Bıyl birtýar tulǵanyń týǵanyna 135 jyl tolady. Osy aıtýly oqıǵa aıasynda ótken is-sharanyń mazmuny erekshe. Bar sanaly ǵumyryn túrki áleminiń birligine arnaǵan Alash ardaqtysynyń ómiri kúreske toly boldy. Túrkistannyń tutastyǵy men azattyǵy jolynda barlyq kúsh-jigerin sarp etti. Eshteńeden aıanbady. Jańa ókimet bıligin qabyldamady. Aqyry, shetelge ketýge týra keldi. Onda da keńes odaǵy quramyndaǵy túrki halyqtarynyń bostandyǵy jolyndaǵy kúresin toqtatqan joq.
Taǵylymdy is-shara Mustafa Shoqaıdyń óz daýysymen ashyldy. Qyrandaı sańqyldaǵan qaıratkerdiń daýysy búgingi jas urpaqty Otandy shynaıy súıýge úndep turǵandaı estildi.
Jıyn tizginin ustaǵan Parlament Senatynyń depýtaty, akademık, mustafatanýshy Darhan Qydyráli Túrkistannyń táýelsizdigi jolynda basyn báıgege tikken Mustafa Shoqaıdyń «Jas Túrkistan» jýrnalyna qysqasha toqtaldy.
«Bul jýrnal 1929 jyly aqpannan bastap, fashıster 1940 jyly Parıjdi basyp alǵanǵa deıin, ıaǵnı 11 jyl boıy úzdiksiz jaryq kórdi. «Jas Túrkistan» jýrnaly otandyq baspasóz tarıhy úshin de, Túrkistan tarıhy úshin de, jalpy saıası-qýǵyn súrgin taqyryby úshin de óte mańyzdy», deı kelip, osy 12 tomdyqtyń jaryq kórýine muryndyq bolǵan Qazaqstannyń Germanııadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Nurlan Onjanovqa rızashylyǵyn jetkizdi.
Mustafa Shoqaı shyǵarǵan «Jas Túrkistan» jýrnaly Túrkistannyń tutastyǵy men táýelsizdik ıdeıasyn nasıhattady. Ult qaıratkeriniń ózi búrkenshik esimmen basylymda birneshe maqalasyn jarııalady. Sondaı-aq jýrnalǵa sol jyldary Germanııada oqyǵan qazaq jastary da belsene atsalysty. Osyndaı qanshama tarıhtyń júgin artqan jınaqtyń oqyrmanǵa jol tartýyna Qazaqstannyń Germanııadaǵy elshiligi qoldaý kórsetti.
Is-shara barysynda jıynǵa onlaın qosylǵan Qazaqstannyń Germanııadaǵy elshisiniń keńesshisi Qadyr Qasabolatov Tótenshe jáne ókiletti elshi Nurlan Onjanovtyń qatysýshylarǵa joldaǵan ystyq sálemin jetkizdi. Sondaı-aq osy qundy eńbektiń tarıhyna toqtaldy.
«О́tken jyldyń basynda bizdiń elshilikke Germanııada turatyn Ydyrys qarııa balasy ekeýi habarlasqan edi. Aqsaqal qolyndaǵy osy jınaqty bizge elimizdegi Ulttyq akademııalyq kitaphanasyna tapsyrýdy ótindi. Ydyrys qart bul kitaptardy 1995 jyly áıgili Baımyrza Haıttan alǵan. Qazir Ydyrys qarııanyń jasy – 93-te. Sóıtip, biz bul jınaqtardy Syrtqy ister mınıstrligine jetkizip berdik. Osy sátti paıdalanyp, Mustafa Shoqaıdyń murasyn kóziniń qarashyǵyndaı saqtap tapsyrǵan Ydyrys aqsaqalǵa sheksiz rızashylyǵymyzdy bildiremiz», dedi ol.
Qadyr Qasabolatovtyń aıtýynsha, Berlınde turatyn qazaqtar qaýymdastyǵynyń bastamasymen erikti túrde qarjy jınalyp, sondaǵy Mustafa Shoqaı zıratyna jańǵyrtý jumystary júrgizilgen. Sonymen birge Germanııadaǵy nemis-qazaq qoǵamynyń uıytqy bolýymen Berlınde 2023 jyly «Mustafa Shoqaı – ulttyń bostandyǵy, ulttyq rýhtyń nátıjesi» atty nemis tilinde kitap jaryq kórgen. Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetindegi M.Shoqaı ortalyǵyna da atalǵan elshilik ult zııalysy týraly tyń derekter berip, oǵan qoldaý kórsetken.
Odan keıin óte baǵaly jınaqtyń lentasy qıyldy. Bul saltanatty rásimdi atqarý qurmeti qoǵam qaıratkeri, mustafatanýshy Ábdijálel Bákir, belgili zańger, qoǵam qaıratkeri Sabyr Qasymov, Jazýshylar odaǵy tóraǵasynyń orynbasary, aqyn Qasymhan Begmanov jáne Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Dastan Dıýshekeevke berildi. On eki tomdyq jınaq Ulttyq akademııalyq kitaphanasyna tabystaldy.
Alash ardaqtysynyń saıası qyzmeti men murasy jaıynda Qasymhan Begmanov, ulttyq mýzeıdiń dırektory Berik Ábdiǵalıuly, «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly, Astana arhıviniń qyzmetkeri Ǵazıza Isahan, Memleket tarıhy ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Búrkitbaı Aıaǵan, EUÝ «Alash» ǴZI dırektory Sultanhan Aqqululy jáne basqalar sóz alyp, parasatty oı órbitti.
