Sýretti túsirgen – Qyrmyzy JUMAǴALIQYZY, «EQ»
Al keshe orta bilim uıymdarynda bir mezgilde «Bilimim – Otanyma» biryńǵaı synyp saǵaty ótti. Osy is-sharaǵa qatysqan Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev oqýshylardy 2024–2025 oqý jylynyń aıaqtalýymen quttyqtady.
«Memleket basshysynyń bastamasymen elimizde bir jyl ishinde rekordtyq kórsetkish – 257 jańa mektep ashyldy. Oqýshylarymyz halyqaralyq bilim dodalarynda 362 medal ıelense, onyń 41-i – altyn medal. El tarıhynda alǵash ret kolledj stýdentterinen quralǵan Qazaqstannyń ulttyq quramasy Fransııada ótken 47-shi «WorldSkills» chempıonatynda zor tabysqa jetip, 7 medalon ıelendi. Munyń barlyǵy — otandyq bilim júıesindegi júıeli reformalar men qajyrly eńbektiń naqty jemisi. Sizder – mekteptiń júregi, bilim men tárbıeniń altyn arqaýysyzdar. Akademııalyq bilimmen qatar, shákirtterińizge ulttyq qundylyqtardy darytyp, olardyń sanaly azamat bolyp qalyptasýyna ólsheýsiz úles qosyp kelesizder», dedi mınıstr.
Sala basshysy óskeleń urpaqqa sapaly bilim men ónegeli tárbıe berýdegi janashyrlyqtary úshin, ustazdyq mıssııaǵa degen adaldyqtary úshin shynaıy rızashylyǵyn bildirdi. Qoldaý kórsetken ata-analarǵa da alǵys aıtty jáne túlekterge jarqyn bolashaq tiledi.
Sonymen, óz máresine jetken bul oqý jyly nesimen este qaldy, bilim júıesindegi qaı sala qandaı belesti baǵyndyrdy? Sandar sóılegende kóńildi kónshite me? Osy oraıda biz oqý jylyn qorytyndylap kórdik.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Mektepke deıingi bilim. Bıyl respýblıkadaǵy balabaqshalar vaýcherlik qarjylandyrýǵa kóshýdi bastady. Byltyrdan beri Taraz, Túrkistan, Shymkent, Oral men Astana qalalarynda mektepke deıingi bilim berýdi vaýcherlik qarjylandyrý júıesi engizildi. Al bıylǵy naýryz aıynan bastap qanatqaqty jobaǵa Semeı, О́skemen, Jezqazǵan, Qaraǵandy qalalary, sondaı-aq Baızaq jáne Saryaǵash aýdandary qosyldy. Mınıstrliktiń málimdeýinshe, bul mehanızm memlekettik qyzmetterdi ashyq ári tıimdi kórsetýge, mektepke deıingi uıymdar arasynda memlekettik tapsyrysty bólýge baǵyttalǵan. Jańa júıeniń negizgi artyqshylyǵy balabaqshalar arasyndaǵy salaýatty básekelestik pen ata-analarǵa arnalǵan bilim berý mekemesin tańdaý erkindigi esebinen qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýda bolyp otyr. Qarjylandyrýdyń osyndaı júıesin engizý arqyly Taraz qalasynyń balabaqshalaryna kezek 12 esege – 24 myńnan 2 myńǵa deıin, al Túrkistanda 5 esege – 850-den 169-ǵa deıin qysqardy.
Balabaqshamen qamtýǵa kelsek, bıylǵy meje men aldaǵy jospar kelesideı: búgingi tańda elimizde 11,6 myń balabaqshaǵa 1 mıllıonǵa jýyq baldyrǵan barady. 2027 jylǵa deıin keshendi jospar sheńberinde mektepke deıingi uıymdarda jańadan 300 myń oryndy qoldanysqa berý josparda tur. Bıyl jyl sońyna deıin kezekte turǵan 2 jastan 6 jasqa deıingi balalardy sapaly mektepke deıingi bilimmen jáne tárbıemen qamtýdy 95%-ǵa arttyrý mejesi josparlanǵan. Osy maqsatta jańadan 64 myń oryn ashylady, jyl basynan beri 1,6 myń oryndyq 20 mektepke deıingi uıym qoldanysqa berildi.
Orta bilim. Elimizdegi 4 mln-ǵa jýyq oqýshy 8 myńnan asa mektepte osy oqý jylyn aıaqtady. Onyń ishinde 350 myńdaı bala 1-synypty, 364 myńnan kóbi 9-synypty, 217 myńnan artyǵy 11-synypty bitirip jatyr. Túlekterdiń 11 myńy «Altyn belgige», 15 myńy «Úzdik attestatqa» úmitti. Jańa oqý jylynda 370 myńnan asa bala 1-synypqa qabyldanady dep kútilip otyr.
Sala mınıstrliginiń deregine súıensek, 2024 jyldyń basynan beri elimizde 400 myńǵa jýyq jańa oqýshy orny quryldy. Keıingi eki jylda úsh aýysymdy mektepterdiń sany 3 ese qysqardy. Jyl saıyn myń aýyl mektebin jańǵyrtý, qoldanystaǵy mektepterdi kúrdeli jóndeý jáne zamanaýı pán kabınetterimen jabdyqtaý jumystary qarqyndy júrgizilip jatyr. Bıylǵy oqý jylynda 967 mektepte 1700-ge jýyq robottehnıka, hımııa, bıologııa, fızıka jáne STEM-pánder boıynsha zamanaýı pán kabınetteri jabdyqtaldy. Kelesi kezeńde mektep ınfraqurylymyn biryńǵaı zamanaýı formatqa kóshirý kózdelgen. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes mektepterdi renovasııalaý baǵdarlamasy bastaldy. Bıyl bul baǵdarlama aıasynda 248 mektep jańǵyrtylmaq.
Áleýmettik jaǵynan osal otbasylardan shyqqan jáne bastaýysh synyptarynan 1 mln 700 myń oqýshy mektepte tegin ystyq tamaqpen qamtyldy.
Qazirgi ýaqytta elimizdiń orta bilim berý uıymdarynda 412 myńnan astam pedagog eńbek etip jatyr, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda, 14 myńǵa artyq. Bul óz kezeginde orta bilim berý júıesinde kadr tapshylyǵynyń tolyǵymen joıylýyna yqpal etti. Pedagogterdiń 73%-ǵa jýyǵy – joǵary biliktilik sanatyna ıe. Qazaqstan tarıhynda alǵash ret bıylǵy oqý jylynda eki pedagogke Prezıdent Qasym Jomart Toqaev «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn tapsyrdy, sondaı-aq 36 pedagog memlekettik nagradalarmen marapattaldy, 64 muǵalim «Úzdik pedagog» ataǵyn ıelendi jáne olarǵa memleket tarapynan 1000 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde syıaqy taǵaıyndaldy.
Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim. Bul salaǵa bıyl burynǵydan bólek mán berilgen sekildi. Muny Jumysshy mamandyqtar jylynyń jarııalanýymen baılanystyrýǵa bolady. Jumysshy mamandyqtar jyly aıasynda óńirlik erekshelikterdi eskere otyryp, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi transformasııalaý, kolledjderdi ınternasıonaldandyrý baǵytynda jumystar júrgizildi. 104 kolledjdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartyldy. Stýdentterdiń turmys jaǵdaıyn jaqsartý úshin 2 myń orynǵa arnalǵan 8 jataqhana paıdalanýǵa berildi. Bıznes ókilderi 8 myńnan asa bilim baǵdarlamalaryn ázirleýge qatysty. Mektep oqýshylaryna erte kásibı baǵdar berý maqsatynda alǵash ret naýryz aıynda pedagogıkalyq laýazymdar tizimine pedagog-kásibı baǵdar berýshi shtaty engizilip, kásiporyndar, kolledjdermen birlesip mektepterde beıindik synyptar ashyldy.
2024–2025 oqý jylynyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń kolledjderin 173 myń stýdent bitiredi. Onyń ishinde 123 myń túlek jumysshy mamandyqtary boıynsha biliktilik alyp shyǵady, 27 myńy – dýaldy oqytý sheńberinde, taǵy 10 myńy kásiporyndardyń maqsatty tapsyrysy boıynsha bilim alǵandar. Tıimdiliktiń negizgi kórsetkishteriniń biri – túlekterdiń jumysqa ornalasý dınamıkasynyń artýy. Byltyr kolledj túlekteriniń jumysqa ornalasý kórsetkishi 81%-ǵa jetti.
