Dýnaı jaǵalaýyndaǵy doda

Dzıýdodan álem chempıonaty 1956 jyldan beri úzdiksiz uıymdastyrylyp keledi. Biraq elimizdiń birde-bir balýany KSRO quramasy sapynda dúbirli dodaǵa qatysqan emes. Jaǵdaı tek táýelsizdik alǵannan keıin ózgerdi. Desek te tórtkúl dúnıeniń teńdessizderi bas qosqan baıraqty básekege úzbeı qatysqanymyzben, alǵashqy kezderi jeńis tuǵyryna kóterilý múmkin bolmady. So­nyń saldarynan 1993 jyly Ga­mılton (Kanada), 1995 jyly Tı­ba (Japonııa), 1997 jyly Parıj (Fransııa), 1999 jyly Bır­mıngemde (Anglııa) ótken jarys­tardan qorjynymyz bos qaıtty.

HH ǵasyr tabaldyryqtan at­ta­ǵannan keıin otandyq dzıýdo eńse tikteı bastady. 2001 jyly Germanııanyń Mıýnhen qalasynda shymyldyǵy túrilgen álem chempıonatynda qos Ashat – Jıtkeev (90 kg) pen Shaharov (73 kg) júl­degerler qataryna qosylyp, bar­sha Alash jurtyn qýanyshqa bóledi. Olarǵa qola medal bu­ıyr­dy. Qazir bul jigitterdiń ekeýi de basshylyq qyzmette. A.Sha­ha­rov – Aqtóbe oblysynyń ákimi, A.Jıt­keev – respýblıkalyq dzıýdo fede­rasııasynyń bas hatshysy.

Mıýnhennen keıin kelesi júl­deni taǵy baqandaı segiz jyl kúttik. 2003 jyly Osakaǵa, 2005 jyly Kaırǵa, 2009 jyly Rıo-de-Janeıroǵa saparymyz sátsiz boldy. Desek te el dzıýdosynda tyń serpilis bary baıqaldy. Sebebi balýandarymyz júlde almasa da, jeńis tuǵyryna synyq-súıem qalǵanda súrinip júrdi. Sol aralyqta Ashat Jıtkeev Beıjiń Olımpıadasynda kúmis medal ıelendi. Aqyry kózdegen maqsatymyzǵa qol jetkizdik. 2009 jyly Rotterdamda Maksım Rakovtyń juldyzy jarqyraı jandy. 100 kg salmaq dárejesinde kúresken Qaraǵandy dzıýdo mek­tebiniń túlegi fınalda Nıder­landtyń maqtanyshy Henk Groldyń aıaǵyn kókten keltirip, bas júldeni qanjyǵysyna baılady. Maksım arada eki jyl ótkennen soń Parıjde kúmis medal oljalady. Aqtyq synǵa deıin al­qyn­baı jetken jerlesimiz sheshýshi tusta Reseıdiń atynan synǵa túsken avar jigiti Tagır Haı­býlaevqa ese jiberdi.

2013 jyly Rıo-de-Janeıroda Azamat Muqanov atoı saldy. Sam­bodan álem chempıony, sol ja­rystyń tórt dúrkin júldegeri degen dardaı ataǵy bar balýan­nyń dzıýdoǵa den qoıǵa­nyna nebári bir jylǵa tolar-tol­mastaı bolǵan edi. Soǵan qara­mastan elishilik básekelerde qar­sylas shaq keltirmeı, ulttyq koman­danyń jeıdesin kıdi. Brazı­lııada A.Muqanov 66 kg salmaq­ta saıysqa tústi. Bastapqy báse­kelerde Eýropa chempıony, sol jarystyń úsh dúrkin qola júl­degeri, komandalyq saıysta álem chem­pıonatynyń kúmis júldegeri, reseılik Alım Gadanov, sınga­pýr­lyq Joel Seng, qurlyq birin­­shi­liginiń eki dúrkin júl­degeri, ulybrıtanııalyq Kol­lın Oýts, Azııa chempıony, japo­nııa­lyq Masaakı Fýkýokany utty. Jar­tylaı fınalda álem, Eý­ropa chempıony, álem, qurlyq chem­pıonattarynyń birneshe dúr­kin júldegeri, ýkraınalyq Georgıı Zantaraıany jolynan yǵys­tyrdy. Fınalda Japonııa­nyń bas juldyzy Masashı Ebýnı­maǵa ese jibergen Azamat kúmis medaldy moınynda jarqyratty.

2015 jyly Astanada jalaýy jelbiregen jarysta asa jeńil salmaqtyń bas júldesin qazaqtyń qos qyrany – Eldos Smetov pen Rýs­tam Ybyraev ózara sarapqa saldy. Bul tartys Ǵalymjan Jyl­keldıevtiń shákirtiniń paıdasyna sheshildi. Sóıtip, Eldos álem chem­pıony atansa, Rýstam kúmis medal ıelendi. Osy tabystyń arqasynda jalpy esepte óz tarıhymyzda tuńǵysh ret TOP-5 komandanyń qataryna qosyldyq.

2017 jyly Býdapeshte Gal­badrah Otgon­seseg (48 kg) qola alsa, 2018 jyly Bakýde elimiz­diń týy astynda óner kórsetken mońǵol qyzy dál sol nátıjesin qaıtalady. Erlan Serikjanov (66 kg) kúmis medaldy moınynda jarqyratty. Aıdar Qaıyr­baevtyń shákirti fı­nalda Japo­nııanyń juldyzy Hı­fýmı Abeden aılasyn asyra almady.

2019 jyly Tokıoda Eldos Smetov (60 kg) úshinshi orynǵa taban tiredi. 2021 jyly Ma­jar­stannyń astanasynda Ǵusman Qyrǵyzbaev (60 kg) kúmispen kúpteldi. 2022 jyly Tashkentte asa jeńil sal­maqta kúresken Eldos Smetov pen Ábıba Ábýjaqynova qola júldeni oljalady. 2023 jy­ly Dohadan qorjynymyz bos qaıtty.

Keıingi álem chempıonaty byltyr BAÁ-niń astanasy Ábý-Dabıde ótti. «Mýbadala Arenada» 109 memleketten kelgen 675 sportshy kúsh synasty. Jarysqa elimiz tolyq quramda qatysqanymen, tek Ábıba Ábýjaqynovanyń aıy ońynan týdy. Bastapqy básekelerde barlyq qarsy­la­synan basym túsken qazaqtyń qarshyǵadaı qyzy jartylaı fınalda mońǵolııalyq Basanhýý Bavýdorjdan jeńildi. Úshinshi oryn úshin tartysta túrkııalyq Týkche Bederden basym túsip, qola medaldy enshiledi.

Mine, endi álemdik dodanyń ja­laýy 38-márte jelbireıdi. Býda­peshte el namysyn myna dzıý­doshylar qorǵaıdy: Erler: 60 kg – Maǵjan Shamshadın men Sher­zod Davlatov, 66 kg – Ǵusman Qyr­ǵyzbaev, 73 kg – Eset Qýanov, 81 kg – Aby­laıhan Jubanazar, 90 kg – Meıir­lan Maksım, 100 kg – Nur­­lyhan Sharhan men Ma­rat Baı­kamurov, +100 kg – Era­syl Qa­jybaev. Áıelder: 48 kg – Ábıba Ábýjaqynova men Ǵa­lııa Tynbaeva, 57 kg – Baqyt Qusaq­baeva, 63 kg – Esmıgúl Kýıýlova.