Jartyǵasyrlyq tarıhy bar ǵımarat 1979 jyly Almaty qalalyq Atqarý komıtetiniń sheshimimen «Tarıhı-mádenı eskertkishter» tizimine engen. 1991 jyly dál osynda birneshe eldiń memleket basshylary Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyn qurý týraly mańyzdy qujatqa qol qoıǵan Almaty deklarasııasy qabyldanyp, tarıhı oqıǵa oryn aldy. Al 1972–1999 jyldar aralyǵynda munda ózge memlekettermen mádenı baılanys órisin keńeıtýge baǵyttalǵan «Dostyq» qoǵamy tabysty jumys istedi. Halyqaralyq «Túrksoı» uıymynyń qurylý tarıhy da osy ǵımarattyń tynys-tirshiligimen astasyp jatyr. Búgingi tańda Almaty qalasyndaǵy respýblıkalyq Dostyq úıi etnosaralyq tatýlyq pen kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan bastamalardyń oshaǵyna aınalǵan.
Munda keletin etnomádenı birlestik ókilderi qazaq tilin erkin meńgerýge zeıin qoıǵan. Ásirese grek, uıǵyr jáne túrik EMB ókilderi úshin memlekettik jáne ana tilderin oqytý kýrstary úzdiksiz jumys istep tur. Olarǵa qazaq tilin onlaın oqytý mektebiniń negizin qalaýshy ári «12 grammatıkalyq qurylys. 365 jańa sóz» jınaǵynyń avtory Oksana Nabıeva sabaq beredi. Kýrs qatysýshylaryna qazaq tilin úıretetin orys qyzy Abaıdyń 50-den asa óleńin jatqa biledi.
«Qazaq tiline degen qyzyǵýshylyǵym mektep jasynda bastaldy. Sonyń arqasynda ómirimde túbegeıli betburystar oryn aldy. Abaı oqýlarynda jeńimpaz atanyp, oqýshy kúnimde-aq kópshiliktiń nazaryna iliktim. «Qazaqsha sóıleıik» kýrsynda 5 jastan 75 jasqa deıingi adamdar bar. Qazirgi tańda zeınetke shyǵyp, biraq qazaq tilin úırenemin, oqımyn dep qyzyǵýshylyq tanytatyndar da az emes. Meniń ádistememniń basty ereksheligi – adam ózine qolaıly kezde sabaqty ashyp, qaraı alady. Tipti avtobýsta, shet memlekette júrip bolsyn oqı alady. Kez kelgen shet tilin úırenýge júıe kerek. Ol ońaıdan qıynǵa qaraı júredi. Ár sabaq saıyn deńgeıge baılanysty grammatıkanyń bir túrin qosý arqyly, oqylymdy, tapsyrmany, oıyndardy, tyńdalym jasap úırenetin bolsa, kez kelgen adam sabaqty ońaı alyp ketedi», deıdi O.Nabıeva.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi G.Annakýlıevanyń bastamasymen qurylǵan «Almaty semınary: ártúrliliktegi birlik» klýby – Dostyq úıi qabyrǵasyndaǵy belsendi alańdardyń biri. 2022 jyly bastaý alǵan joba etnomádenı birlestikter arasynda qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa qomaqty úles qosyp júr.
Máselen, byltyr Dostyq úıinde qurylǵan Ádebı klýb az ýaqyt ishinde jemisti jumys bastaǵan. Mamandar Dostyq úıinde qazaqtyń aıtýly qalamgerleriniń mereıli datalaryna oraı ádebı-sazdy keshter, olardyń shyǵarmashylyq tynysynan syr shertetin taǵylymdy baıqaýlar ótkizý dástúrge aınalǵanyn aıtady. Atap aıtar bolsaq, qazaq ádebıetiniń klassıgi B.Soqpaqbaevtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan «Balalar ádebıetiniń báıteregi» atty tanymdyq is-shara Jazýshylar odaǵymen birlese uıymdastyrylǵan. Mazmundy jobada túrli etnos ókilderi arasynda aqyn-jazýshylar shyǵarmalary nasıhattalyp, qatysýshylar olardyń ómirine qatysty qyzyqty derektermen tanysqan.
Qazaqstan halqy Assambleıasyna qarasty etnomádenı birlestikter memleket ómirindegi kez kelgen irgeli iste boı kórsetip júr. Búginde etnostar dostyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan is-sharalardyń uıytqysy bolyp otyrǵan respýblıkalyq Dostyq úıiniń basshysy Nursáýle Áltekova, memleket etnostardyń rýhanı dástúrlerin halyqtyq ıgilik retinde saqtap, etnosaralyq tatýlyqtyń damýyna aıryqsha qamqorlyq jasap otyrǵanyn aıtady.
– Bizdiń ujym QHA etnomádenı birlestikterimen birge Prezıdentimizdiń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXXIII sessııasynda, Ulttyq quryltaıda, el halqyna Joldaýlarynda berilgen tapsyrmalaryn júzege asyrý baǵytynda tabandy jumys istep keledi. 2024 jyly respýblıkalyq Dostyq úıiniń qyzmetin qamtamasyz etý basqarmasynyń qatysýymen Almaty qalasynda túrli formattaǵy 216 is-shara ótti. Onyń ishinde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń baǵdarlamalary men jobalaryn, uıymdy damytýdyń 2022–2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde 182 is-shara uıymdastyryldy. Elimizde júrgizilip jatqan saıası reformalardy túsindirý boıynsha sarapshylardy daıarlaý jónindegi respýblıkalyq jáne óńirlik ádistemelik ortalyqtardyń qyzmeti úılestirilip keledi. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 30 jyldyǵyna oraı respýblıkalyq Dostyq úıi bıyl etnosaralyq birlik pen kelisimdi nasıhattaýǵa baǵyttalǵan aksııalar, festıvaldar, kórmeler, konsertter, dóńgelek ústelder, shyǵarmashylyq keshter, sporttyq týrnırler ótkizýdi josparlap otyr. Assambleıa jumysynyń jańa tujyrymdamasy etnostar men olardyń qoǵamdyq birlestikteriniń bizdiń elimizdegi azamattyq saıası ultty ıntegrasııalaý jáne qalyptastyrý úderisterine belsendi qatysýyna baǵyttalǵan. Búgingi basty mindet – etnosaralyq ózara is-qımyldyń jańa deńgeıine shyǵý, onyń negizin qoǵamnyń azamattyq múddeleri quraýǵa tıis, – deıdi N.Áltekova.
Dostyq úıinde san ulttyń baı dastarqandaryn pash etetin taǵam kórmeleri sekildi qyzyqty is-sharalar da ótip turady. Munda Qazaqstandy mekendegen etnostardyń aspazdyq erekshelikteri, qonaq kútý salty, taǵamdarynyń qunar-qýaty, ázirlený ádisteri týraly qyzyqty áńgimeler aıtylady.
– Turaqtylyq pen damý, tatýlyq pen dostyq – bárimizge ortaq qundylyq. Dostyq úıinde ótetin osyndaı is-sharalar óskeleń urpaqty bir-biriniń salt dástúrlerin qurmetteýge tárbıeleıdi. Qoǵamnyń yntymaǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ıdeıalar jaqsy nátıjesin kórsetip jatyr. Aldymyzda da mańyzdy is-sharalar kútip tur. Jetken jetistikterimizdiń negizi – halyqtyń birligi, yntymaǵy. Birligimiz berik bolsa, kez kelgen másele ońtaıly sheshimin tabady. Birlik degen uǵymnyń sóz kúıinde qalyp qoımaı, ispen dáleldengeni qandaı jaqsy. Jaqynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 30 jyldyǵyn merekeleý aıasynda respýblıkalyq Dostyq úıinde Túrkimen mádenı ortalyǵynyń 30 jyldyǵyna, túrki halyqtarynyń mádenıet qorynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan «Ártúrliliktegi birlik» atty keremet is-shara ótti. Dostyq úıiniń halyqtar dostyǵyn nyǵaıtýdaǵy róli zor, – deıdi qoǵam qaıratkeri Asyly Osman.
Etnomádenı birlestikterge qarasty jastar uıymdary volonterlik bastamalarda udaıy boı kórsetedi. «Taza Qazaqstan» aksııasynda olar myńnan asa kóshet otyrǵyzyp, saıabaqtar men alańdarda tazalyq jumystaryn júrgizgen. Olardy bul jumystarǵa úılestirýde Dostyq úıi mańyzdy rólge ıe.
«Bárimizdi toǵystyratyn bir tilek – Qazaqstannyń baıandy bolashaǵy. Osy elde ul-qyzymyz ósip, órken jaıyp kelemiz. Sondyqtan ortaq Otannyń mereıi – bárimizdiń mereıimiz. Prezıdentimiz alǵa qoıyp otyrǵan «Bir el, bir halyq», «Adal azamat» tujyrymdamasyndaǵy bastamalar – bizdiń birligimizdi arttyratyn ustanymdar. Jastarymyzdy eńbeksúıgishtikke, otansúıgishtikke baýlýǵa, olardyń rýhanı tárbıesin óristetýge baǵyttalǵan jumystarǵa kóńil bólý mańyzdy», deıdi Qazaqstan uıǵyrlary etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Abdýlhalıl Dolkýntaı.
ALMATY
