Mereke • 22 Naýryz, 2025

Ulystyń toıy – yrystyń toıy

103 ret

kórsetildi

5 mın

oqý úshin

Munda tarıh pen tamyr, tatýlyq pen tutastyq, úlgi men ónege, eń bastysy, shýaǵyn shashqan meıir men mahabbat bar. Dúnıede shýaq pen meıirimge jetetin jaratylys joq. О́mir sondyqtan tátti. Áıtpese, «ata-anadaı eljirer kúnniń kózi» dep aıta ma uly Abaı. Qarany – aq, sýyqtyń mysyn jylý basqan kúnnen bastap bári teńesedi. Qaı jerde jaryq pen shýaq mol, halyq pen mahabbat ta sonda úıirsekteıtini beseneden belgili. Bizdiń jyl basy Naýryz boıyna osy qubylystardyń bárin toptastyrǵan uly meıram ekenine bás tigýge barmyz endeshe.

Jánibek ÁLIMAN

Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»

Jaýyna Abylaılap shapqan Naýryzbaılardyń mekeni uly qazaq dalasy osymen neshinshi Naýryzyn qarsy alǵaly tur. Tipti este joq eski zamandar ertegisinde Naýryz handar da bolǵan desedi. Keıbir etnograftar jyl basy bizdiń dáýirimizge deıin toılanǵanyn, bes myńjyldyq tarıhy baryn jazady. Boıyna joǵarydaǵy bar qasıetti syıdyrǵan bul meıramdy, demek ulttyq kod dese de artyq emes shyǵar. Keńestik bılik 1926 jyly tyıym salǵany tegin deısiz be? Sodan 1988 jylǵa deıin umyttyrýǵa tyryssa da, qazir muzdy jaryp shyqqan báısheshekteı tórimizge kelip ornyqty. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń pármenimen 14 naýryz – Amal kúninen bastap jyl basyn on kún boıy atap ótetinimiz qandaı tamasha. «О́tkenin tanyp, ata-babalaryn qasterlese, halyqtyń qasıeti qaıta oıanady» degen syńaıdaǵy Konfýsııdiń sózi esimde.

Naýryzdy qazaq osy 14-nen bastap segiz kún toılaıtynyn Máshhúr Júsip Kópeıuly anyq jazǵan. Shákárimniń uly Ahatta da bar. Olardy eseptemegende, bulardan buryn ejelgi qazaq dalasynda qalam ustap qandaı ǵulama ótse, birde-biriniń nazarynan tys qalmaǵan meıram qazir ulys toıyna aınalǵanyna eshkim shák keltirmese kerek. Oǵan Prezıdenttiń byltyrǵy hám bıylǵy Ulttyq quryltaılarda aıtqan sózderi aıqyn dálel. «Ulttyq biregeıligimizdi nyǵaıtý jolynda mádenıet salasy aıryqsha ról atqarady. Ásirese tól mádenıetimizdegi áz-Naýryz meıramynyń orny bólek. Naýryz merekesi týraly jańa tujyrymdama ázirlendi. Elimiz Ulystyń uly kúnin 14 naýryzdan, ıaǵnı Amal kúninen bastap, on kún boıy atap ótetin boldy. Ár kúnge naqty ataý berildi. Jurtshylyq bul bastamany jaqsy qabyldady. Ásirese Naýryznamadaǵy «Ulttyq kıim kúni» qoǵamnyń zor qoldaýyna ıe boldy», dedi Prezıdent Býrabaıda ótken IV Ulttyq quryltaıda. Bul – shúbásiz.

«Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn» dep bata bermeıtin be edi, bul kúnderi atam qazaq. Nemese Ulys kúni desetin. Eldiktiń, tatýlyq pen tutastyqtyń, baýyrlastyq pen biregeıliktiń toıy degen sóz. Bıyl osy ulys kúnimen birge jylan jyly kiredi. Taqyr qoıan men meshinge bolmasa, qazaq tanymynda jylan jylyna qatysty jaman sóz, oǵash yrym joq. Aıaq-qoly joq bul janýar tipti úıge de kirip ketetini týraly ańyz jetip artylady ári qazaqtar oǵan tıispeı, basyna aq quıyp shyǵarady. Halqymyzdyń osy bir ańyzynyń astary tereń. Bosaǵadan attady ma, ket deý joq, abzaly syı-qurmetpen jóneltý eken. Kúzge salym salqyn túse qosta uıyqtaǵanda, tańerteń kórpemizdiń astynan jylan shyǵyp bara jatqanyn talaı kórdik. Jyly jerde qyzdyrynyp jatqandy unatady ári adam balasyn jatyrqaı qoımaıdy. Tabıǵaty dos ta, qas ta emes, áıteýir óziń tıispeseń, zııansyz. «Jylan jyly jylys boldy, jylqy jyly urys boldy, qoı jyly zeńger toǵys boldy» degen sózder bar. Bul jyly týǵan adamdar belgili ǵalym, ǵulama, danyshpan bolady dep sengen. Tamam jurtymyzdyń kemeńgeri Abaıdyń týǵan jyly eken. Hakimniń týǵanyna 180 jyl tolǵan mereıtoıymen bıylǵy jyldyń tuspa-tus kelgeni jaqsy yrym delik. Býrabaıda ótken Ulttyq quryltaıda Prezıdent: «Biz Qazaqstandy álem órkenıetiniń derbes bóligi retinde tanytýymyz kerek. Qazaq halqynyń ámbebap ári biregeı ómirlik tájirıbesin tolyq ashyp kórsetý mańyzdy. Bul qazirgi Qazaqstannyń mıssııasyn tereń túsinýge septigin tıgizedi», dedi. Bul jerde álem órkenıetiniń derbes bóligi retindegi bir belgimiz osy ulys kúni desek, ámbebap ári biregeı tájirıbe retinde hakimniń tolyq adam tujyrymyn ataýǵa tıis shyǵarmyz.

Ulystyń toıy – yrystyń toıy qutty bolsyn!