Ymdaý tili – qoǵamnyń tolyqqandy daýysy
Mańyzdy ári tarıhı qadamdardyń biri retinde ymdaý tilin tolyqqandy lıngvıstıkalyq júıe retinde taný usynylyp otyr. Bul tek formaldy ózgeris emes – bul teńdik pen qurmettiń naqty belgisi. Jańa norma ymdaý tilin bilim berý, densaýlyq saqtaý, sot júıesi jáne basqa da salalarda resmı túrde qoldanýǵa quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Bul – estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan adamdarǵa qoǵamdyq ómirge tolyqqandy qatysýǵa múmkindik beredi. Ymdaý tili qosalqy qural retinde emes, oıdy, sezimdi jáne quqyqty bildirýdiń teń múmkindigi bar tásili retinde moıyndalady, bul shynaıy ınklıýzııaǵa jol ashady.
Shekteýsiz tańdaý: ótemaqy mehanızmi – teń qoljetimdilik joly
Zań jobalarynda múgedektigi bar adamdardyń taýarlar men qyzmetterdi tutyný salasynda múmkindikterin keńeıtýge erekshe mán berilgen. Áleýmettik kodekske usynylyp otyrǵan túzetýler sheńberinde satyp alynǵan taýarlar men qyzmetter úshin jumsalǵan shyǵyndardy óteý tetigin engizý kózdeledi. Bul sheshim tek qarjylyq júktemeni jeńildetip qana qoımaı, bıýrokratııalyq kedergilerdi joıyp, ár adamǵa óziniń naqty qajettiligine saı tańdaý jasaý múmkindigin beredi. О́temaqy tetigi sapaly ári qoljetimdi taýarlarǵa jol ashady, kúndelikti ómirdi jaıly etip, tańdaý erkin ári sanaly bolýyna múmkindik beredi.
Naqty qajettilikterge saı turǵyn úı
Turǵyn úı zańnamasyna da eleýli ózgerister engizý usynylýda. «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańǵa múgedektigi bar adamdardy qosa alǵanda azamattardyń áleýmettik turǵyn úıge qoljetimdiligin arttyrýdy kózdeıtin túzetýler engiziledi. Mańyzdy qadamdardyń biri – qurylys kompanııalaryna jańa turǵyn úı keshenderinen áleýmettik turǵyn úı úshin páterler bólý mindetin júkteý. Bul áleýmettik osal toptarǵa turǵyn úı alý kezegin qysqartýǵa jáne turǵyn úıdiń qoljetimdiligin edáýir arttyrýǵa múmkindik beredi. Qurylys kompanııalaryna arnalǵan memlekettik jeńildikter bul úderisti ádil ári tıimdi etip, qoljetimdi turǵyn úı obektileriniń turaqty aǵymyn qamtamasyz etedi.
Zeınetaqy jáne qamqorlyq: Erekshe jaǵdaılardy eskergen áleýmettik qoldaý
Zeınetaqy zańnamasyna engiziletin túzetýlerdiń biri – múgedektigi bar azamattar úshin 53 jastan bastap zeınetke shyǵý quqyǵyn belgileý. Sonymen qatar, múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan ata-analarǵa qosymsha jeńildikter qarastyrylyp otyr. Bul – kúndelikti qıyndyqtarǵa tap bolyp, erekshe qamqorlyqty qajet etetin otbasylar úshin aıtarlyqtaı qoldaý. Bul sharalar áleýmettik jaýapkershilik pen memlekettiń erekshe jaǵdaıda ómir súretin azamattarǵa degen qamqorlyǵyn aıqyn kórsetedi.
Inklıýzıvti kólik júıesi
Kólik qozǵalysy salasyndaǵy zańnamalyq ózgeristerdiń qatarynda «arnaıy basqarý júıesi bar avtokólik» uǵymyn engizý bar. Bul – múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan kólik quraldaryn naqty aıqyndaýǵa múmkindik beredi. Mundaı kólikter mindetti túrde tirkelip, arnaıy tańbalarmen belgilenýi tıis. Jol qozǵalysyna qatysýshylar úshin atalǵan kólikterge arnalǵan qaýipsizdik sharalaryn engizý tek qaýipsizdikti qamtamasyz etip qana qoımaı, múgedektigi bar azamattardyń quqyqtaryna qurmetpen qaraýdy da bildiredi.
Qoljetimdi óner – kedergisiz orta
Mádenıet salasyndaǵy ózgerister múmkindigi shekteýli adamdar úshin mádenı is-sharalarǵa qoljetimdilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, teatr qoıylymdary men basqa da mádenı sharalarda ymdaý tilin jáne sýbtıtrlerdi qoldaný josparlanýda. Bul estý qabileti buzylǵan árbir adamǵa eldiń mádenı ómirine belsendi qatysýǵa, estetıkalyq jáne zııatkerlik lázzat alýǵa teń múmkindik beredi.
Qorytyndy
Usynylyp otyrǵan bastamalar – bul jaı ǵana tehnıkalyq túzetýler emes, bul – ár adamǵa teń quqyq pen múmkindik beretin ınklıýzıvti qoǵam qurýǵa baǵyttalǵan sanaly qadam. Bul ózgerister zańnamalyq deńgeıde bekitilip, múgedektigi bar adamdardyń quqyqtary qurmetteletin jáne baǵalanatyn qoǵamnyń negizin qalaıdy. Parlamentte aldaǵy ýaqytta ótetin túzetýlerdi talqylaý – osy ıdeıalardy iske asyrýdaǵy mańyzdy kezeńi. Bul – ár júrekke úmit uıalatar, ádilet pen teńdikti tý etken jańa dáýirdiń bastaýy, munda ár daýys – qoǵamnyń ajyramas áýeni, ár jan – osy áýenniń mańyzdy úni bolmaq.
Eńlik BAINAZAROVA, Áleýmettik jobalar jáne qoǵamdyq bastamalar ortalyǵynyń sarapshysy
