О́nim alýdyń zamanaýı ádisi

I.Jansúgirov atyndaǵy Je­tisý ýnıversıtetiniń jas ǵalymy ekologııany jaqsar­týǵa baǵyttalǵan ozyq tehno­logııalyq úrdis barysynda ámbebap jemdik aqýyz qospa, qaldyqtarynan zoogýmýs túrin­de ónim alýdyń zamanaýı ádisin zerttedi.

«Qara sarbaz» shybyny dernásilin kóbeıtip, tehno­lo­gııa­lyq jelisin damytý arqyly elimizdegi azyq qospalary óndirisin damyta alamyz. Búginde azyq qospalaryna suranys artyp keledi. Onyń sebebi, birinshiden, mal sharýashylyǵy ónimderine suranystyń kóbeıýi bolsa, ekinshiden, salaǵa memleket tarapynan qoldaýdyń jyldan-jylǵa artyp kele jat­qany. Quramajem óner­kásibin qaıta jandandyrý – mal sharýashylyǵy ónimderiniń kóbeıýi men aýyl-aımaqtar­dyń damýyna yqpal etedi. Al qura­ma­jem – mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý tizbegindegi negizgi azyq bolǵandyqtan, sapaly jem-shóppen qamtamasyz etilgen maldyń ónimi de joǵary bolady», deıdi ol.

Qara shybyn (Hermetia illucens) dernásilderinen alynatyn aqýyz-lıpıdti konsentrat – óte qunarly shıkizat. Bul organıkalyq qaldyqtar­da ósirilgen dernásilderdi óńdeý nátıjesinde alynady. О́ńdeý barysynda bólinip shyǵatyn aqýyz jáne lıpıd fraksııalardyń ózine tán qasıeti bar. Ondaǵy aqýyzdy konsentrattyń qura­mynda qurǵaq salmaqta 40–60 paıyzǵa deıin taza aqýyz alynady. Aqýyzdary lızın, metıonın jáne treonın sııaqty mańyzdy amınqyshqyldaryna baı. Dernásil aqýyzdary janýarlar úshin qunarly azyq, sińimdi ári óte paıdaly.

«Konsentrat taǵamdyq jáne azyqtyq qospa retinde akva­mádenıette, qus sharýa­shy­lyǵynda dástúrli aqýyz kózderine balama retinde keńi­nen qoldanylyp, teńiz ben soıa ónimderine táýeldilikti azaı­tady. Lıpıdtik bóligi jan­ýar­lardyń ımmýnıtetin, terisi men júniniń sapasyn jaqsar­tý­ǵa paıdaly. Bul – ekolo­gııalyq taza óndiris. Kómir­qyshqyl gazy men metan­nyń shyǵýyn azaıtyp, olardy qundy shıkizatqa aınaldyrýǵa yqpal etedi. Qandaı da bir ıisi, dámi bolǵanymen, janýarlar densaýlyǵyna keri áseri joq», deıdi ǵalym.

Qara shybyn dernásilderinen alynǵan aqýyz ben lıpıdti konsentrattar tutynýshylyq sıpatymen qatar óndiristiń ekologııalyq turaqtylyǵyn qamtamasyz ete otyryp, azyq-túlik, mal azyǵy ónerkásibin mańyzdy resýrsqa aınaldyrýǵa áseri mol.

ALMATY