Sot tóreligi akademııasynyń irgeli baǵyttary

Osy kezeńnen bastap Joǵary sot keńesi Sot tóreligi akademııasynyń qyzmetin jetildirýge erekshe nazar aýda­ra bastady. Búginde sot biliminiń sapasy men tıimdiligin arttyrý maqsatynda jańa basymdyqtardy ázirleý jáne engizý baǵytynda aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Bul bastamalar akademııadaǵy bilim baǵdarlamalary men kýrstarynyń joǵary bilikti mamandardy daıarlaý qajettigin tolyq eskere otyryp, sot tóreliginiń zamanaýı talaptaryna saı bolýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Akademııany odan ári damytý zańna­madaǵy jáne sot praktıkasyn­daǵy ózgeris­terge jedel den qoıa alatyn neǵurlym ıkemdi ári zamanaýı baǵdarlanǵan bilim  qurylymyn qalyptastyrýǵa baǵyttalýy kerek. Bul rette sot júıesiniń kadrlaryn daıarlaý baǵdarlamalary elimizdiń ulttyq erekshelikterin eskere otyryp qana qoımaı, halyqaralyq sot tóreligi standarttaryna da tolyq sáıkes kelýi qajet.

Keńes 2025 jyldyń 11 aqpanyn­da Sot tóreligi akademııasyn damy­tý­dyń 2025–2027 jyldarǵa arnal­ǵan tujyrymdamasyn bekitti. Bul tujyrymdama Akademııany damy­týdyń negizgi baǵyttaryn aıqyn­daıtyn jańa strategııalyq qujat retinde onyń qyzmetin jaqsartý jónindegi uzaqmerzimdi josparlar men sharalardy qalyptastyrý úshin negiz quraıdy. Jańa tujyrym­dama­nyń maqsaty – bilim, ǵyly­mı, kadrlyq ári materıaldyq-tehnı­kalyq áleýetti nyǵaıtý. Bul sot tóre­liginiń zamanaýı talaptary men mindetterine sáıkes keletin joǵa­ry bilikti sýdıa kadrlaryn tıimdi daıarlaýǵa yqpal etedi. Atalǵan maqsatqa birqatar strategııalyq mindetti iske asyrý arqyly qol jetkize alamyz: joǵary oqý ornynan keıingi bilim baǵdarlamalaryn jetildirý, qosymsha bilim júıesin damytý, akademııa qyzmetiniń ǵylymı quraýshysyn jandandyrý, akademııanyń kadr saıasatynda jańa tásilderdi iske asyrý, akademııanyń materıaldyq-tehnıkalyq ınfraqu­rylymyn jaqsartý, oń ımıdj qalyptastyrý.

Joǵary oqý ornynan keıingi bilim baǵdarlamalaryn odan ári jetildirý sýdıalardyń kásibı daıar­lyǵyn jaqsartý, sot tóreligin júzege asyrýdyń joǵary sapasyn qam­tamasyz etý, sondaı-aq sot júıe­sin shapshań ózgeretin qoǵamdyq úderisterge beıimdeý úshin qajet. Bul baǵyt aıasynda beıindik magıstratýra baǵdarlamasynyń teorııalyq quraý­shysyn kúsheıtý, ǵylymı-pedago­gıkalyq baǵyttaǵy magıstratý­rany ashý, sot tóreligin iske asyrý má­seleleri bo­ıynsha ózekti oqý pánderin ázirleý, Joǵarǵy sot, jergilikti jáne basqa da sottardyń sýdıalaryn sabaq ótkizýge tartý praktıkasyn jalǵas­tyrý qarastyrylǵan. Sonymen qatar joǵary oqý ornynan keıingi bilimniń eki satyly modelin tolyqqandy iske asyrý maqsatynda PhD jáne beıindi doktorantýrany jýyq arada ashý da josparlanǵan.

Búgingi tańda sýdıalar men sot júıesi qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý kýrs­tary sottardyń zańna­masy men quqyq qoldaný praktıka­syn­daǵy ózgeristerge beıimdelýdiń joǵa­ry dárejesine ıe bolýǵa tıis. Osyǵan baılanysty qosymsha bilim júıesin damytý maqsatynda sot­tar­dyń mamandanýy boıynsha jalpy­lanǵan oqý baǵdarlamalarynan sýdıa­lardyń biliktiligin arttyrýdyń jeke baǵdarlamalaryna kezeń-kezeńimen kóshýdi júzege asyrý qolǵa alynǵan. Sondaı-aq sot tóraǵalarynyń laýa­­zym­daryna taǵaıyndalǵan, sottyń maman­danýyn aýystyrǵan sýdıalardy qaıta daıarlaý kýrstaryn ótkizý praktıkasyn jańǵyrtý kózdelgen.

Máselen, bıyl sáýir aıynda qyl­­mystyq sottardyń sýdıalaryn je­ke­lendirilgen daıarlaýdyń jańa jobasy sátti iske asyryldy. Mun­daı mindetterdi oryndaý oqytý baǵdar­lamalaryn árbir sýdıanyń bilimindegi «olqylyqtarǵa» naqty baǵdarlaýǵa múmkindik beredi, tıisinshe sýdıalar men sot júıesi qyz­metkerlerin qaıta daıarlaý men biliktiligin arttyrý kýrstaryn uıymdastyrýdyń sapaly deńgeıin kórsetedi.

Keńestiń bastamasymen Sot tóre­ligi akademııasynyń tarıhynda alǵash ret referendıat arqyly sýdıa laýazy­myna úmitkerlerdiń teorııalyq daıar­lyq deńgeıin arttyrý kýrstary engi­­zilip, qazirgi tańda ekinshi aǵymyna tyń­daý­shy­lar­dy qabyldaý bastaldy.

Akademııanyń ǵylymı qyz­me­tin kúsheı­tý baǵytynda jumys­kerlerdiń ǵy­lymı ortadaǵy belsendiligi men ta­nymal­dyly­ǵyn arttyrý, akademııa shyǵaratyn «Sot tóreligi akade­mııasynyń habarshysy» jýr­na­­lynyń suranysyn kúsheıtý jospar­lanǵan. Sonymen qatar akademııa ótki­zetin halyqaralyq ǵylymı is-sha­r­a­lar­dyń, onyń ishinde sot-quqyq­tyq daıyn­dyqtyń Túrki jelisi sheń­berinde ókildigin keńeıtý jáne basqa elderdegi sýdıalardy daıarlaýmen aınalysatyn oqytý mekemelerimen seriktestik qurý qarastyrylyp otyr.

Akademııanyń jetekshi ǵylymı orta­lyq retindegi rólin kúsheıtý sot júıesine ınnovasııalyq sheshimderdi ázirleýge jáne engizýge yqpal etedi. Aldaǵy ýaqytta jos­parlanyp otyr­ǵan is-sharalar akademııany joǵary deńgeıdegi ǵylymı kadr­larmen nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Búginde akademııany damytý tujy­rymdamasynyń ǵylymı baǵy­ty alǵashqy nátıjesin kórsetip otyr. Sáýirde akademııa ǵylymı qyz­met sýbektisi retinde akkredıtteý rá­siminen sátti ótti. Akkredıtteý kýáligin alý – akademııanyń ǵylymı jáne bilim áleýetin damytýdaǵy mańyzdy jetis­tikterdiń biri.

Sondaı-aq akademııanyń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý – mańyzdy ári shuǵyl qajettilik. О́ıtkeni akademııa­nyń sapaly bilim men ǵylymı damýy zamanaýı jab­dyqtardyń, tehnologııalardyń jáne ınfraqurylymnyń bolýyna ti­keleı baılanysty. Tıimdi mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazany qurý jáne qoldaý sot kadrlaryn daıarlaýdyń joǵary deńgeıin qamtamasyz etýge, ǵyly­mı jumysty damytýǵa sot biliminde ınnovasııalardy engizýge múmkindik beredi.

Oqý úderisin tolyǵymen sıfrlandyrý, krımınalıstıkalyq polı­go­nyn qurý, kompıýterlik jáne ózge de ofıstik tehnıka parkin jańartý sııaqty aýqymdy is-sharalar oqytý sapasyn arttyrýǵa, ǵylymı is-sharalardy ótkizý múmkindikterin keńeıtýge, aka­demııanyń joǵary teh­no­logııalyq hab retindegi ımıd­jin arttyrýǵa yqpal etedi. Mun­daǵy maqsat – akademııanyń negizgi qundylyqtaryn, jetistikteri men biregeı erekshelikterin kórsetetin oqý ornynyń oń ári kásibı ımıdjin qalyptastyrý. Sot bilimi salasyndaǵy jetekshi ǵylymı jáne bilim berý meke­mesi retinde akademııaǵa degen senimdi odan ári kúsheıtý qajet. Sonymen qatar akademııa halyq­tyń quqyqtyq saýatyn arttyrý jáne azamattardyń quqyqtyq-áleý­­mettik belsendi minez-qulqyn qalyp­­tastyrý isine óz úlesin qosady. Osylaısha, tujyrymdama aıasynda qaras­tyrylǵan is-sharalardyń oryndalýy aldaǵy ýaqytta Sot tóre­ligi akade­mııasynyń bedelin kóterip, zańna­madaǵy jáne sot praktı­kasyndaǵy ózgeristerge tez jaýap bere alatyn ıkemdi ári zamanaýı oqý ornyna aınalatynyna kámil senemin.

Dmıtrıı MALAHOV,

Joǵary sot keńesiniń tóraǵasy