Álemdik naryqtaǵy altyn baǵasy tarıhı mejeden asyp, bir grammy shamamen 96 AQSh dollarynan joǵary satylyp jatyr. 2025 jyldyń 25 naýryzyna deıingi bir jyl ishinde baǵaly metall quny 40 paıyzǵa jýyq ósken. Al osy jyldyń basynan beri – 16 paıyzǵa jýyq qymbattaǵan. Sarapshylar bul qubylysty jahandyq ekonomıkalyq turaqsyzdyqpen jáne ınvestorlardyń «qaýipsiz aktıvke» jappaı bet burýymen baılanystyrady.
Zergerlik buıymdar men óndiristik salada keńinen qoldanylatyn altyn, shyn máninde, baǵasynyń qalyptasýynda tutynýshylyq suranysqa emes, ınvestısııalyq múddege kóbirek táýeldi. Bul metaldyń tarıhı turǵyda qarjy quraly retindegi róli áldeqashan aıqyndalǵan. Demek, altyn baǵasynyń kúrt ósýin óndiristik qajettiliktermen túsindirý qıyn.
Altynnyń parqyn ınvestorlar biledi
Altynǵa suranystyń artýyna áser etetin birneshe sebep bar. Bul faktorlar belgili bir kezeńderde almasyp, birde basty, endi birde qosymsha ról atqarady. Máselen, jekelegen ınvestorlar baǵanyń aldaǵy ýaqytta óse túsetinine senip, altyn satyp alady. Mundaı qadam, árıne, alypsatarlyq sıpatqa ıe – ıaǵnı keıin joǵary baǵada satý arqyly paıda tabý kózdeledi. Qazaqshalap aıtqanda, «Aqyl aınymas, altyn shirimes».
Sonymen qatar, altyn – ınflıasııadan qorǵanýdyń bir joly retinde qarastyrylady. О́ıtkeni joǵary ınflıasııa kútiletin sátterde ınvestorlar naqty tabysy tómen basqa aktıvterden góri qunyn saqtap qalatyn altynǵa kóbirek úmit artady. Máselen, 1971–1980 jyldary AQSh-ta ınflıasııa kúrt kúsheıgende, altynnyń baǵasy da sharyqtaǵan. Al 1980–1983 jyldary Federaldyq rezerv júıesiniń tóraǵasy Pol Volker júrgizgen qatań aqsha-nesıe saıasaty nátıjesinde ınflıasııa basylyp, altyn arzandaǵan edi.
Taǵy bir mańyzdy faktor – altynnyń paıyzdyq kiris ákelmeıtini. Sondyqtan onyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy ózge aktıvterdiń naqty tabystylyǵyna keri proporsıonal. Mysaly, oblıgasııalar ınflıasııadan joǵary tabys berip turǵan jaǵdaıda, olar ınvestısııalyq turǵyda tıimdirek bolady. Al naqty paıyzdyq mólsherlemeler tómendegen kezde ınvestorlar altynǵa bet burady. Mundaı jaǵdaı 2000–2012 jyldar aralyǵynda oryn alyp, sol kezeńde AQSh-tyń 10 jyldyq qazynashylyq oblıgasııalarynyń naqty kiristiligi 4 paıyzdyq pýnktke qulap, al altynnyń naqty baǵasy bes esege ósken.
Altyn – qaı kezde de altyn
Sońǵy 15 jyl ishinde ortalyq bankter altyndy kóbirek satyp alyp, az sata bastaǵan. 2022 jyly olardyń suranysy eki ese artqan. Bul úrdis 2023–2024 jyldary da saqtalyp otyr. Dúnıejúzilik altyn keńesiniń (World Gold Council, WGC) málimetinshe, 2010–2021 jyldary ortalyq bankterdiń jyl saıynǵy netto-satyp alýy orta eseppen 470 tonna bolsa, 2022–2024 jyldary bul kórsetkish 1000 tonnadan asyp ketken.
WGC sarapshylary ortalyq bankterdiń mundaı belsendiligin geosaıası jáne makroekonomıkalyq faktorlarmen baılanystyrady. Atap aıtqanda, 2022 jyly Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵys bastalǵannan keıin álemdik turaqsyzdyq kúsheıip, altynǵa degen suranys kúrt artqan. 2024 jyly júrgizilgen saýaldamada ortalyq bankterdiń úshten ekisi geosaıası táýekelderden qorǵanýdy basty sebep retinde ataǵan. Al úshten biri Reseı aktıvteriniń «muzdatylýy» tárizdi jaǵdaılardan keıin portfeldi ártaraptandyrýdy jón kóretinin aıtqan. 80 paıyzdan astamy altyndy daǵdarysqa qarsy qural jáne qundylyqty saqtaý amaly retinde baǵalaǵan. Sebebi altyn – qandaı da bir eldiń ishki saıasatyna táýeldi emes aktıv; ony devalvasııalaý nemese buǵattaý múmkin emes.
Búgingi ósimniń basty sebebi – belgisizdik
Alaıda qysqa merzimdi perspektıvada mundaı uzaqmerzimdi faktorlar emes, naq qazirgi ózgerister basymdyqqa ıe. Mamandar altyn baǵasynyń kúrt ósýiniń basty sebebi – ekonomıkalyq belgisizdik ekenin kórsetti. Bul faktor jyl ishindegi baǵanyń 47 paıyzyna áser etken. Sonymen qatar 2024 jyldyń sońynda qaıta jandana bastaǵan ınflıasııalyq kútýler de (6%) óz úlesin qosqan.
Sarapshylar qazirgi jaǵdaıdy 2020 jyldyń alǵashqy jartysyndaǵy jaǵdaımen salystyrady. Ol kezde de altyn baǵasynyń kúrt ósýine pandemııanyń týdyrǵan belgisizdigi sebep bolǵan. 2024 jyldyń kóp bóliginde turaqty bolǵan jahandyq ekonomıkalyq belgisizdik ındeksi qarasha men 2025 jyldyń qańtary aralyǵynda 1,8 esege ósip, pandemııa kezindegi shekti deńgeılerge jetken.
Bul kórsetkishtiń kóterilýine eń aldymen saýda saıasatyna qatysty belgisizdiktiń kúrt artýy sebep bolǵan. 2025 jylǵy aqpanda saýda saıasatynyń belgisizdigi ındeksi 470 pýnktke deıin kóterilgen. Salystyrmaly túrde aıtqanda, 2000 jyldan 2024 jyldyń ortasyna deıin bul kórsetkish aı saıyn orta eseppen 49 pýnkt shamasynda bolǵan. Al AQSh pen Qytaı arasyndaǵy 2018–2019 jyldardaǵy «saýda soǵysy» kezinde 260 pýnktke jetken edi. Rekordtyq mán – 266 pýnkt – 2019 jylǵy maýsymda AQSh-tyń Meksıka ımportyna 5 paıyzdyq baj salyǵyn engizý nıetine baılanysty tirkelgen. Ol salyq keıinirek kúshine enbegen.
Saıyp kelgende...
Qazirgi tańda altyn baǵasynyń sharyqtaýy – jaı ǵana naryqtaǵy suranys pen usynystyń nátıjesi emes, ol jahandyq ekonomıkanyń sheke tamyryn solqyldatqan belgisizdik pen senim daǵdarysynyń kórinisi. Sarapshylardyń taldaýy kórsetkendeı, ınvestorlar ekonomıkalyq daýylda baǵytynan adaspas úshin altyndy jelkendi kemedeı kórip, soǵan júginip otyr. Ásirese, AQSh pen onyń seriktesteri arasyndaǵy saýda shıelenisteri, kedendik shekteýler men geosaıası turaqsyzdyq – altynǵa bet burýdyń basty alǵysharttaryna aınaldy. Demek, bul úrdis álem ekonomıkasynyń turaqsyz bolashaǵyn ańdatatyn mańyzdy belgi retinde qabyldanýy kerek.
Aıdaharlar altyndy ne úshin kúzetetinin endi jaqsyraq túsingendeımiz...
