Infografıkalardy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Memleket basshynyń bastamasymen 2022 jyly qurylǵan Ulttyq quryltaı qoǵam birligin damytatyn mańyzdy alańǵa aınaldy. Quryltaı dástúriniń qaıta jańǵyrýy halyqtyń erik-jigerin biriktirip, memlekettik mańyzy bar ózekti máselelerdi sheshýdi kózdeıdi. Quryltaıdyń jyl saıynǵy jıynyna tikeleı tóraǵalyq etetin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev onyń birlik pen ulttyq qundylyqtardy nyǵaıtýdaǵy rólin erekshe aıtyp júr.
Memleket basshysy ult uıasy Ulytaýdyń tórinde ótken quryltaıdyń alǵashqy otyrysynda quryltaı shaqyrý – erteden kele jatqan ata dástúrimiz ekenin aıtyp, babalarymyz mańyzdy máselelerdi osyndaı alqaly jıynda talqylaǵanyn, halyq ózara aqyldasa otyryp, bir toqtamǵa kelgenin jáne mundaı sheshimder búkil eldi biriktirgenin atap ótken.
«Qazaq quryltaılarynyń bári el damýyna zor ózgeris ákelgen. «Keńesshil el kemdik kórmeıdi» degen naqyl sóz sodan qalsa kerek. Biz babalar jolyn ustanyp, quryltaı shaqyrý dástúrin jańǵyrttyq», degen edi sol joly Prezıdent.
Al tól shejiremizde aıryqsha orny bar kıeli shahar Saraıshyqqa jaqyn jatqan Atyraýdaǵy úshinshi otyrysta Memleket basshysy ult sapasyn jaqsartamyz desek, bir el bolyp jańa qundylyqtar júıesin qalyptastyrýymyz qajettigin aıtty. Ári quryltaı eshqashan toı toılap, áńgime-dúken quratyn jıyn bolmaǵanyn, keleshekte de ondaı bolmaıtynyn eskertti.
«Aldyńǵy eki otyrysta elimizdi damytýǵa qatysty mańyzdy bastamalar kóterildi. Onyń birazy oryndaldy. Jalpy, ózgerister barlyq salada bolyp jatyr. Men byltyr kúzdegi Joldaýymda jańa ekonomıkalyq saıasatqa kóshetinimizdi aıttym. Aqpannyń basynda Úkimet aýysty, jańa mindetter júkteldi. Degenmen naǵyz damyǵan el bolý úshin tek ekonomıkalyq maqsat qoıý jetkiliksiz», dedi Qasym-Jomart Kemeluly Atyraýdaǵy quryltaıda.
Az ǵana ýaqyttyń ishinde aýqymdy qoǵamdyq ınstıtýtqa aınalǵan Ulttyq quryltaı el turǵyndarynyń keń aýqymdy pikiri men kózqarasy toǵysatyn negizgi ulttyq dıalog alańyna aınaldy. Bul Prezıdenttiń josparyna sáıkes memleket pen halyq arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtyp, elimizdiń damý jolynda nátıjeli de ózara tıimdi yntymaqtastyqqa septigin tıgizedi.
Ulttyq quryltaıdyń jumysy jylyna bir ret Prezıdenttiń qatysýymen ótetin úlken otyryspen ǵana shektelip qalmaıdy. Quryltaı tıimdi jumys isteýi úshin onyń qyzmetin keńeıtýge jáne ózara is-qımyldyń jańa tásilderin engizýge yqpal etetin jumys otyrystary ótkizilip otyrady. Jumys toptary aımaqtardaǵy jıynǵa belsene qatysyp, qoǵamnyń túrli salalarymen baılanysyn nyǵaıtady.
Bıylǵy aqpannyń 1-inde Astanada ótken Ulttyq quryltaıdyń jumys seksııalarynyń otyrystaryna arnalǵan jıynda Ulttyq quryltaı tóraǵasynyń orynbasary – Memlekettik keńesshi Erlan Qarın Ulttyq quryltaıdyń bıylǵy qyzmetiniń negizgi baǵyttary Prezıdenttiń qańtar aıynda «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda jáne Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózinde aıqyndalǵanyn atap ótip, júrgizilip jatqan reformalardyń mańyzyna toqtaldy.
«Búginde Memleket basshysynyń bastamasymen jáne basshylyǵymen memlekettigimizdi damytýdy jáne ulttyq ekonomıkanyń negizderin nyǵaıtýdy kózdeıtin asa mańyzdy reformalar júıeli túrde júzege asyrylyp jatyr. Biz qazirdiń ózinde bul reformalardyń naqty nátıjesin kórip otyrmyz. Elimizde ınjenerlik jeliler men kommýnaldyq sharýashylyq nysandary barynsha jańartylyp jatyr. Energetıka salasynda iri jobalar iske asyrylýda. Barlyq aımaqta myńdaǵan shaqyrym kólik jáne temirjoldaryn jóndeý jáne salý jumystary qolǵa alyndy. Birqatar qalada áýejaıdyń eski termınaly jańartylyp, jańa termınal iske qosyldy. Negizinen memleket qoldaýy arqyly aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri rekordtyq kólemde astyq jınady. Turǵyn úı qurylysy, onyń ishinde áleýmettik turǵyn úı qurylysy qarqyndy damyp keledi. Memleket tarapynan ǵylym men bilimdi qoldaý úshin buryn-sońdy bolmaǵan sharalar qolǵa alyndy. Qoǵamda pedagogterdiń, dárigerlerdiń, ǵalymdardyń mártebesi, jumysshy mamandyqtardyń abyroı-bedeli artyp keledi. Jastardy turaqty túrde qoldaýǵa, buqaralyq sportty jáne kreatıvti ındýstrııany damytýǵa aıryqsha nazar aýdarylyp otyr. Munyń bári – bastalǵan ózgerister men qol jetkizgen jetistikterdiń az ǵana bóligi. Prezıdent usynǵan bastamalardyń kóbisin júzege asyrýǵa Ulttyq quryltaı músheleri zor úles qosyp jatyr. Bul – memleket pen qoǵamnyń ózara tıimdi yqpaldastyǵynyń bir kórinisi», dedi E.Qarın.
Jalpy, Ulttyq quryltaı memlekettiń ashyqtyq, ınklıýzııa jáne syndarly qarym-qatynas qaǵıdattaryna adaldyǵyn bildiredi. Bul – qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýdy, ulttyq múddeni qoldaýdy jáne áleýetti odan ári arttyrý úshin turaqty platforma qurýdy kózdeıtin mańyzdy qadam bolyp otyr. Bul rette Ulttyq quryltaıdyń basty mıssııasy – qoǵamnyń ózekti máselelerin anyqtap, talqylaý ǵana emes, olarǵa júıeli sheshýge sarapshylar qaýymyn jumyldyrý. Azamattyq ınstıtýttardyń, memlekettik qurylymdardyń jáne qoǵamdyq birlestikterdiń ıntegrasııasy ortaq maqsat – azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy jáne qaýipsizdik pen áleýmettik ıgilikti qamtamasyz etýdi kózdeıtin bastamalardy ázirleýge, júzege asyrýǵa baǵyttalady. Sondyqtan Ulttyq quryltaıdyń negizgi qaǵıdaty – memlekettik bılik pen azamattyq qoǵam arasynda áriptestik qarym-qatynas qurý.
UQSK murageri retinde qurylǵan Ulttyq quryltaı qoǵamdyq dıalogti jańa, joǵary deńgeıge kóterdi. Ulttyq quryltaıdy qoǵam men memleket damýynyń negizgi máseleleri talqylanatyn dıalog pen sheshim shyǵarý alańy retinde uıymdastyrý elimizdiń demokratııalyq úderisterdi tereńdetýge jáne qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa umtylysyn kórsetedi.
Quryltaı jumysy jyl ótken saıyn jandanyp, júıelenip keledi. Jalpy alǵanda, Ulytaý oblysynda ótken otyrystyń nátıjesinde 42 usynys qarastyrylsa, Túrkistan qalasyndaǵy ekinshi otyrysta 106 bastama qabyldandy. Al Atyraý qalasyndaǵy úshinshi otyrysta 149 bastama qaraldy. Bul sharalar Ulttyq quryltaı hatshylyǵynyń turaqty baqylaýynda, olar bastamalardyń durys júzege asyrylýyn baqylaıdy.
Barlyq usynysty Ulttyq quryltaıdyń hatshylyǵy biriktirip, quzyrly organdarmen birge qosymsha qarastyrady. Sonymen qatar quryltaı músheleri zań jobalary men memlekettik organdarda qurylǵan komıssııalarǵa sarapshy retinde shaqyrylady. Osylaısha, Ulttyq quryltaı aıasyndaǵy jumys júıeli túrde, úzdiksiz júrgiziledi.
Túrkistanda ótken ekinshi otyrystan bastap seksııalarǵa bólinetin jumys formaty iske qosyldy. Qazirgi tańda Ulttyq quryltaı aıasynda 4 jumys seksııasy jumys isteıdi: «Azamattyq qoǵam», «Mádenıet. О́ner. Rýhanııat», «Bilim jáne ǵylym», «Áleýmettik-ekonomıkalyq jáne aımaqtyq damý». Seksııalar Ulttyq quryltaı músheleri óz bastamalaryn áriptesterimen, múddeli memlekettik organ ókilderimen tikeleı talqylaı alatyn aıtarlyqtaı nátıjeli formatta ótedi.
Ulttyq quryltaıdyń III otyrysynda Memleket basshysy Qazaqstannyń turaqty damýynyń negizi bolatyn táýelsizdik pen otanshyldyq, birlik pen yntymaq, ádildik pen jaýapkershilik, zań men tártip, eńbekqorlyq pen kásibılik, jasampazdyq pen jańashyldyq syndy ulttyq qundylyqtardy atap ótti. Sondaı-aq III otyrys barysynda Ulttyq quryltaı músheleri qoǵamdy nyǵaıtýdy, ǵylym men mádenıetti, ekonomıka men áleýmettik saıasatty damytýdy kózdeıtin 150-ge jýyq bastamany ortaǵa saldy. Quryltaı músheleri – ártúrli aımaqtar men qyzmet salasynyń ókilderi otandastarymyz úshin asa mańyzdy máselelerdi kóterip júr. Aıtylǵan bastamalardyń 40-tan astamy Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmalarynyń ózegine aınaldy. Bul azamattardyń syndarly usynystarynyń praktıkalyq mańyzy bar ekenin jáne memlekettik strategııanyń bir bóligine aınalǵanyn kórsetedi.
Ulttyq quryltaıdyń jaı ǵana pikirtalas alańy emes, tıimdi sheshimder qabyldaý tetigi ekenin atap ótken jón. Quryltaı músheleri máselelerdi kóterip qana qoımaı, ony sheshýdiń naqty joldaryn usynady. Birlesken kúsh-jiger arqyly tıimdi sheshimder ázirlenip, keıin praktıkalyq qoldanysqa engiziledi.
Toq eterin aıtsaq, óziniń úsh jyldyq jumysynda Ulttyq quryltaı qoǵamdy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ıdeıalardy usynyp, strategııalyq qadamdardy ázirleıtin negizgi ınstıtýt retinde qalyptasty. Onyń damýy men naqty bastamalardy júzege asyrýy ózektiligin dáleldep qana qoımaı, azamattyq qoǵamnyń kútkeninen áldeqaıda asyp túsip, quryltaıdy áleýmettik jáne saıası mańyzdy máselelerdi sheshýge arnalǵan tıimdi alańǵa aınaldyrdy. Bul organ memlekettik saıasatty qalyptastyrý men júzege asyrýǵa áser etý qabiletin naqty kórsetti. Osylaısha ulttyq damý qurylymyndaǵy óz rólin nyǵaıtty. Ulttyq quryltaı qazirgi qoǵamdyq máselelerdi qozǵaıtyn zań jobalaryn talqylaý jáne ilgeriletý úshin negizgi alańǵa aınaldy. Jalpy alǵanda, Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda Ulttyq quryltaıda mańyzdy nátıjelerge qol jetkizilip, onyń ishinde birqatar sala boıynsha 10 zań jobasy ázirlendi.
