Qoǵam derti: turmystyq zorlyq-zombylyq

Qandaı qoǵam bolsyn áıelder men balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý eń ózekti másele sanalady. Sondyqtan da bolar, memleketimiz azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge basymdyq berip, dástúrli otbasy qundylyqtaryn damytýǵa barynsha jaǵdaı jasap jatyr. Dese de mamandardyń aıtýynsha, otba­sylyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý isinde kóbine jábirlenýshilerdiń qu­qyǵy tolyq qorǵalmaıdy. Oǵan sebep ákimshilik nemese qylmystyq is tirkelgennen keıin polısııa isti qolǵa alǵanymen, shaǵymdanýshy tarap óz quqy­­ǵyn qorǵaýǵa kelgende osaldyq ta­ny­­typ, taıqyp ketý derekteri kóp. Mamandar­dyń pikirinshe, elimizdegi áıelderdiń basym bóligi balalarynyń ákesiz óskenin qalamaıdy. Tolyq qandy otbasyn saqtap qalý úshin kúıeýleriniń ozbyrlyǵyn keshirýge daıyn.

Aqmola oblysy ákiminiń janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demo­gra­fııa­lyq saıasat jónindegi komıssııa hat­shylyǵynyń bas ınspektory Aı­nash Ǵalymova osy máselege toq­tala kelip, Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaevtyń bastamasymen turmys­tyq zorlyq-zombylyqqa qatysty jaýap­kershilik kúsheıtilgenin tilge tıek etti.

«Biz kóp jaǵdaıda shaǵymdanýshy taraptyń maqsaty jubaıyn túrmege qamaý emes, kerisinshe kúıeýleriniń ospadar minez-qulqyn ózgertý ekenin jıi baıqaımyz. Sondyqtan da ot­basylyq zorlyq-zombylyqty bol­dyr­maýdyń jolyn izdegende sanksııalardy qataıtýmen shektelip qalmaý kerek. El azamattarynyń jaqsy jalaqy tóleıtin laıyqty jumysqa ornalasýyna, turǵyn úı problemalaryn sheshýge, bilim deńgeıi men quqyqtyq saýa­­­­tyn arttyrýǵa, genderlik stereotıpterden aryltýǵa, salaýatty ómir saltyn us­tanýǵa baǵyttalǵan jobalardy kóbeıt­­­ken jón. Sonda ǵana qoǵamdaǵy abıýzer­­lerdiń azaıýy­na qol jetkizemiz», deıdi A.Ǵalymova.

Spıker elimizde otbasylyq zor­lyq-zombylyqqa qarsy kúresetin maman­dandyrylǵan bólimsheler qurylǵanyn, bul bólimsheler zorlyq-zombylyq qur­­ban­daryn qorǵaý isinde mańyzdy qadam­dar jasap, ishki ister organdarymen birle­se júıeli jumys júrgizip jatqanyn málimdedi.

«Qazir Aqmola oblysy aýmaǵynda 9 daǵ­darys ortalyǵy jumys isteıdi. Biz sol ortalyqtar arqyly turmystyq qıyn­dyqqa tap bolǵandarǵa psıho­logııalyq jáne zańgerlik kómek kórse­temiz. 2024 jyly daǵdarys ortalyǵyna 219 adam ornalastyryldy. Onyń ishinde 67 áıel adam, 152 bala bar. Sondaı-aq qater­diń aldyn alý maqsatynda polı­seı­ler myńnan asa agressordy baqy­laýǵa aldy», dedi ol.

Aqmola oblysy ákiminiń janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demo­gra­fııalyq saıasat jónindegi komıssııa hatshylyǵy úkimettik emes uıymdar­men de birlese túrli trenıngter, dáris­ter men konsýltasııalar ótkizgen. Aınash Ǵalymova aldaǵy ýaqytta bul baǵyt­taǵy jumystardy úzbeı jalǵasty­ra­tyn­daryn aıta kelip, árbir balanyń tolyq­qandy psıhıkalyq jáne tulǵalyq damýyn qamtamasyz etýge tıis ekenimizge toqtaldy.

«Búgingi tańda jahandyq áleýmettik problemalardyń biri balalar arasyndaǵy – sýısıd. Jetkinshekterimizdiń óz-ózine qol jumsaýyna otbasylyq janjal, jaýapsyz mahabbat, qorqynysh sezimi (qorqytyp-úrkitý) jáne belgisiz sebepter áser etetini belgili. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha Aqmola oblysynda balalar arasynda 13 sýısıd tirkeldi. 2023 jyly 11 jetkinshek óz-ózine qol jumsaǵan edi. Mundaı oqıǵalardyń aldyn alý úshin qazir mektepterde psıhologııalyq qyzmetter qurylyp, dırektordyń tárbıe isi jónindegi orynbasary, áleýmettik pedagog, psıholog, synyp jetekshileri birlese keshendi jumys júrgizip jatyr. Qazir oblys boıynsha 2028 bala – psıhologterdiń baqylaýynda», dedi A.Ǵalymova.

Qazir Aqmola oblysynda pedagog-psı­holog mamandar tapshy. Aqmola oblysynyń orta bilim berý uıymdarynyń shtattyq kestesine sáıkes 543,75 pedagog-psıholog qyzmet etýge tıis. Onyń ishinde 553 maman jumyspen qamtylǵan. Iаǵnı óńirdegi mektepter men tehnıkalyq bilim berý kolledjderine maman jetis­peýshiligi bar. Spıker bul problemany pedagog-psıhologterdiń jalaqysyn ul­ǵaı­tý arqyly sheshýge bolatynyn, bıyl oblystyq máslıhat sessııasyna pedagog-psıhologterdiń 594,8 stavkasy úshin 1 mlrd 350 mln teńge bólýge bıýdjettik ótinim berilgenin aıtady.

Sonymen qatar Aınash Ǵalymova Bilim berý uıymdarynyń psıhologııalyq qyzmetterin sıfrlandyrý máselesine qatysty oıyn da ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, 2024 jyldyń qyrkúıeginen bas­tap óńirdiń 64 mektebi men 2 kolledjinde pılottyq rejımde «HR+» psıhologııalyq-pedagogıkalyq monıtorıngtiń avtomattan­dyrylǵan júıesi engizildi. Bul júıeniń tıimdiligin arttyrý úshin jobanyń qatysý­shylaryna ádistemelik kómek kórsetetin úılestirýshiler taǵaıyndaldy. Aldaǵy oqý jylynda jobany barlyq bilim berý uıymdaryna kezeń-kezeńimen engizý jos­parlanyp jatyr.

2024 jyldyń sáýir aıynan bastap óńirlik Psıhologııalyq qoldaý ortalyǵy jumys isteı bastaǵan. Ortalyqta senim telefony táýlik boıy (24/7) jumys isteıdi. Spıker osy ýaqyt aralyǵynda ortalyqqa myńnan asa qońyraý túskenin, suraqtar kóbine otbasylyq jaǵdaı, ata-analarmen qarym-qatynas, kásibı kúızelis máselelerine qatysty bolǵanyn, 246 jeke qabyldaý jasalyp, telefon arqyly 363 keńes berilgenin, ár beısenbi saıyn ata-analar, oqýshylar men pedagogterge arnalǵan tikeleı efırler uıym­das­ty­rylǵanyn, ortalyq mamandary «Balalar men jasóspirimder arasyndaǵy avtoagressıvti minez-qulyqtyń aldyn alý boıynsha ádistemelik usynystar» baǵdarlamasyn ázirlegenin málimdedi.

Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý men sýısıdti boldyrmaý úshin balalardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýge jaǵdaı jasaý kerek. Aqmola óńirinde oqýshylardyń sabaqtan tys ýaqytta úıirmeler men sport seksııalarynda jattyǵýyna da basa mán beriledi. Mysaly, 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha oqýshylardyń 96,6 paıyzy qosymsha bilimmen qamtylǵan. 2023 jyly bul kórsetkish 82 paıyzdy quraǵan. Sondaı-aq «Danalyq mektebi» klýby arqyly mektep pen ata-analar arasynda baılanys ornatylyp, 117 myńǵa jýyq ata-ana pedagogtermen birlese balalarynyń tárbıesine aralasýyna múmkindik alǵan.

«Elimizde turmystyq zorlyq-zomby­lyqty boldyrmaý maqsatynda Otbasyn qoldaý ortalyqtarynyń kóptep ashylyp jatyr. О́ńirimizde «Amanat» partııasy­nyń bastamasymen jeti otbasyn qoldaý orta­lyǵy quryldy. Ol ortalyqtardyń jumysyn júrgizýge 2025 jyly 115,1 mln teńge qarjy bólindi. Máselen, 2025 jylǵy 1 naýryzdaǵy jaǵdaı boıynsha ob­lys­tyń otbasyn qoldaý ortalyqtaryna 289 azamattan ótinish túsip, 393 qyzmet kórsetildi», dedi A.Ǵalymova.

Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń 2024 jylǵy 14 maýsymdaǵy №256-NQ buı­ryǵy negizinde Aqmola oblysyna qaras­ty Qosshy, Stepnogorsk qalalary men Astrahan, Atbasar, Býrabaı, Zerendi, Shor­tan­dy aýdandarynyń árbirinde jeti Otba­syn qoldaý ortalyqtarynyń jany­nan ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bol­ǵan adam­dardy (otbasylardy) qoldaý jónin­degi 89 mobıldi top qurylǵan. Búgingi tańda mo­bıldik toptardyń kómegin júz­den asa ot­basy alyp, olarǵa 233 qyzmet túri kórsetilgen.