Qazaq tilin damytýdaǵy jańa kezeń

Mazmundy is-sharada ult ustazynyń esi­min ıelengen Til bilimi ınstıtýtynyń keıingi jyldardaǵy zertteý nátıjeleri men ázir­lemeleri usynylyp, tamasha kórme uıym­dastyryldy. Sondaı-aq «Qazaq tiliniń ulttyq korpýsy» elektrondy saıtynyń qoldanysqa engizilgen jańa qyz­meti tanystyryldy.

Konferensııa moderatory, ­ınstıtýt dırektory Anar Fazyl­jan elordalyq zııaly qaýymǵa ózi basqaryp otyrǵan irgeli ujym­nyń kreatıvti ındýstrııa sala­syndaǵy  aýqymdy eńbekterin arnaıy tanystyrýdy maqsat et­kenin atap ótti. Sonymen qatar Anar Muratqyzy qazirgi tildik jaǵdaıǵa da toqtalyp, ásirese psı­holıngvıstıkalyq jáne sosıo­lıngvıstıkalyq zertteýlermen birge, qazaq tiliniń ǵylymı nor­ma­tıvtik bazasyn jetildirý kerek ekenin jetkizdi. Shynynda da, jurt­shylyqty ınstıtýttyń sıfrlyq formattaǵy jobalary erekshe qyzyqtyrdy. Odan keıin sóz alǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek bıyl Til biliminiń qasıetti qara shańyraǵyna 64 jyl tolyp otyrǵanyn aıtty. «Búgingi sıfr­landyrý keze­ńinde Til bilimi ıns­tıtýty bir­neshe baǵytta belsendi jumys istep jatyr. Sonyń ishinde bir-eki dúnıege toqtalyp keteıin. Til – tiri organızm. Oǵan damý, ósý tán qubylys. Qazir qazaq jastary  tildi damytýǵa  aıryqsha úles qosyp otyr.  Bul ádebıet, mýzy­ka sekildi salada erekshe baıqalady. Buǵan óte qýanamyz. Degenmen til máselesin sheshýdiń eki joly bar. Birinshisi – sıfrlyq formattaǵy platformalardy jetildirý. Osy salaǵa Til bilimi ınstıtýty erekshe ekpin berip otyr. Budan eki jyl buryn jasandy ıntellekt salasynda úlken revolıýsııa bastaldy. Buryn algorıtmderdi adam mıyna sáıkestendirip, neırondyq jeliler arqyly jattyqtyra­tyn edi. Endi «ChatGPT» shyǵyp, ol algorıtmderdi adam balasy sekildi, ıaǵnı mátindi túsinýge, jalpy bolyp jatqan úderisterdi til arqyly úıretýdi bastady. Aýqymdy tildik modelder paıda boldy. Qazir qytaı mamandary bul modelderdi basqasha jattyqtyratyn jańa tásil oılap tapty», degen mınıstr qazaq tiliniń ulttyq korpýstaryn qa­lyp­tastyryp, olardy arnaıy sıfr­lyq formatqa kóshirý – bas­ty mindettiń biri ekenin baıandady.

«Til bilimi ınstıtýtynda 64 jyldan bergi barlyq materıal­dyń kartotekasy saqtalǵan. Bul jumys bizge qazaq tiliniń aýqym­dy modelin qalyptastyrýǵa kó­mek­testi. Búginde  elimizde ja­sal­ǵan «KAZLLM» modeliniń al­ǵashqy kezeńi aıaqtaldy. Osy aýqym­dy jobaǵa Nazarbaev ýnı­ver­sı­teti, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Q.I.Sát­baev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnı­ka­lyq zertteý ýnıversıteti, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedago­gıkalyq ýnıversıteti, A.Baıtursynuly Til bilimi ınstıtýty kóp qoldaý kórsetti. Endi osy qazaq tiliniń sıfrlyq modelin kez kelgen adam júktep alyp, ondaǵy algorıtmdi jattyqtyrýǵa múmkindigi bar», dedi S.Nurbek.

Jıyn barysynda Til bilimi ınstıtýtynyń jas ǵylymı qyzmetkerleri «Qazaq tili ámbe­­bap elektrondyq sózdigi», «Til­­tanymdyq elektrondyq ki­taphana», «Qazaq mátinin avtomatty taný júıesi», «Aqyldy mátintúzetkish» sekildi smart-ónim­derdi tanystyrdy. Bul jobalar  ana tilimizdiń damýy jańasha baǵyt alǵanyn kórsetti. Máselen, «Qazcorpus.kz» saıtynda qazaq tiliniń leksıka-grammatıkalyq júıesin tolyq qamtyǵan mıl­lıondaǵan sóz­qol­danystan tura­tyn elektrondy pishin­degi kó­lemdi mátin jınaqtalǵan. Dálirek aıtqan­da, qazaq tili týraly barlyq málimetti jınaqtaǵan «aqyldy» mamandandyrylǵan bilim qory. Ondaǵy jalpy sózqoldanys sany 65 000 000-nan asady. Bul  qazaq tilin damytyp qana qoımaı, ǵylym salasyndaǵy qajetti tildik bazany jetildiredi. Otandyq ǵy­lymı-lıngvıstıkalyq oıdyń bá­se­kege qabilettiligin arttyrady.

Sondaı-aq is-shara aıasynda Ult ustazy atyndaǵy ınstıtýttyń byltyr jaryq kórgen bir­­neshe ǵylymı jınaqtyń tusaýy kesildi.  Odan soń Til saıasaty komıtetiniń tóraǵa­sy Erbol Tileshov, Májilis depýtaty Edil Jań­byrshın, akademıkter: Kárimbek Qurman­álıev, Sherýbaı Qurmanbaıuly, «Qazaq gazetteri» JShS bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly jáne «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly sóz alyp, A.Baıtursynuly atyn­daǵy Til bilimi ınstıtýtynyń sıfrlyq formattaǵy jańa jobalaryna joǵary baǵa berip, rızashylyqtaryn bildirdi.