Medısınalyq kómektiń biryńǵaı paketi qurylady
Májilis mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýǵa qatysty zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Jańa normalarǵa sáıkes, jumyssyzdar men halyqtyń osal toptaryna jatatyn azamattar úshin MÁMS jarnalary jergilikti bıýdjet esebinen tólenedi. Qujat tóńireginde baıandama jasaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarovanyń aıtýynsha, bul qadam ulttyń jalpy densaýlyǵy men ál-aýqatyn jaqsartady.
– Mehanızm jarnalardyń túsýine qaramastan, qordyń tarapynan «D» jáne «E» sanattaryndaǵy adamdarǵa aı saıyn saqtandyrylǵan mártebesi beriledi. Bul adamdar úshin ákimdikterdiń tólemi medısınalyq kómekke júgingen sátten bastap jáne jyl aıaǵyna deıin júzege asyrylady. Atalǵan sanattaǵy azamattardy anyqtaý, saqtandyrylǵan mártebesin berý jáne saqtandyrý jarnalaryn tóleý mehanızmi pysyqtaldy, – dedi mınıstr.
Buǵan qosa 2027 jyldan bastap respýblıkalyq bıýdjet esebinen MÁMS-ke tólenetin memleket jarnalarynyń mólsherin arttyrý qarastyrylǵan. Iаǵnı 2037 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen 2-den 5 paıyzǵa (ár eki jyl saıyn 0,5%-dan) deıin ósirý kózdelgen. Sondaı-aq medısınalyq qyzmetterdiń biryńǵaı bazalyq paketi qurylady.
– Bul – áleýmettik mańyzy bar aýrýlardy erte anyqtaý bóliginde memlekettik kepildikterdi keńeıtýge jáne medısınalyq kómek paketteriniń túsinikti bolýyn qamtamasyz etýge, paketter arasyndaǵy medısınalyq qyzmetterdiń bir-birine kóshýin boldyrmaýǵa, azamattardyń MÁMS júıesine tolyqqandy qatysýy úshin yntalandyrýǵa múmkindik beredi. Atalǵan sharalardyń esebinen 2026 jyly MÁMS júıesimen qosymsha 1 mln-nan asa adam qamtylyp, josparly medısınalyq kómekke qol jetkizedi, – dedi A.Álnazarova.
Talqylaý barysynda depýtat Murat Ábenov mindetti medısınalyq saqtandyrý qorynyń burynǵy basshysyn jemqorlyqqa jol ashatyn sheshimder qabyldaǵany úshin jaýapqa tartýdy usyndy. Onyń aıtýynsha, Astanadaǵy bir emhana ózi kórsete almaıtyn qyzmet aqysyna 190 mln teńge, ekinshi emhana 218 mln teńge alǵan. Ol úshin atalǵan kásiporyndarǵa «jeńil zańsyzdyq» sharasy qabyldanypty. Al alǵan aqshasy áli qaıtarylmaǵan.
– Bireý zań buzsa, aqshasyn qaıtaryp beredi, ekinshileri qaıtarmaıdy. Bul qalaı? Basqa salada mundaı áreketter urlyq, qylmys bolyp esepteledi. Nelikten osyndaı faktilerge jol bergender áli qamaýǵa alynbaǵan, emhanalar nege áli qyzmet kórsetip otyr? Aktilerge qol qoıǵan qordyń burynǵy basshysy jaı ǵana qyzmetinen ketti. Nege jaýapqa tartylmaıdy? – dep surady depýtat.
Izinshe, depýtat Baqytjan Bazarbek mindetti medısınalyq saqtandyrý qorynyń qarajatyn jymqyrýǵa jol ashatyn ishki qujattardy atap, Densaýlyq saqtaý mınıstrin osy buıryqtardy ózgertpeı júrgeni úshin synady.
– Mindetti medısınalyq saqtandyrý qory tapsyratyn qarjy esebi nelikten jalpy qarjy esebinen tys qalyp otyr? Osylaısha, atalǵan qor zań boıynsha qarjy esebin júrgizbeıtin bolyp shyǵady. Qoldan qosyp jazý, qarjy aqaýlary sııaqty búrkemelengen jymqyrý faktileri osy tusta týyndaıdy. Bul – Joǵary aýdıtorlyq palatanyń qorytyndysy. Aýdıtorlyq palata Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2017 jyldyń 16 tamyzyndaǵy buıryǵyna silteme jasaıdy. Bul buıryq zańǵa qaıshy. Siz mınıstr bolyp 2024 jyldyń aqpan aıynda keldińiz. Sodan beri ne osy buıryqtyń kúshi joıylmady, ne ózgertilmedi. Vedomstvonyń №321 buıryǵy da saladaǵy bassyzdyqtardyń kózi bolyp otyr. M.Ábenovtiń suraǵyna bergen jaýabyńyzda zań buzǵandardy lısenzııasynan aıyryp, materıaldardy tıisti organdarǵa joldap jatqandaryńyzdy aıttyńyz. Meniń qolymdaǵy aqparat boıynsha, Joǵary aýdıtorlyq palata qorytyndysynda zań talabyn óreskel buzǵan ondaǵan JShS bar. Solardyń eshbiri lısenzııasynan aıyrylmaǵan, – dedi depýtat.
О́z kezeginde mınıstr bul másele júıelik problema ekenin aıtyp, buıryqtyń joıylmaıtynyn jetkizdi.
– Mınıstrlik júıeniń ashyq bolǵanyna múddeli. Qordyń da, medısınalyq uıymdardyń ashyq esep berip otyrǵany bizge de kerek. №321 buıryqqa kelsek, onyń kúshin joımaımyz. 1 shildege deıin buıryqqa ózgeris engizemiz. Aıtylǵan aqaýlardy kórip otyrmyz. Joǵary aýdıtorlyq palatanyń qorytyndysynda kórsetilgen kemshilikter boıynsha Bas prokýratýra, oblystyq prokýratýralar sııaqty tıisti organdarǵa materıal joldandy. Qarjy esebinen tys qalǵan qarajatqa kelsek, siz aıtqan ekinshi buıryqtyń máselesin de osy zań jobasynyń ekinshi oqylymyna deıin bir sheshimge kelemiz, – dep túıindedi Densaýlyq saqtaý mınıstri.
Jambyl oblysynda eki jel elektr stansasy salynady
Ári qaraı Májilis depýtattary 2023 jylǵy 2 jeltoqsanda Dýbaı qalasynda jasalǵan Qazaqstan Úkimeti men Birikken Arab Ámirlikteri Úkimeti arasyndaǵy jel elektr stansasynyń jobasyn iske asyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalady. Qujat maqsaty – Qazaqstan aýmaǵynda jańartylatyn energııa kózderi men ornyqty damý salasyndaǵy jobalardy ilgeriletý, ázirleý jáne iske asyrý.
Zań jobasyna sáıkes, BAÁ ınvestory Jambyl oblysynda eki iri jel elektr stansasyn salmaqshy. Olardyń árqaısysyna 25 jylǵa turaqty tarıf belgilenedi. Qujatty tanystyrǵan Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov ınvestısııanyń jalpy kólemi 1,4 mlrd teńge ekenin aıtty.
– Birinshi joba aıasynda energetıkalyq qýaty 500 MVt bolatyn jel parki salynbaq. Ol úshin qýaty 150 MVt, al syıymdylyǵy saǵatyna 300 MVt bolatyn akkýmýlıator batareıalarynan quralǵan (BESS) energııa saqtaý júıesi ornatylady. Sondaı-aq uzyndyǵy 125 shaqyrymǵa jetetin, kerneýi 220 kV bolatyn aspaly elektr jelisi tartylady. Ekinshi iri joba aıasynda energetıkalyq qýaty 500 MVt bolatyn jel parki men qýaty 150 MVt, syıymdylyǵy saǵatyna 300 MVt bolatyn energııa saqtaý júıesi boı kóteredi, – dedi E.Aqkenjenov.
Depýtat Maqsat Tolyqbaı jel elektr parkterinen alynatyn qýattyń tarıfi dollarmen bekitilýine narazylyq bildirdi. Erlan Aqkenjenov tarıf qujatta dollarmen esepteletinin rastap, biraq onyń tutynýshylarǵa keri áseri bolmaıtynyn, 25 jyl boıy jergilikti tarıfterden aıyrmashylyǵy 1-2 teńgeden aspaıtyny, valıýtanyń qubylýyna baılanysty ındekstelmeıtini naqty jazylǵanyn jetkizdi.
Al Májilis depýtaty Edil Jańbyrshın Energetıka mınıstrligin aýksıonnan tys tikeleı úkimetaralyq kelisimder arqyly birqatar jańartylatyn energııa kózderi jobalaryn iske asyrý tájirıbesin jalǵastyryp otyrǵanyn, bul ádis memleket qarjysynyń tıimsiz jumsalýyna ákeletinin aıtty.
– Kelisimderde joǵary tarıf, artyq preferensııalar jáne basqa da táýekeli joǵary normalar kózdelgen. Qýaty 1 GVt jobanyń aýksıonda anyqtalǵan tarıf baǵasy 18,72 teńge bolsa, osyǵan uqsas kelisim negizinde ratıfıkasııalanǵan jobalardyń tarıfi budan áldeqaıda joǵary baǵamen iske asyrylmaq. Bul ekonomıkalyq tıimsizdikke, elektr tarıfteriniń ósýine, jańartylatyn energııa kózderine degen senimsizdikke ákelýi múmkin. Osyǵan uqsas jaǵdaı bizde budan buryn munaı-gaz salasynda boldy. 1990–2000 jyldary kómirsýtek shıkizaty boıynsha ónimdi bólisý týraly kelisimder sheteldik kompanııalarǵa shamadan tys jeńildikter berip, el múddesine nuqsan keltirgen. Sol qatelikterdi elektr energııasy salasynda qaıtalamaý qajet, – dedi E.Jańbyrshın.
Odan keıin Májilis Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesin qurý týraly Nahchyvan kelisimine ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady. Qujat arqyly konsýltatıvtik birlestik retindegi Túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵy keńesin Túrki memleketteriniń tolyqqandy uıymyna aınaldyrý kózdelip otyr.
Qosylǵan qun salyǵy mólsherlemesi 16% bolyp belgilendi
Jalpy otyrysta jańa Salyq kodeksi men oǵan salyq salý máseleleri boıynsha ilespe túzetýlerdi ekinshi oqylymda qabyldandy. Depýtattyq korpýs pen Úkimettiń birlesken jumysynyń nátıjesinde birqatar sheshim qabyldandy. Máselen, alǵashynda Úkimet usynǵan 20 paıyzdyq mólsherleme 16 paıyzǵa deıin tómendetildi. Qosylǵan qun salyǵy boıynsha mindetti tirkeýdiń shegi 15 mln-nan 40 mln teńgege deıin ulǵaıtyldy. Dárilik zattar men medısınalyq qyzmetterge qosylǵan qun salyǵynyń tómendetilgen mólsherlemeleri engiziledi: 2026 jyldan bastap 5 paıyz jáne 2027 jyldan bastap 10 paıyz bolady.
Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi, mindetti medısınalyq saqtandyrý, sırek kezdesetin jáne áleýmettik mańyzy bar aýrýlardy emdeý aıasyndaǵy taýarlar men qyzmetter qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosatylady. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary men otandyq basylymdardy, sondaı-aq baspa túrindegi kitaptardy basyp shyǵarý qyzmetterin QQS tóleýden bosatý josparlanyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý maqsatymen qosymsha esepke jatqyzýǵa qosylǵan qun salyǵy somasy 70 paıyzdan 80 paıyzǵa deıin ulǵaıtyldy.
Ońaılatylǵan deklarasııany reformalaý aıasynda ruqsat etýshi tiziminiń ornyna tyıym salynatyn tizimi engizildi. Kásipkerlik sýbektileri arasyndaǵy operasııalarǵa arnaýly salyq rejimin qoldaný keńeıtildi. Oıyn bıznesi men bankter úshin korporatıvti tabys salyǵy mólsherlemesi 25 paıyzǵa deıin kóbeıtildi. Al bankter úshin kásipkerlik sýbektilerin nesıeleýden túsetin kirister boıynsha mólsherleme 20 paıyz deńgeıinde qaldy. Jeke tabys salyǵynyń progressıvti shkalasy engiziletin boldy.
– Biz óte mańyzdy zań – Salyq kodeksin qabyldadyq. Memleket basshysy jyl basynda Úkimet otyrysynda jańa Salyq kodeksiniń negizgi qurylymyn aıqyndap bergen edi. Ádil, ashyq jáne boljamdy salyq zańnamasyn qabyldaý týraly naqty mindet qoıylǵan. Bul – bıznes pen azamattardyń qarjylyq mindettemelerin retteıtin jaı ǵana erejeler jıyntyǵy emes, jańa ekonomıkalyq saıasat jaǵdaıyndaǵy ádildik pen ashyqtyq kodeksi, – dedi Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov.
Sondaı-aq jıynda depýtattar qurylys salasyn jetildirý jáne turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý máseleleri boıynsha engiziletin túzetýlerdi jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri týraly zań men oǵan «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» kodeks pen Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske engiziletin ilespe túzetýlerdi ekinshi oqylymda qabyldady.
«Ajyrasqandardyń tabys salyǵyn arttyrý kerek»
Kún tártibindegi máseleler jan-jaqty qarastyrylǵan soń, depýtattyq saýaldarǵa kezek berildi. Jalpy otyrysta depýtat Ardaq Nazarov Premer-mınıstr Oljas Bektenovke joldaǵan saýalynda ajyrasqan azamattarǵa tabys salyǵyn joǵary mólshermen salýdy usyndy.
– Ulttyq statıstıka bıýrosynyń resmı deregine súıensek, byltyr elimizde 120,8 myń neke tirkelse, sonyń 40,2 myńy ajyrasýmen aıaqtalǵan. Saldarynan búginde 400 myń áıel men 60 myń erkek jalǵyzilikti adam kebin qushyp otyr. Ajyrasýǵa ótinish bildirgen erli-zaıyptylardyń birjaqty sheshimi negizinde sotqa aryz qabyldanbas buryn arnaıy memlekettik baj nemese jarna tóleý tártibin engizý qajet. Bul tólemniń kólemi edáýir joǵary bolýǵa tıis. Sonymen qatar resmı túrde ajyrasqan tulǵalar úshin tabys salyǵynyń mólsherlemesin kezeń-kezeńimen arttyrý qarastyrylsyn. Ajyrasýǵa ótinish bergen erli-zaıyptylardyń isi sotqa jetpeı turyp, ardagerler alqasy, ımamdar, áıelder keńesi syndy konsýltatıvtik-keńesshi organdardyń áleýetin paıdalaný kerek, – deı kele depýtat «Jas otbasy» ulttyq baǵdarlamasyn ázirleý týraly oıyn ortaǵa saldy.
Budan ózge, jıynda taýar belgileri ıeleriniń quqyqtaryn qorǵaý, aýyldyq eldi mekenderdegi qurylysty sýbsıdııalaý, shekaradaǵy kólik keptelisi, qoqys qaldyqtaryn qaıta óńdeý, aýyl mektepterin sapaly ınternetpen qamtamasyz etý syndy máseleler kóterildi.
