– Bolatbek myrza, bıylǵy grantqa túsýge negizi UBT-da qandaı da bir ózgeris bar ma?
– Jalpy format boıynsha aıtarlyqtaı ózgeris joq. Pánderdiń, tapsyrmalardyń sany, eń joǵary ball (140), testileýge bólingen ýaqyt (4 saǵat) burynǵydaı. Shekti baldar da ózgerissiz qaldy. «Quqyq» jáne «Pedagogıkalyq ǵylymdar» baǵyttary úshin keminde 75 ball, «Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qamtamasyz etý (medısına)» úshin – 70 ball qajet. Ulttyq joǵary oqý oryndaryna túsý úshin keminde 65 ball, al ózge joǵary oqý oryndaryna túsý úshin 50 ball jınaý jetkilikti. Biz úshin basty maqsat – testileýdiń ádil ári ashyq ótýin qamtamasyz etý. Sol sebepti bıyl da baqylaý tıisti deńgeıde, barlyq úderis elektrondy formatta, barynsha ashyq júrgizilip jatyr.
– Osy UBT-ny naqty kim tapsyra alady?
– 2025 jylǵy negizgi UBT-ǵa bıylǵy mektep jáne kolledj túlekteri, sondaı-aq mektep pen kolledjdi ótken jyly támamdaǵandar, shetelde bilim alǵan Qazaqstan azamattary men sheteldik qazaq ultynyń ókilderi – qandastar da testileýge qatysa alady. Osyǵan qosa joǵary oqý oryndarynda shartty túrde oqyp jatqan stýdentterge de negizgi UBT-ǵa qatysý múmkindigi qarastyrylǵan.
– Burynǵyǵa qaraǵanda testileýdi tapsyrý áldeqaıda jeńildegen sııaqty, tym ońaılap ketken joq pa? Álde áli de báseke bar ma?
– О́te oryndy suraq. Shynyn aıtqanda, «UBT burynǵydan jeńildep ketti» deýge esh negiz joq. Sebebi test tapsyrmalary jyl saıyn naqty ǵylymı-ádistemelik talaptarǵa saı ázirlenedi, qurylymy men mazmuny birizdi bolady. Ár pán boıynsha tapsyrmalar úsh deńgeıli qıyndyqpen beriledi: negizgi (A deńgeıi) – 50%, ortasha (V deńgeıi) – 30%, jáne kúrdeli (S deńgeıi) – 20%. Mysaly, «Oqý saýattylyǵy» páninde 10 tapsyrmanyń 5-eýi – negizgi, 3-eýi – ortasha, 2-eýi – kúrdeli suraqtar. Bul proporsııa barlyq pán men UBT kezeńderinde turaqty saqtalady. Nátıjelerge zer salsaq, 2024 jyly talapkerlerdiń 76 paıyzy shekti baldy jınady. Ortasha ball – 68. 2025 jyldyń qańtaryndaǵy UBT-da shekti baldy jınaǵandar úlesi – 70,4%, ortasha ball – 65,8. Naýryzdaǵy UBT kezinde shekti baldy túlekterdiń 75,5% jınady, al ortasha ball 69-dy qurady. Bul kórsetkishterden baıqaıtynymyz – shekti ball jınaý úlesi jyldan jylǵa asa qatty ózgerip otyrǵan joq. Básekege kelsek, áli de bar jáne óte joǵary. Sebebi talapkerler shekti baldy ǵana emes, grant alý úshin áldeqaıda joǵary upaı jınaýǵa umtylady. Grant sany shekteýli, al nıet bildirýshiler qatary kóp bolǵandyqtan, shyn mánindegi bilim men daıyndyqqa negizdelgen ádil báseke saqtalyp otyr. Sondyqtan joǵarydaǵydaı pikir – kóbine sýbektıvti kózqaras.
– Talapker óz nátıjesimen kelispese, birden apellıasııaǵa bere alatyny belgili. Shaǵymdar ádette qandaı tapsyrmalarǵa, suraqtarǵa baılanysty bolady?
– Iá, talapkerlerge óz bilimin ádil baǵalatýǵa tolyq múmkindik berilgen. Olar óz nátıjesimen kelispegen jaǵdaıda mazmundyq nemese tehnıkalyq apellıasııaǵa ótinish bere alady. Shaǵymdardyń basym bóligi kóbine beıindi pánderdegi kúrdeli nemese ınterpretasııaǵa ashyq tapsyrmalarǵa qatysty túsedi. Keıingi jyldary qanaǵattandyrylǵan apellıasııa ótinishteriniń sany birtindep azaıyp keledi. Bul tapsyrmalar sapasynyń artyp otyrǵanyn kórsetedi.
Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Oqý jetistikterin baǵalaý júıesiniń ádildigi men obektıvtiligin qamtamasyz etý jáne test tapsyrmalarynyń sapasyn odan ári arttyrý úshin keshendi ǵylymı zertteýler júrgizýdiń mańyzy zor. О́kinishke qaraı, elimizde ǵylymnyń bul baǵyty is júzinde áli de tolyqqandy damymaǵan. Osyǵan baılanysty 2025 jyldan bastap Ulttyq testileý ortalyǵy ETS (AQSh), AQA (Ulybrıtanııa) jáne Reseıdegi Joǵary ekonomıka mektebi sekildi álemge tanymal uıymdarmen birlese otyryp, ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgize bastady. Basty maqsat – halyqaralyq ǵylymı jetistikterdi UBT tapsyrmalaryn ázirleý júıesine engizý. Sondaı-aq test tapsyrmalaryn ázirleýshilerdi oqytýǵa jáne olardyń biliktiligin arttyrýǵa erekshe kóńil bólinedi. Osynyń bári – UBT-nyń ádildigi men sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan júıeli jumystar. Iаǵnı talapkerdiń shaǵymy shynaıy bolsa, ádil sheshim qabyldanady, al negizsiz bolsa, bul da naqty dálelmen túsindiriledi. Basty maqsatymyz – ár talapkerdiń bilimin ádil baǵalaý.
– Elimizde sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaldary ashyldy, bularǵa túsýge de UBT nátıjesi jaraı ma?
– Iá, fılıaldardyń basym bóligine túsý úshin talapkerdiń UBT sertıfıkaty qajet. Alaıda kóptegen oqý orny ishki irikteý emtıhandaryn nemese qosymsha suhbattasý, motıvasııalyq esse, portfolıo sııaqty talaptardy da engizip otyr. Sondyqtan talapkerler naqty tańdaǵan fılıaldyń qabyldaý talaptarymen aldyn ala muqııat tanysqany jón.
– Negizi UBT suraqtary bıylǵy qańtar, sáýir aılaryndaǵy aqyly oqýǵa túsý úshin tapsyrǵan UBT suraqtarynan basqa bola ma, álde qaıtalana ma? Jalpy, bıyl testileý tapsyrmalarynyń mazmuny jańardy ma?
– Bul – talapkerlerdiń jıi qoıatyn suraǵy. Birden aıtaıyn, UBT-nyń barlyq kezeńinde, sonyń ishinde qańtar, naýryz, negizgi (mamyr–shilde) jáne tamyz aılaryndaǵy testileýlerde birdeı qurylym men qıyndyq deńgeıi saqtalady. Degenmen, tapsyrmalar bazasy óte úlken jáne júıeli túrde jańartylyp otyrady. Keıingi jyldary tapsyrmalar tek naqty faktini jattap alýǵa emes, fýnksıonaldyq saýattylyqty, logıkalyq oılaý men pándik tereń bilimdi tekserýge baǵyttalǵan. Negizi tapsyrmalar tek orta mektep baǵdarlamasy aıasynda daıyndalady. Bul talapkerlerdiń bilim deńgeıin ádil baǵalaýǵa, mektepte meńgergen negizgi pándik daǵdylaryn tekserýge múmkindik beredi. Ár testileý sessııasynda birdeı suraqtar qaıtalanbaıdy. Árbir talapkerge jeke test nusqasy beriledi, bul avtomatty túrde tańdalyp, algorıtm negizinde qurastyrylady.
– Negizi testileýdi tapsyrýǵa erekshe bilim berýdi qajet etetin qansha úmitker ótinish berdi, olardyń UBT-ny kúızelissiz ótkizýge qandaı jaǵdaı jasalǵan?
– Qoǵamdaǵy ózekti máseleni kóterip otyrsyz. Ulttyq testileý ortalyǵy erekshe bilim berý qajettilikteri bar talapkerlerdiń UBT-ny qolaıly ári psıhologııalyq turǵydan jaıly jaǵdaıda tapsyrýyn qamtamasyz etýge basymdyq beredi. Birinshiden, erekshe bilim berý qajettilikteri bar talapkerlerge qosymsha 40 mınýt ýaqyt berý múmkindigi saqtaldy. Bul – olardyń testileýdi asyqpaı tapsyrýyna jaǵdaı jasaıtyn óte mańyzdy qadam. Ekinshiden, kórý qabileti buzylǵan talapkerler úshin arnaıy syzbalar men dıagrammalarsyz suraqtar ázirlendi. Sonymen qatar testileý kezinde kerek bolǵan jaǵdaıda (pán muǵalimi emes) arnaıy kómekshiler de usynylady. Osy qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde keıingi jyldary mundaı talapkerlerdiń UBT-ǵa qatysý belsendiligi artyp keledi. Mysaly, eger 2021 jyly olardyń sany nebári 90 bolsa, 2022 jyldan bastap jyl saıyn 500-den asyp otyr.
Sonymen qatar erekshe bilim berý qajettilikteri bar talapkerler úshin granttyq konkýrs aıasynda arnaıy kvota qarastyrylǵan. Bul olardyń JOO-ǵa tegin túsý múmkindigin arttyrady. Keıingi jyldary mundaı talapkerlerdiń grant ıegeri atanǵan jaǵdaılar jıi kezdesip jatyr. Tańdaıtyn pánder men mamandyqtar ártúrli, pedagogıka, psıhologııa, áleýmettik jumys, aqparattyq tehnologııalar, gýmanıtarlyq baǵyttaǵy mamandyqtarǵa qyzyǵýshylyq baıqalady. Bizdiń basty maqsatymyz – árbir talapkerge, onyń ishinde erekshe qajettiligi bar oqýshylarǵa da teń múmkindik usyný. Bul baǵyttaǵy jumys júıeli túrde jalǵasady.
Áńgimelesken –
Aıdana ShOTBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
