– Nadıra Aıdarqyzy, memlekettik qyzmetke qalaı keldińiz?
– Joǵary oqý ornyn endi támamdaǵan jas maman retinde meni eńbek jolymdy memlekettik qyzmet salasyndaǵy ýákiletti organ – Zań departamenti Normatıvtik quqyqtyq aktiler basqarmasynyń sarapshysy laýazymynan bastadym. Mekemege aıaq basqan sátten-aq ózindik bir atmosferasy sezildi. Klassıkalyq kıim úlgisi men qyzmetkerlerdiń ádebi, mamandyqtyń mańyzdylyǵyn asha tústi.
О́mirime de biraz ózgeris ákeldi. Birinshiden, jaýapkershilik artty. Ekinshiden, araǵa ýaqyt salyp, boıymda shydamdylyq pen sabyrlylyq qalyptasty. Úshinshiden, adaldyq, kásibılik qaǵıdalaryna degen kózqarasym tereńdeı tústi. Tek óz eńbegiń men bilimiń arqyly jetistikke jetýge bolatynyna kózim jetti.
Byltyrdan beri, atalǵan mekemede basshylyq laýazymda qyzmet etemin. Negizgi mindetterim – memlekettik organdardyń personaldy basqarý qyzmetin úılestirý, monıtorıng júrgizý, baǵalaý jáne personaldy damytýdy úılestirý, kadr quramynyń jaı-kúıine taldaý júrgizý, sondaı-aq salada biryńǵaı saıasattyń júıeli júzege asýyna yqpaldasý.
– Elimizde qyzmettegi áıelderdi qoldaý baǵytynda qandaı bastamalar bar?
– 2030 jylǵa deıingi otbasylyq jáne genderlik saıasat tujyrymdamasynda memlekettik qyzmettegi áıelderdi qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalar qamtylǵan. Memlekettik, kvazımemlekettik jáne korporatıvtik sektorlarda basshy laýazymdardaǵy áıelderdiń úlesin arttyrýǵa arnalǵan nysanaly ındıkator belgilendi. Sonymen qatar genderlik saýattylyqty arttyrý maqsatynda memlekettik qyzmetshilerge taqyryptyq sabaqtar men semınar-trenıngter ótkizilip turady.
Genderlik teńdik tek sandyq kórsetkish emes ekenin uǵyný qajet. Ol, eń aldymen, ár áıelge óz áleýetin tolyq ashýǵa múmkindik berý degen sóz. Osy baǵytta birneshe mańyzdy bastamany qolǵa aldyq. Birinshiden, memlekettik qyzmetke irikteý tolyq sıfrlandyrylyp jatyr. Bul adam faktoryn azaıtyp, kez kelgen kemsitýshiliktiń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, memlekettik qyzmetshiler úshin ıkemdi jumys kestesi qarastyrylǵan. Mysaly, bala kútimimen aınalysatyn qyzmetshiler úshin qashyqtan nemese aralas jumys isteý múmkindigi bar. Úshinshiden, áıelderdiń kóshbasshylyq qabiletin jetildirý maqsatynda arnaıy oqytý baǵdarlamalary júzege asyrylyp jatyr. Sonymen qatar ústeme jumys isteýdi azaıtý úshin agenttik jumys ýaqytynyń saqtalýyn onlaın jáne oflaın rejimde baqylap otyrady. Bul sharanyń barlyǵy – áıelderdiń memlekettik qyzmette ózin erkin sezinip, tolyq ashylýyna jasalǵan jaǵdaı.
Jalpy, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń (OECD) derekteri boıynsha genderlik teńdik qaǵıdalary saqtalatyn elder ekonomıkalyq turǵydan turaqty damıdy, eńbek ónimdiligin arttyrady, áleýmettik tutastyqty jaqsartady.
– Áıel basshylar qandaı basqarý stılimen erekshelenedi?
– Negizinde, basqarý stıli adamnyń jeke qasıetterine, tájirıbesine jáne kásibı daǵdylaryna baılanysty qalyptasady. Biraq áıel basshylar kóbine jumys ortasyn úılesimdi etip qurýǵa, áriptesterimen ashyq dıalog ornatýǵa jáne jan-jaqty oılastyrylǵan sheshimder qabyldaýǵa beıim. Olar ár máseleniń mańyzdy qyrlaryn eskerýge basymdyq beredi. Kóbine dıplomatııalyq ádisterdi qoldanady. Kópshiliktiń pikirin tyńdap, ortaq sheshimge kelýge tyrysady. Bul ortanyń senimin arttyryp, áriptesterimen jaqsy qarym-qatynas ornatýǵa septesedi.
Prezıdent te byltyr jastar kadr rezerviniń forýmynda áıelderdiń jumysqa óte muqııat, tııanaqty, er adamdarmen salystyrǵanda, jemqorlyq áreketterge beıim emes ekenin aıryqsha atap ótti. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi agenttiktiń statıstıkasy da osyny meńzeıdi.
– Jumysyńyzdyń jeke ómirge kedergi keltirgen tusy boldy ma?
– Der kezinde sheshim qabyldaı bilý, azamattardyń senimin aqtaý – bizdiń basty mindetimiz. Elge qyzmet etýde áıel men erkektiń múmkindigi teń. Biraq qoǵamda áıel basshylarǵa qatysty qalyptasyp qalǵan taptaýryn túsinik áli de bar. «Olar emosııaǵa berilgish, sheshim qabyldaýda jumsaq bolýy múmkin» degen sekildi pikir kezdesedi. Shyn máninde, áıelder basqarý isinde uqyptylyq pen ıkemdilikti qatar ustaı alady.
Búginde básekelestik basym salada kóp arasynan sýyrylyp shyǵyp, qyzmetke ornalasqan, ózine senimdi, áleýetin tolyq asha bilgen, ony ıgi jolda qoldanyp júrgen isker áıelder artyp keledi. Esepke salsaq, eldegi 24 myń basshynyń 9 myńnan astamy áıel. Onyń ishinde úsh mınıstr, segiz vıse-mınıstr jáne úsh apparat basshysy bar. Prezıdentke tikeleı baǵynatyn 14 memlekettik organda 6 názik jandy joǵary laýazymda. Sot júıesinde 1 248 áıel sýdıa eńbek etedi. Parlament depýtattarynyń 28-i, al máslıhattarda shamamen 3,5 myń áıel jumys isteıdi.
Men de osy qaýymmen ilese kásibı mindetterimdi sarapqa salyp, jumys pen jeke ómirdiń tepe-teńdigin saqtap kelemin. Bar kúsh-jigerimdi mindetterimdi oryndaýǵa jumsaımyn. Jumystan tys, demalys ýaqytyn jaqyndaryma, qyzyǵýshylyǵyma arnaımyn. Sportty da ómirlik serigim ettim. Bul boıymdaǵy tártip, tózimdilik qasıetin shyńdaı tústi.
Negizi kóptegen memlekettik qyzmetshiler jumys kúni aıaqtalǵannan keıin de qyzmettik mindetterin jalǵastyrýǵa májbúr. О́kinishke qaraı, bul azamattyń jeke ómirine, otbasyna áser etpeı qoımaıdy. Osy oraıda agenttik memlekettik organdarda artyq jumys isteýdi boldyrmaý maqsatynda arnaıy is-sharalar qabyldap jatyr.
Máselen, byltyr júrgizilgen monıtorıng nátıjesinde elimizde 3,4 myń memlekettik qyzmetshiniń eńbek quqyǵy qorǵalyp, qosymsha demalys ýaqyty berildi, artyq jumys úshin ótemaqy tólendi. Sondaı-aq bala kútimine baılanysty demalys ta keı jaǵdaıda qyzmetke keri áser etýi múmkin. Uzaq úzilisten keıin eńbekke qaıta aralasqan áıeldiń básekelestikke tótep berýi qıyndap, mansaptyq ósý múmkindikteri shektelip jatady. О́kinishke qaraı, bul – eńbek naryǵyndaǵy shynaıy jaǵdaı.
– Memlekettik qyzmetke turýdy qalaıtyn jas mamandarǵa qandaı keńes berer edińiz?
– Memlekettik qyzmettiń artyqshylyǵy – turaqtylyq. Ýaqtyly jalaqy, áleýmettik kepildik. Qazirgi jastar úshin bul mańyzdy tetik der edim. Árıne, zańnamany jaqsy meńgerip, testileý men áńgimelesýge muqııat daıyndalýy qajet. Jaýapkershilik parqyn túsinýi, sabyrlylyq pen óz oıyn naqty ári erkin jetkize bilý qabiletin shyńdaýy memlekettik qyzmette kóp kómektesedi. Sondyqtan atqarýshy organdarda taǵylymdamadan ótý, qoǵamdyq jumystarǵa qatysý arqyly erterek tájirıbe jınaqtaýǵa umtylý kerek.
Osy rette, memlekettik qyzmetke kelýdi josparlaǵan jastarǵa agenttik bastamasymen zańǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes, joǵary oqý ornyn memlekettik grantpen oqyp, ony jaqsy kórsetkishpen bitirgen túlekterge aýdandyq jáne aýyldyq jerlerdegi tómengi laýazymdarǵa konkýrssyz ornalasý múmkindigi berilgenin atap ótkim keledi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
