Balyq ta baılyq kózi

Almaty oblysynyń shy­ǵysynda shalqyp jatqan Ala­kóldiń bir baılyǵy taıdaı týlaǵan balyǵy bolyp sanalady. Sol qundylyqty el azamattary baǵalap, qadirine jete bilgendikten zaman talabyna saı Úsharal «RybProm» atty óndiris ornyn osydan on bes jyl buryn ashqan edi. Ábilhan Mashenov basqaratyn bul zaýytta balyqtyń taza súbesin shyǵaratyn jáne balyq etinen daıyndalatyn jartylaı fabrıkattar, óńdeýden ótkennen keıingi balyq qaldyǵynan azyqtyq untaq shyǵaratyn úsh seh turaqty jumys isteýdi bastaǵan. Qudaıǵa shúkir, sátti bastalǵan sol jumys jyldar boıy ózindik jemisin berip keledi. О́ndiristegi zaman talabyna saı jabdyqtalyp taǵam sapasyn tekseretin zerthana shıkizatty qabyldaý bó­liminen bastap mehanıkalyq túrde óńdelip, qaptamaǵa salynyp bekitilip, paıdalanýǵa daıyn ónimge aınalǵanǵa deıin­gi jumysty qaltqysyz qa­daǵalap, saqtandyrý sharasyn belgilengen talapqa saı atqaryp, qandaı da bir jolmen sapasyz ónim shyǵýyna jol bermeıdi. Sapaǵa basa nazar aýdarýdyń nátıjesinde atalǵan kompanııa az ǵana ýaqytta Qazaqstan balyq sharýashylyǵy salasynda ózindik ornyn ala bildi. Naqty dálel retinde osynaý ónerkásip ónimderi elimizde uıymdastyrylǵan túr­li deńgeıdegi kórmelerde joǵary dárejeli dıplomdarmen marapattalǵanyn jáne baǵaly syılyqtar alǵanyn aıtýǵa bolady. Jetistikterdi tizbeleı tússek, 2001 jyly res­pýblıkamyzdaǵy alǵashqy úshtikke ilinip, eýropalyq ser­tıfıkattyq nómir alǵan-tyn. Sóıtip, balyq ónimderin Ger­manııa, Fransııa, Gollandııa, Kanada elderiniń rynoktaryna shyǵaryp satý quqyǵyna ıe bolǵan edi. Bile-bilsek bul úlken jetistik. Eń bastysy, Eýropa elderine aparylǵan Alakól balyǵyna suranys molynan túsip «RybProm» zaýytynyń atyn shyǵaryp qana qoımaı, úlken kiris kózin de ashqan. Muny iskerlik dep baǵalamasqa áddi joq. Endi she, shalǵaıdaǵy Úsharal aýylynda zaman aǵymyna saı osydan on bes jyl buryn bastaý alyp, araǵa bir jyl salyp zańdy tulǵa retinde tirkelgen «RybProm» atty óndiris ornynyń ekinshi zaýyty Almaty oblysy, Balqash aýdany, Quıǵan aýylynda bolsa, úshinshi zaýyty О́skemen qalasynda jumysyn júrgizýde. Taǵy bir basa aıtar jetistik, osynaý óndiris ornynda balyq qaldyqtarynan jasalyp shyǵarylatyn azyqtyq untaqqa О́skemen, Semeı, Pavlodar qalalary men elimizdegi eń úlken megopolıstiń irgesindegi Almaty oblysynyń birneshe aýdandarynda turaqty jumys isteıtin qus fabrıkalary úzilissiz suranys túsirip otyrady. Tutastaı alǵanda, osynaý óndiris ornynda 1 avtomat­ty tazalaǵysh mashına, 3 meha­nıkalyq tazalaǵysh mashına, súbe daıyndaıtyn ústel, balyqtardy qozǵaýǵa arnalǵan mehanıkalyq arba, 7 tońazytqysh, 1 – GP, 3 muzdatý kamerasy, shıkizatqa arnalǵan 2 muzdatqysh kamerasy jáne 1 konteıner bar. Jobalyq jáne naqtyly qýat kúnine 5 tonna ónim, naqtylaı tússek, kókserke, sazan, móńke balyq, alabuǵa shıkizat retinde paıdalanylyp, shyǵarylady. Bul jumysty 125 adam atqarady. Úsharal zaýytynyń ótkenine kóz júgirtsek, 2003 jyly 670 tonna sýdak balyǵynan 343 tonna balyqtyń surpy eti óndirilgen edi. Oǵan qosa 10 tonna alabuǵa balyǵy ustaldy jáne sol jyly balyq qaldyqtary men usaq balyqtan 269 tonna un shyǵaryldy. «Balyq qoryn kóbeıtý maq­satymen Besaǵash aýylynda ba­lyq ýyldyryǵyn óndiretin seh ashyp ony iske qostyq. Bul bastamamyzdy Qazaqstan balyq sharýashylyǵyn zertteý ınstıtýty jaqsy qoldady. Bıotehnıkalyq balyq ósirý orny jasandy toǵanǵa jiberilgen shabaqtardyń shyǵynsyz ósip kóbeıýine, jaǵdaı jasaý bolyp tabylady. Aldyn ala zerdelenip jasalǵan josparǵa sáıkes 15 mln. sazan alý úshin 200-ge jýyq úlken sazandy ustap, muqııat tekserip, eshqandaı aýrýy joq ekendigin anyqtaǵan soń ýyl­dyryq shashý úshin olardy to­ǵanǵa jiberdik. Naqty derekke dáıekteme keltirsek, sol sazandardy ýyldyryq shashqanǵa deıin 17-18 gradýs jyly sýda ustap, belgilengen mólshermen jemmen qorektendirip otyrdyq. Árıne, jasandy toǵanǵa sý toltyrar aldynda sazan ýyldyryqtary úshin azyq qory qyzmetin atqaratyn mıkroorganızmder men dafnıler damytylady. Iаǵnı 10 ga sý aıdynyna 30 tonna mólsherinde azyq jetkizilýi tıis. 1,5 mln. sazan ósirý úshin 2004 jyldyń qazanyna deıin 30 tonna konsentratty azyq qajet boldy. Ár 10 kún saıyn segoletkalardy ustap ósý qarqynyn tekserip otyrdyq. «Baıbala» ýchaskesinde jasalǵan qystyq toǵandarda sazan segoletkasynyń tyǵyz ornalasýy topyraqtyń klımattyq ereksheligi esebinen jasaldy. Sýdyń gıdrohımııalyq jáne gıdrobıologııalyq taldaýy normaǵa sáıkes keledi. Bıo­logııalyq jaǵynan eń mańyzdy másele shabaqtardy qysqa daıyndaý desek bul jumysqa «Baıbala» ýchaskesi óte yńǵaıly jer boldy», deıdi «RybProm» JShS Alakól aýdandyq fılıalynyń dırektory Ábilhan Mashenov. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Almaty oblysy, Alakól aýdany.