Pikir • 04 Maýsym, 2025

Týǵa qurmet – basty paryz

681 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

«China Daily» gazetinde jaryq kórgen «Nelikten biz barlyq memlekettik rámizdi qurmetteýimiz kerek?» (Why we must respect all national symbols?) degen maqalanyń avtory Pol Sýrtıs memlekettik rámizderge qurmet kórsetpeý úlken qorlyq ekenin aıtady. Álemniń árbir eli óziniń de, ózgeniń de eldik nyshandaryna iltıpat bil­dirip júrýi kerek. О́ıtkeni bul – zań­men bekitilgen, qurmetteýge laıyq bel­giler.

Maqala avtory Taı eliniń rámizderge degen qurmeti men Gonkong halqynyń Qytaıdyń memlekettik ánuranyna tanytqan qurmetsizdigin mysalǵa keltiredi.

«Taılandta kúnine eki ret qoǵamdyq oryndarda ánuran shyrqalady. Árqashan meıirimdi taı halqy oǵan asa qurmet kór­setedi. Mundaı saltanatty rásimdi kúnde­likti kórý óte áserli, bul adamdardy bir bolýǵa shaqyrady. Keıbir memleketterge bul belgili bir saltanatty is-sharalarda oryndalatyn ánuran bolsa, al ony tyńdap qana qoımaı, qurmetteý – taılyqtardyń kúndelikti ádeti», deıdi Pol Sýrtıs.

Ol taı halqyna osylaı tánti bolsa, Gonkongte dórekilik oryn alǵan qoǵamdyq kóriniske de kýá bolǵanyn aıtady. Avtordyń baıandaýynsha, kópten kútken sporttyq is-shara bastalar aldynda QHR-dyń mem­lekettik ánurany shyrqalǵan kezde Gonkong kórermenderiniń birshama bóligi qoldarymen mádenıetsiz, dóreki qımyldar jasap, ánge ilesedi. Biraq ánurandy ımıtasııalaıtyn burmalanǵan tildi qoldanady. «Arnaıy ákimshilik aımaqtyq úkimet mundaı áreketterdi jazalaý úshin zańnama engizýdi qajet dep sanaýy ábden oryndy», degen pikirin bildiredi Pol Sýrtıs.

Al Ulybrıtanııada ertede kınoteatrlar men basqa jerlerde fılm kórsetilmes buryn memlekettik ánuran oınalǵan. Bul úrdis qazir tolyqtaı saqtalmaǵan, dese de tarıhı qundylyqtaryn qasterleýge beıim­del­gen eldiń keıbir qalalarynda fılm bastalar aldynda áli de ánuran shyr­qalady. Osy sebepti ár brıtanııalyq aza­mat­tyń «Union Jack» nemese ulttyq ánuran­ǵa qurmetsizdik kór­setýi múmkin emes.

Tarıhqa kóz júgirtsek, tý eski zamandarda da ultty biriktirýshi kúsh bolǵanyn kóremiz. Shaıqastyń qyzyp turǵan shaǵynda jaýyngerler ólim qaýpi tónip turǵanyna qaramastan qulaǵan týdy kóterýge asyǵady eken. Kóktúrikter, Altyn Orda, Qazaq handyǵy jáne Alash partııasynyń derbes baıraqtary mańyzdy is-sharalarda, soǵystar men kelissózder kezinde keńinen qoldanylǵan.

Jalpy, álemniń kóptegen memleketinde memlekettik rámizder tarıhı, dinı jáne patrıottyq sezimge negizdelip jasalǵan. Máselen, Eýropanyń jáne kóptegen Batys memleketteriniń baıraq-jalaýlarynda hrıstıan dininiń, evreılerde ıýdaızmniń, musylman memleketteriniń kópshiliginde jasyl tústiń, aıdyń belgisi nemese ıslam dinine qatysty ózge de atrıbýttardyń nyshany beınelenedi.

Elimizde de memlekettik rámizderdi qoldanýǵa qatysty arnaıy zańnamalyq tártip bar. Tipti táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda ony paıdalanýdyń tártibi men sharttary barynsha qatańdatylǵan. Kók baıraǵymyzdy kez kelgen jerde jelbiretýge tyıym salyndy. Alaıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev memlekettik rámizderdi halyqtyń jappaı qoldanýyna qatysty buryn qabyldanǵan shekteýlerdi azaıtyp, el azamattarynyń memlekettik týdy óz turǵyn úıleriniń balkondaryna nemese qabyrǵasyna ilýine zańdy turǵydan ruqsat berýi qajet dedi.

Negizi mundaı tájirıbe álemniń kóptegen memleketinde bar. Máselen, Túrkııada barlyq eldi mekende kópqabatty úı qabyrǵalary, balkondary jáne mańyzdy nysandardyń syrtqy qasbetteri qyzyl tústi el baıraǵymen kómkerilip turady. Buqaralyq is-sharalarda, sporttyq saıys­tarda, tipti jekemenshik úılerdiń tórinde memlekettik tý jıi ilinedi.

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes úsh-tórt jyl buryn memlekettik rámizderdi paıdalanýǵa qatysty zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip, azamattardyń Memlekettik týdy patrıottyq maqsatta paıdalanýyna múmkindik jasaldy. Qazir azamattar ózi turatyn úıdiń balkonyna, terezesine nemese kóligine kók týymyzdy jelbiretip ile alady. Tek Memlekettik rámizdiń taza bolýy­na, onyń durys ilinýine jáne zańnamada belgilengen standarttarǵa sáıkes bolýyna nazar aýdarý qajet. Al olardy qurmet tutý – basty paryz. 

Sońǵy jańalyqtar