Sýretti túsirgen – avtor
Bozanbaıdyń geografııalyq orny qus ushyryp, tazy júgirtýge óte qolaıly jer. Bytysqan buta, tutasqan orman joq. Aınalasyna kóz salsańyz, adyr belder, taqyr tóbeler. Munar taý, quzar shyńdary da alysta. Aızereniń balapan alǵan shyńy da sonaý Qalba taýlarynyń bir bıigi. Osydan úsh-tórt jyl buryn ákesi Marks qyran qustyń qaıda uıa salyp, qaı shyńǵa balapan basqanyn erte kóktemnen baqylap júripti. Ol jaqtyń joly da qııa bet sekildi. Atty kisini qoıyp, jaıaý jetýdiń ózi qııamet-qaıym kórinedi. Soǵan qaramastan Aızere aǵasy Baǵjan ekeýi baryp, balapanyn alýǵa bekingen. Uıabasary uzap ketken sátte basty aınaldyratyn shapshyma shyńǵa ekeýlep shyqqan. Túý bıiktegi búrkit uıasynyń jelke tusynan jetken soń, kishkentaı qyz qoryqpaı túsip, balapandy alyp shyqqan. Sol balapanyn baǵyp-qaǵyp, qansonarda túlkige salǵan da shynashaqtaı Aızere. Aıtýynsha, búrkiti birneshe qoıan, ondaǵan túlki alǵan. Álbette, munyń bári zańnyń sheńberinde.
– Shyń basynan etekke asyqpaı tústik. Uıadan aq úrpek balapanyn kórgen kezde qatty qýandym. Shyńnan túsken soń balapandy orap aldyq. Áıtpese, bulqynyp, qanat-quıryǵyn zaqymdap alýy múmkin. Ony baqtyq, qaqtyq. Shuǵylan dep at qoıdyq. О́sken soń ańǵa saldyq. О́zim «Shyǵys Salbýryny» jarysyna úzbeı qatysyp kelemin. «Shyǵys chempıonatyna» Aqseńgir atty búrkitimmen qatysyp, úshinshi oryn aldym. О́tkende Qonaev qalasynda kórnekti memleket qaıratkeri Dinmuhamed Qonaevtyń qurmetine uıymdastyrylǵan jarysqa qatysyp keldik. Jýyqta Túrkistan oblysynda ótken jas búrkitshiler arasyndaǵy jarysta óner kórsettim, – deıdi 9-synyp oqýshysy Aızere Marksqyzy.
Aızereni qusbegilikke ákesi baýlyp júr. Tym kishkentaıynda qarshyǵa, ıtelgi syndy qus kótertip, qasynan tastamaıtyn. Asyraǵan qusyn ózi tamaqtandyryp, ózi kútip-baptaıdy. Qystyń kúni ańǵa salyp, kóktem shyǵa túlekke otyrǵyzǵan. Qazaqy ıis ańqyp turǵan Aızereniń otbasy ónerden de qur alaqan emes. Anasy Shákerman qoly qalt etse, alasha toqyp, syrmaq syrady. Keste tigedi. Kıiz úıdiń jabdyqtaryn bastan-aıaq óz qoldarymen jasaıdy. Aızere sabaqtan keıingi ýaqyttarda anasynyń qolqanaty. Qusbegiliginen bólek, ismerligi de bir tóbe. Aıtqandaı, bul otbasy Ulan aýdanynda etnotýrızmdi damytýdy qolǵa alǵan. Jazdygúni áıgili Sibe kólderine bara jatyp, jolaı Aızereniń áke-sheshesiniń úıine soqsańyz, beınebir ertedegi qazaq úıine tap bolǵandaı áserde bolar edińiz. Dastarqandarynan ulttyq taǵam úzilmeıdi, qazandary ottan túspeıdi. Úıdiń uldary da júırik baptap, saltty saqtap júrgen naǵyz erler. Aǵalarynyń sońynan ergen sút kenjeleri Aızere qazaqy tárbıemen sýsyndap, boıjetip keledi. Qusbegi qyzben áńgimelesip otyrǵanymyzda, anasy da óz oıyn ortaǵa salǵan.
– Qazaqtyń bekzat óneri úzilmese eken degen nıette Aızerege óz bilgenimdi úıretip júrmin. Ákesi búrkit baptaýǵa baýlysa, men toqyma toqyp, as ázirleýdi, keste tigýdi, syrmaq syrýdy úıretemin. Kıiz úı jabdyǵyn jasaǵan kezderi qasymda kómektesetin osy, Aızerem, – deıdi anasy Shákerman Oshan.
Sózdiń oraıy kelgende, etnotýrızmdi qolǵa alyp jatqandaryn basa aıtty. Mundaǵy úlken bir artyqshylyq, Shákerman Oshannyń quraǵan kıiz úıleri temir qańqaly emes, naǵyz qazaqtyń aǵash kıiz úıi. Shańyraǵy men bosaǵasynda, ýyǵy men keregesinde kóneniń taby qalǵan. Jabdyqtary da jasandy emes, qoldan shyqqan qolóner. Týrısterdi qyzyqtyratyny da sondyqtan. Shákerman Oshannyń oı jospary, osy kıiz úılerdi tabıǵat aıasyna quryp, týrıst qabyldaǵysy keledi. Alaıda jer alý máselesi qıyndyq týǵyzady. Kásipkerlikke qoldaý bolǵanymen, jer alýda kedergi kóp. Aızereniń de armany asqaq. Etnotýrızm qolǵa alynsa, atpen serýendeıtin, búrkitpen fotoǵa túsetin múmkindikter bolady. Tipti týrızm úshin túıe de alǵyzypty. Aǵalary túıelerdi úıretip, minýge jaratyp qoıǵan. Onyń da jabdyǵyn Aızere anasy ekeýi tigip, ázirlegen. Jaz shyqsa týrısterdiń túıemen serýendeýge de múmkindigi bolady. Bozanbaı qaladan tym qashyq emes, sondyqtan suranystyń joǵary bolary anyq. Onyń ústine, bul aýyl Sibe kólderiniń jolynda.
Bozanbaı kóginen qyran qustyń sańqyldaǵan úni ketken emes. 80- jyldary bul aýylda elimizge belgili О́zbek Manapov degen qusbegi jasaǵan. Onyń qyrany usaq-túıek ańdy qoıyp, qasqyrǵa deıin túsken desedi zamandastary. Sóıtip, aıadaı aýyldaǵy búrkitshiniń esimi búkil elge taralyp, ańyzǵa aınalǵan. Tipti sonaý Japonııanyń jýrnalısteri izdep kelip, derekti fılm de túsiripti. Bozanbaıdaǵy osy ata dástúrdi úzbeı kele jatqan – Markstyń otbasy. Qyzyna deıin búrkit baptap júrgeni qýantady. Áıtpese, keıingi jyldary qus túrin bilmeıtin búrkitshiler de shyǵa bastady. Sol turǵyda Aızeredeı búrkittiń minezin biletin, babyn uǵynatyn qusbegi arýlardyń jóni bólek.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Ulan aýdany,
Bozanbaı aýyly
