«STEAM» júıesi nege daǵdaryp tur?

«STEAM» degen ne, ol qaıdan shyqty?

«STEAM» (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) – jaratylystaný ǵylymdary, tehnologııa, ınjenerııa, óner, matematıkany kiriktirip oqytý júıesi. Bul termın alǵash ret AQSh-ta 1990-jyldary engizilip, keıin kóptegen damyǵan elder bilim júıesine beıimdeı bastady. «STEAM» bilim berý dástúrli pánderden alshaqtap, oqýshylardy naqty ómirde kezdesetin máselelerdi keshendi túrde sheshýge baǵyttaıdy. Bul modelde oqýshy bilimdi tek teorııa júzinde emes, tájirıbe arqyly meńgeredi. Mysaly, bir joba barysynda oqýshylar ǵylymı zertteý jasap, ınjenerlik esepteýler júrgizip, shyǵarmashylyq elementter qosyp, nátıjesinde naqty ónim shyǵarady.

Bastama bar da, nátıje joq

Elimizde «STEAM» bilim júıesi 2019 jyldan bastap engizilip, birqatar mektepte alǵashqy zerthanalar ashyldy. Alaıda búginge deıin bul baǵdarlama keıbir jekelegen mektepterde qalyptasyp kele jatqany bolmasa, jalpy orta mektepterde tolyq júıelene qoıǵan joq. Bilim júıesinde oǵan sebep olqylyq kóp. Bilim uıalarynda arnaıy «STEAM» synyptary ashylǵanymen, olardyń kópshiligi ınformatıka kabıneti deń­geıinde qa­lyp qoıǵan.

Informatıka páni muǵalimi Gúljan Tóleýdiń aıtýyn­sha, bul júıe­niń negizgi mánin jete tú­sinbegen mektep ákimshiligi «STEAM»-di tek robottehnıka men kompıýterlik baǵdarlamalaýmen shektep, ony iske asyrýdy ınforma­tıka muǵalimderine tapsyrady. «STEAM» dep atalatyn kabınetter bar. Biraq ony tolyqqandy zerthana deı almaımyz. Al zerthanalary bar mektepter az. Alaıda bar jabdyqtyń ózi tolyq paıdalanylmaıdy. Muǵalimderdi arnaıy daıyn­­dyq­tan ótkizbeı, qarapaıym ınforma­tı­ka muǵalimderine bul jaýapkershi­lik­ti júktep qoıady. Sheteldegi «STEAM» sabaqtary pánaralyq baılanysqa qu­rylǵan, oqýshylar matematıka, fızıka, bıologııa, óner, tehnologııany biriktirip, naqty jobalarmen jumys isteıdi. Bizde osynyń bári nazardan tys qalyp otyr», deıdi ol.

Nege tyǵyryqqa tireldi?

Elimizdegi mektepterde «STEAM» zerthanalary ashylǵanymen, olar áli de tolyqqandy jumys istep jatqan joq. Kóptegen mektepte bul júıe tek robottehnıka men ınformatıka sabaqtary sekildi ótedi. Al shyn máninde, «STEAM» – ǵylym, tehnologııa, ınjenerııa, óner jáne matematıka pánde­rin biriktiretin keshendi oqytý júıesi. Bas­ty másele – muǵalimderdiń bul ádisti to­lyq túsinbeýi jáne pánder arasynda baıla­­nys ornatylmaý. Qazirgi mektepterde ár ­pán óz aldyna jeke oqytyla­dy, al «STEAM»-niń negizgi maqsaty – osy pánderdi biriktirip, oqýshylarǵa tájirıbe ar­qyly bilim berý. Eýrazııa ulttyq ýnı­versıtetine arnaıy shaqyrylǵan «STEAM» bilim berý mamany, PhD Abdýlla Lılıdiń aıtýynsha, muǵalim­der bul júıege beıimdelmegendik­ten, ony qosymsha júkteme retinde qabyldaıdy. «Muǵalimder «STEAM» júıesin jetkilikti deńgeıde túsinbeı jatyr. Qural-jabdyqtyń jetispeýi ǵana qolbaılaý emes, muǵalimderdiń shyǵarmashylyq izdenisiniń azdyǵy men bul júıege beıimdele almaýy úlken kedergi. Dástúrli formatta bilim berip úırenip qalǵan ustazdar óz pánin basqa pándermen ıntegrasııalap artyq júkteme alǵysy kelmeıdi. Árıne muny da túsinýge bolady. Sondyqtan «STEAM» júıesinde oqytatyn arnaıy maman qajet. Qazir joǵary oqý oryndarynda bul mamandyq endi ashylyp, oqytylyp jatyr. Degenmen mekteptegi júıeni qazirden ózgertýge áreket jasalsa ǵana «STEAM» baǵdarlamasy nátıjeli bolady dep oılaımyn», deıdi ol.

AQSh tájirıbesi: sabaqtar qalaı ótedi?

AQSh-ta «STEAM» sabaqtary oqý­shylardy zertteýshi retinde qa­lyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan. Onda jobalyq oqytý júıesi qoldanylady. Sabaqtarda oqýshylar bir máseleni sheshýge birneshe pánniń bilimin qoldanady. Muǵalimder arnaıy daıyndyqtan ótedi. «STEAM»-di júrgizetin muǵalimder tek ınformatıka emes, ártúrli pánder boıynsha bilimin jetildirip, ıntegrasııalanǵan sabaqtar ótkizýge daǵdylanady. Sondaı-aq kásibı mamandar tartylyp, mektepteri túrli kompanııalarmen, ýnıversıtettermen, zerthanalarmen birlese jumys isteıdi. Oqýshyǵa erkindik beriledi. Oqýshylar teorııalyq bilimmen shektelmeı, máseleni zerttep, tájirıbeden ótkizip, óz sheshimin usynady.

«Biz jańa býynnyń kúrdeli máse­lelerdi sheshý daǵdylaryn damytýǵa yqpal etkimiz keledi. Osy maqsatta muǵalimderge pánaralyq jobalardy basqarý, zamanaýı tehnologııalardy tıimdi engizý, adamǵa baǵdarlan­ǵan dızaındyq oılaý tásilderin meńgerý­ge kómektesetin kásibı daıyndyq baǵdarlamalaryn ázirlep shyqtyq», deıdi «STEAM» baǵdarlamasynyń jetekshisi Jan Gılder.

Blıs-saýal

Bastama júzege asyp jatyr ma?

Aıjan, ınformatıka pániniń muǵa­limi: Mektepte «STEAM» kabıneti ashyldy, biraq oǵan tek ınformatıka páni muǵa­limi jaýapty. Menińshe, bul júıe keń aýqymdy pánderdi qamtýy ke­rek, al bizde ol tolyqqandy iske asyp jatqan joq.

Marat, ınformatıka pániniń muǵa­limi: Ideıasy jaqsy, biraq jabdyqtar jetkiliksiz. Tipti olardy qalaı qoldaný kerek ekenin de túsine bermeımiz. Jalpy, ony kúndelikti qoldanyp ta jatqan joqpyz.

Gúljan, ınformatıka pániniń muǵalimi: «STEAM» tek jaratylystaný pánderine ǵana qatysty dep oılaıtyndar kóp. Biraq bul júıe shyǵarmashylyq pen ınjenerııany damytýǵa baǵyttalǵan. Biz mektepte áli dástúrli ádispen oqytamyz.

Baýyrjan, ınformatıka páni­niń muǵalimi: Mektep ákim­shi­ligi «STEAM» kabınetin ashyp, ma­ǵan tap­­syrdy. Biraq bul tek baǵdar­lama­­laýmen shekteletin nárse emes. Basqa pándermen ıntegrasııa­lan­basa, naǵyz «STEAM» dep aıtý qıyn.

Aıdana, ınformatıka pániniń muǵalimi: Júıeni engizý qaǵaz jú­zinde ǵana júzege asyp jatyr. Muǵalimderge naqty ádistemelik qoldaý joq. Barlyǵyn ózimiz zerttep, beıimdeýge týra keledi.

Erlan, ınformatıka pániniń muǵalimi: Shetelde «STEAM» jobalary oqýshylardy erkin oılaýǵa, jańa ónim jasaýǵa baǵyttalady. Bizde mundaı múmkindik joq, kóbine teorııa.