Elimiz úshin úlken abyroı

Álemdik qoǵamdastyq HXI ǵasyrǵa qadam basa otyryp, halyq­aralyq qaýipsizdikke tónip turǵan qaýiptiń jańa túri, halyqaralyq sıpat alǵan terrorızm máselesimen betpe-bet kezdesip otyr. Terrorızm – ıdeologııalyq- motıvasııalyq kúsh kórsetýge baılanysty saıası-dinı kúrestiń bir túri. Terrorızm qaýipteriniń taralýyna dúnıejúzi elderiniń bári derlik qarsy shyqty. Sonymen birge, terrorızm kúshiniń qýat­tylyǵy sonshalyq, áskerı jáne dıplomatııalyq arnalardy belsendi jumyldyrǵannyń ózinde bul problemany qysqa merzim ishinde sheshý múmkin emes ekeni aqıqat. Osyndaı dinniń atyn jamylǵan qaıshylyqtar men qasiretter zamanynda dástúrli dinder ókilderiniń jáne olardyń jetekshileriniń pikirleriniń bir arnaǵa toǵysýy, olardyń arasynda ózara túsinistiktiń ornaýy, baısaldy ustanymdarynyń basymdyq tanytýy, tipti, ortaq máselelerdi belgili bir mámilege kele otyryp talqylaý, múmkin bolsa ortaq sheshimder qabyldaý – órkenıet tarıhynda, qazirgi adamzat qoǵam­ynyń beıbitshiligi men ıgiligi úshin aýadaı qajet qadamdar. Álem­de balamasy joq  osyndaı sharany elimizdiń qolǵa alýy, ony elordamyz Astanada ár úsh jyl saıyn uıymdastyrý – adamzat qoǵamynyń beıbitshiligi men turaqtylyǵyna qalanǵan kirpish, qarqyndap damyp, aıaǵynan tik turyp kele jatqan elimiz úshin úlken abyroı. Osy oraıda, din lıderleriniń kózqarastary men olardyń elde­rindegi jáne álemdegi dinı túsinikterdi durys qalyp­tas­tyrýdaǵy yqpaly az emes. Osy máseleni basty nazarǵa alǵan elimiz 2003 jyldan bastap ár úsh jyl saıyn bas qosatyn orynǵa aınaldy. Astanada ótken VII Dúnıe­júzilik Islam ekono­mıkalyq forýmynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev: «HHI ǵasyrdyń jańa onjyldyǵy musylman úmbeti úshin aýyr synaqtarmen bastaldy. Álemdik qarjy daǵdarysy, azyq-túlik ımportyna táýeldilik, jastar máselesi jáne basqa da túıtkildi jaıttar Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinde buryn-sońdy bolyp kórmegen dúrbeleń týǵyzdy. Týnıs pen Mysyrdaǵy saıası rejimniń aýysýy, Lıvııa ushyraǵan gýmanıtarlyq zaýal júzdegen myń bosqynnyń paıda bolýyna ákelip soqtyrdy. Álemniń ózge óńirleri qarqyndy damyp jatqanda, kóptegen musylman elderiniń kóshtiń sońynda qalýy anyq baıqaldy. Bir jarym mıllıardqa jýyq adamy bar ıslam dúnıesi búginde myzǵymas tutastyq quraı almaı otyr», – dedi. Joǵarydaǵy atalǵan sebepterge baılanysty bizdiń elimizdiń, álemdik dinder basshylarynyń quryltaıy ótkiziletin mekenge aınalýy zańdy. Jaı ǵana barlyq din ókilderi emes, álemniń jetekshi teologtary bas qosatyn dál osyndaı ekinshi jer ǵalamshardyń ózge aýmaǵynda joq. 2003 jyldyń qyrkúıeginde álemdegi barlyq dástúrli dinder basshylarynan quralǵan 17 keńes alǵash ret bizdiń elimizde bir ústeldiń basyna jınaldy. Islam, ıýdaızm, pravoslavıe, býddızm, katolısızm, sıntoızm jetekshileri «bir tilde» sóılesti. Olar «Álemdik jáne dástúrli dinderdiń I sezine qatysýshylardyń deklarasııasy» dep atalatyn biregeı qujat qabyldady. Málimdemede atap kórsetil­genindeı, «Adamdar arasynda ózara senimsizdik pen óshpendilik, qorqynysh pen ǵadaýat, dúrda­razdyq pen dúrbeleń týǵyzýdy kózdegen lańkester Jaratýshynyń atyn jamylyp, adamzat qoly­men jasalatyn eń bir aýyr ári jan­- ­tú­r­­shi­gerlik kúná-janalǵyshtyqqa barýda». «Qazaqstanda ýaǵyzdalatyn túrli dinder ókilderi – bizder dúnıejúziniń qaı túkpirinde jasalmasyn, adam shoshyrlyq lańkestik áreketterden jazyqsyz mert bolǵan beıkúná adamdardy ózimizben ortaq senimdegi adamdarmen birge aza tutamyz». «Zorlyq-zombylyqqa, sonyń ishinde dindi saıası maqsatta paıdalanýǵa degen barshamyzdyń qarsylyǵymyz bir arnada toǵysady». «Biz elimiz azamattaryn Otany­myzdyń gúldenýi, ony meken etetin túrli halyqtyń baqyty men tynyshtyǵy úshin beıbitqatar ómir súrip, dostyq sezimmen bel sheshe eńbek etý múmkindiginen aıyrmaýdy tilep, Jaratýshyǵa duǵa arnaımyz»,  delingen málimdemede. Osyndaı tujyrymdar men keleli pikirler árbir jıyn saıyn bıik minberlerden aıtylyp, adamzat qoǵamynyń rýhanı daǵdarystan shyǵý joldary turaqty talqy­lanýda. Bul úrdis jalǵasyn taýyp qazirgi kezde elimiz besinshi márte ataýly sharany ótkizýde. Qazirgi alpaýyt memleketter jaq-jaqqa bólinip, ózderiniń geosaıası múddeleri men aımaqtyq, ǵalamdyq, ekonomıkalyq, áskerı basymdyqtaryn saqtap qalý úshin barynsha kúresip, qajet bolǵan jaǵdaıda ártúrli ekonomıkalyq, rýhanı, áskerı sharalar qoldanyp jatqan qazirgi almaǵaıyp kezeńde qýatty memleketter arasynda oryn alǵan elimizdiń rýhanı tynyshtyǵy bitimgershilik, dánekerlik jasaý, ortaq qundylyqtardy jańǵyrtý talpynystarymen nyǵaıa túspek. Bul keıbireýlerdiń aıtyp júrge­nindeı, olarǵa qoldaý kórsetý arqyly múddelerdi toǵystyrý ózimizdiń dástúrli, dinı-rýhanı qundylyqtarymyzdan bas tartý, ózgelerdiń qundylyǵyna quldyq urý bolyp sanalmaıdy. Sondyqtan bul sharadan tek qaıshylyqtar men jumsalǵan shyǵyn kólemin emes, ulttyq, memlekettik, adamzattyq múddelerdi kóre bilý kerek. О́ıt­keni, memlekettiń múddesi, onyń jekelegen azamattarynyń múd­de­sinen árqashanda joǵary turady. Qoryta aıtqanda, bizge muny adamzattyq qundylyqtardy senim qundylyqtarymen sabaq­tastyra bilý, qazirgi kezdegi jáne bola­shaqtaǵy dinaralyq, órkenıet­aralyq qaqtyǵystardyń aldyn alý úshin, munyń elimizge ózektiligi óte joǵary másele ekenin eskere otyryp, Otanymyzdy qundylyqtar toǵysatyn mekenge aınaldyrý óz qaýipsizdigimizdi qamtamasyz etýmen qatar, álemdegi adamdardyń beıbit ómir súrýine qolushyn berý dep túsingen durys. Keńshilik TYShQAN, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti dintaný kafedrasynyń dosenti, dintanýshy.