmystyq jaǵdaılaryn anyqtap, qajetti kómek túrleri kórsetýge (qar tazalaý, kómir, otyn daıyndaý, azyq-túlik jáne dárilik zattardy jetkizý, azyq-túlik tabystaý jáne t. b.) yqpal etip otyrǵanyn, sonymen qatar «Ardagerler uıymynyń» fılıal basshysy Shyǵys Qazaqstan oblysy aýmaǵynda soǵys ardagerlerine arnalǵan 201 eskertkish bar ekenin, onyń úsheýi aǵymdaǵy jóndeýdi qajet etetinin málimdedi.
«201 eskertkishtiń úsheýine aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn júrgizýdi usyndyq. Bular – 1985 jyly Altaı qalasynda ornatylǵan «Dańq memorıaly», Úlken Naryn aýdanyndaǵy 1978 jyly ornatylǵan «Qaıǵyly ana» eskertkishi, Kúrshim aýdanyndaǵy Baýyrjan Momyshulynyń bıýsti. Bul eskertkishter 80 jyldyq aıasynda qalpyna keltirilýi kerek», dedi A.Sherýbaev.
Is-shara sońynda «Ardagerler uıymy» ortalyq keńesiniń tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetov Jeńistiń 80 jyldyq merekesin laıyqty qarsy alý barshaǵa ortaq mindet ekenin aıta kelip, Ardagerler keńesi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamalaryna qoldaý bildirýge daıyn ekenin málimdedi.
