Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Jalpy, memleket esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl jónindegi sharalardy, ıaǵnı zańnamalyq bastamalardy qolǵa alyp-aq jatyr. Aıtalyq, ótken jylǵy 27 jeltoqsanda Prezıdent esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımylǵa qatysty birqatar zańnamalyq aktige ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zańǵa qol qoıdy. Qabyldanǵan túzetýler qylmystyq jaýapkershilik júıesin jaqsartýǵa jáne qylmystyq quqyq buzýshylyqtyń sıpatyna qaraı jazalardy saralaýǵa baǵyttalǵan. Osy rette IIM Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl komıteti tóraǵasynyń orynbasary Qýandyq Áljanovtan esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl sharalary, sondaı-aq osy saladaǵy zańnamalyq bastamalar týraly surap-bildik.
Onyń aıtýynsha, qabyldanǵan zańǵa sáıkes, Qylmystyq kodekstiń qoldanystaǵy 297-baby esirtki satýshylarǵa, onyń ishinde quqyq buzýshylyq alǵash ret jasalǵan jaǵdaıda «esirtkini jasyryp qoıyp ketýshiler» úshin qylmystyq jaýapkershilik saqtalady jáne bul norma esirtki zattaryn jasamaı, óńdemeı jáne óndirmeı ótkizýge qatysty.
– Qarapaıym tilmen túsindirsek, bul jerde esirtki bıznesin uıymdastyrýshylar men taratýshylardyń jaýapkershiligi ajyratylady. Olar buryn bir bap boıynsha jazaǵa tartylyp kelgen jáne olardyń jaýapkershiligi de birdeı edi. Endi Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha, bizdiń mınıstrlik memlekettik organdarmen, sondaı-aq depýtattyq korpýspen birlesip, esirtki daıyndaý, óńdeý jáne óndirýmen aınalysatyn adamdardyń jaýapkershiligi qatańdatylatyn jáne baılanyssyz tásilmen esirtki taratatyn adamdar úshin, ıaǵnı «esirtkini jasyryp qoıyp ketýshiler» úshin jaýapkershilik jeńildetiletin túzetýler ázirledi, – dedi Q.Áljanov.
Onyń aıtýynsha, 1-bólim boıynsha endi 5 jyldan 8 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan, bul buryn 5 jyldan 10 jylǵa deıingi jaza qarastyrǵan eń joǵary merzimnen edáýir tómen. Sonymen qatar 2-bólim boıynsha 6 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý qarastyrylǵan, buryn bul norma 6 jyldan 12 jylǵa deıin bolǵan. 3-bólim boıynsha 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý qarastyrylǵan, buryn 10 jyldan 15 jylǵa deıin bolǵan eken.
– Bul jerde qylmyskerlerdiń jasy, ózge de mán-jaılary eskeriledi. Ásirese\ olar jas bolsa, bul zańdy birinshi ret buzǵan qylmyskerlerge adamgershilikpen qaraýǵa múmkindik beriledi. Esirtkini jasyryp qoıyp ketýshiler, ıaǵnı esirtki taratýshylar úshin jaza merzimin qysqarta otyryp, zańda sottardyń shartty túrde merziminen buryn bosatýdy odan ári qoldaný, sondaı-aq jazanyń ótelmegen bóligin neǵurlym jumsaq túrmen aýystyrý múmkindigi kózdeledi. Bul tásil qazir bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynda júrgen jas sottalǵandarǵa erterek bostandyqqa shyǵýǵa jáne jańa ómir bastaýǵa múmkindik beredi, – dedi IIM Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl komıteti tóraǵasynyń orynbasary Q.Áljanov.
Sondaı-aq mınıstrlik ókili osy sanattaǵy qylmystar úshin jazalaý merzimderin qysqartý jazanyń proporsıonaldylyǵyn teńestirýge, bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylǵannan keıin sottalǵandardyń áleýmettik beıimdelýin barynsha jedeldetýge jáne olardyń krımınalıtetpen birigýin boldyrmaýǵa múmkindik beretinin atap ótti.
Elimizde Qylmystyq kodekske esirtki quraldarymen baılanysty qylmys jasaǵandar úshin jazany qatańdatýdyń jańa sharalary engizilip jatyr. Máselen, jańa 297-bap engiziledi. Onda uıymdasqan qylmystyq toptardyń quramynda esirtki qylmysyn jasaǵan adamdarǵa, bilim berý uıymdarynda esirtkini satqan kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jazany qatańdatý kózdelgen. Sonymen qatar óz qyzmettik jaǵdaıyn paıdalana otyryp, esirtki qylmysyn jasaǵan laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershiligi kúsheıtilmek. Endi qylmystyń osy túrleri úshin 15 jyldan bastap ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrýǵa deıin jaza qarastyrylǵan.
Qýandyq Janybekulynyń aıtýynsha, zańda prekýrsorlar men kúshti áseri bar zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyldyń tıimdiligin arttyrý boıynsha ózge de sharalar qabyldanǵan. Osy maqsatta esirtki, prekýrsorlar men kúshti áseri bar zattardy óndirý úshin paıdalanylatyn prekýrsorlar men kúshti áseri bar zattardyń, quraldar men jabdyqtardyń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi.
– Prekýrsorlar – bul metallýrgııa, farmasevtıka, hımııa, munaı-gaz jáne basqa salalarda qoldanylatyn qos maqsatty zattar. Buryn prekýrsorlar kontrabandasy úshin qylmystyq jaýapkershilik bolǵan. Endi zańmen el aýmaǵyndaǵy prekýrsorlardyń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik tolyǵymen engiziledi, – dedi Q.Áljanov.
Komıtet tóraǵasynyń orynbasary bul ózgerister prekýrsorlar men kúshti áseri bar zattardyń zańsyz aınalymǵa túsýine jol bermeý jáne esirtki óndirý úshin qoldaný maqsatynda olardyń aınalymyn baqylaýdy kúsheıtýge múmkindik beretinin aıtty.
Zańdyq turǵydan baqylaýdyń álsizdigi saldarynan esirtki aınalymy azaıar emes. Osy jyldyń eki aıynda ishki ister organdary 1,5 myńǵa jýyq esirtki quqyq buzýshylyǵyn anyqtady. Onyń 600-den astamy – qylmystyq quqyq buzýshylyqtar.
– О́tken jylmen salystyrǵanda azdaǵan ósim bar. Bul bizdiń jumysymyzdyń jandanǵanyn dáleldeıdi. Esirtki qylmysy – qylmystyń jasyryn túri. Sondyqtan eki aıdaǵy statıstıka esirtki qylmystarynyń óskenin kórsetedi. Osylaısha, zańsyz aınalymnan esirtki zattary kóbirek alyndy jáne olar túpkilikti tutynýshynyń qolyna jetpedi, – dedi ol.
Q.Áljanovtyń málimetinshe, jyl basynan beri elimizdiń ishki ister organdary 2 tonnaǵa jýyq esirtki zatyn tárkilegen, onyń ishinde 120 kılo esirtkiniń sıntetıkalyq túri, 140 kılodan asa gashısh, 600 gramm kokaın bar. Sonymen qatar ol ishki ister organdary óz jumysynda Ulttyq qaýipsizdik komıtetimen, Memlekettik kirister komıtetimen jáne keden qyzmetterimen ózara birlese áreket etetinin, esirtki kontrabandasynyń jolyn kesý baǵytynda tıisti sharalar qabyldanyp jatqanyn jetkizdi.
