Qarastyrylyp otyrǵan Konstıtýsııalyq zańda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jáne Vıse-prezıdentiniń mártebesi men ókilettikteri, Prezıdent aktileriniń nysandary retteledi, Prezıdentti merziminen buryn bosatý jáne qyzmetinen bas tartý tetikteri, Prezıdenttiń qyzmetin qamtamasyz etý tártibi, eks-prezıdentterdiń mártebesi, sondaı-aq zańnyń ózge de birqatar qorytyndy erejeleri belgilengen.
Eske salaıyq, búgin Prezıdent jańa Konstıtýsııa erejelerin júzege asyrý maqsatynda bes konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıdy.
El turaqtylyǵynyń negizi retindegi ókilettikter men shekteýler
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly Konstıtýsııalyq zań jobasy azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa jáne el damýynyń turaqtylyǵy men boljamdylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan memlekettik basqarýdyń aıqyn jáne turaqty modelin belgileıdi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti − Memleket basshysy, onyń eń joǵary laýazymdy tulǵasy, ol memlekettiń ishki jáne syrtqy saıasatynyń negizgi baǵyttaryn anyqtaıdy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Qazaqstan halqy men memlekettik bılik birliginiń, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń myzǵymastyǵynyń, adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń nyshany jáne kepili.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti memlekettik bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń úılesimdi jáne kedergisiz jumys isteýin, memlekettik organdardyń birtutas Qazaqstan halqy aldyndaǵy jaýapkershiligin qamtamasyz etedi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentine Qazaqstan halqy men memleket atynan sóıleý quqyǵy tıesili.
Zańda Prezıdenttiń barlyq bılik tarmaqtarynyń úılesimdi jumysyn jáne olardyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin qamtamasyz etetini tikeleı anyqtalǵan. Qoǵam úshin bul sheshimderdiń boljamdylyǵyn, ınstıtýsıonaldyq qaqtyǵystardyń bolmaýyn jáne eldi anaǵurlym tıimdi basqarýdy bildiredi.
Konstıtýsııalyq zańda Prezıdent pen memlekettik organdardyń ózara is-qımylynyń ókilettikteri men rásimderi jazylǵan. Bul Q.K. Toqaev jarııalaǵan konstıtýsııalyq modeldiń logıkasyn kórsetedi: «Kúshti prezıdent, yqpaldy parlament jáne esep beretin úkimet».
Tótenshe sharalardy qabyldaý kezinde Premer-mınıstrmen jáne Quryltaı tóraǵasymen konsýltasııalardyń engizilýi jáne birqatar taǵaıyndaýlardy parlamenttik kelisimge keltirý tetiginiń engizilýi Qazaqstannyń teńgerimdi prezıdenttik respýblıkaǵa qaraı dáıekti qozǵalysyn kórsetedi.
Ashyqtyq pen senimdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan blok bar.
Prezıdent jeti jyldyq merzimge bir ret saılanady.
Prezıdent óz qyzmetin parlamenttik múshelikpen, bıznespen, basqa da aqyly qyzmetpen nemese partııalyq múshelikpen úılestire almaıdy (Ant bergen kúnnen bastap on kún ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti saıası partııadan shyǵýǵa mindetti), al onyń jaqyn týystarynyń mańyzdy úkimettik jáne kvazı-úkimettik laýazymdardy atqarýǵa quqyǵy joq. Negizinde, bul yqpaldyń shoǵyrlanýyn júıelik shekteý jáne múddeler qaqtyǵysynyń aldyn alýdyń tikeleı tetigi, bul bılik ınstıtýtyna qoǵamdyq senimdi nyǵaıtady.
Zań sonymen qatar bılikti berýdiń aıqyn jáne túsinikti tártibin belgileıdi. Prezıdenttiń ókilettigi merziminen buryn toqtatylǵan jaǵdaıda, Vıse-prezıdent, sodan keıin Parlament tóraǵasy, sodan keıin Premer-mınıstr arqyly birizdi muragerlik júıesi qamtamasyz etiledi. Bul turaqtylyqty kepildeıdi jáne synı sátterde kez kelgen saıası táýekelderdi nemese belgisizdikti joıady.
Eldiń qaýipsizdigi men halyqaralyq mártebesi turǵysynan qujatta Prezıdenttiń Joǵarǵy Bas qolbasshy jáne eldiń táýelsizdigin, aýmaqtyq tutastyǵyn jáne qoǵamdyq qaýipsizdigin qorǵaýǵa jaýapty sheshim qabyldaýshy retindegi negizgi róli bekitilgen. Bul negizgi qaýipsizdik máselelerine jaýapkershilik ortalyqtandyrylǵan jáne jedel ekenin bildiredi, bul ásirese jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda mańyzdy.
Bul rette, Prezıdent ókilettikteriniń aıtarlyqtaı bóligi memlekettik apparattyń tıimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Ol Úkimetti qurýǵa qatysady, onyń strategııalyq jumysyn baqylaıdy jáne Ulttyq bankten bastap quqyq qorǵaý organdaryna deıingi basty ınstıtýttardyń esepterin qaraıdy. Azamattar úshin bul memlekettik saıasattyń iske asyrylýyn jáne onyń nátıjelerin qatań baqylaýdy bildiredi.
Zań sonymen qatar qoǵamnyń sheshim qabyldaýǵa qatysý múmkindikterin keńeıtedi. Referendým ınstıtýty keńirek negizge ıe: bastama tek Prezıdentten ǵana emes, sonymen qatar Quryltaıdan, Úkimetten, Qazaqstan Halyq Keńesinen jáne keminde 200 000 saılaýshydan turatyn azamattardan da týyndaýy múmkin. Bul eldiń strategııalyq baǵytyn anyqtaýǵa qoǵamnyń tikeleı qatysýy úshin qosymsha arna qalyptastyrady. Bul ınklıýzıvtilik referendýmdy memleket pen qoǵam damý jolyn tańdaý úshin jaýapkershilikti bólisetin dıalogtyń jumys tetigine aınaldyrady, bul strategııalyq sheshimder qabyldaýǵa qoǵamnyń qatysýy úshin qosymsha arna jasaıdy.
Keńinen qatysý men ózara baqylaýdyń bul logıkasy óńirlik deńgeıde de jalǵasyn tabady. Tikeleı demokratııa men qoǵamdyq pikir qaǵıdattary jergilikti ózin-ózi basqarýdy qalyptastyrý rásimderinde de kórinis tabady. Bul júıeniń sheńberinde astana men oblys ákimderin taǵaıyndaý tek jergilikti máslıhat depýtattarynyń kelisimimen ǵana múmkin bolady. Osylaısha, zań eseptiliktiń biryńǵaı tik syzyǵyn quryp, munda strategııalyq máseleler ulttyq dıalog arqyly sheshiledi, al óńirlerdegi kadrlyq sheshimder halyqtyń ókildigimen súzgiden ótedi.
Instıtýsıonaldyq damýdy erekshe atap ótýge bolady: zańda qoǵamnyń qatysýy men memleket pen azamattar arasyndaǵy keri baılanys múmkindikterin keńeıtetin Qazaq keńesin qosa alǵanda, organdardy qurý kózdelgen. Bul dıalogty nyǵaıtady jáne júıeni barynsha ashyq etedi.
Osylaısha, zań jobasy memlekettik úılestirýdi, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy, úkimetke ashyq shekteýlerdi jáne qoǵamnyń qatysý tetikterin biriktiretin teńgerimdi modeldi qurady. Is júzindegi ólshemde bul turaqty, boljamdy jáne azamattardyń múddesine baǵyttalǵan basqarý júıesin bildiredi.
Vıse-prezıdenttiń qyzmetin zańnamalyq turǵydan retteý
Qazaqstan Respýblıkasynyń Vıse-prezıdenti laýazymynyń engizilýi ınstıtýsıonaldyq turaqtylyqty nyǵaıtýdaǵy mańyzdy qadam. Zańǵa sáıkes, bul laýazymǵa taǵaıyndaýdy Memleket basshysy Quryltaıdyń mindetti kelisimimen júzege asyrady, bul berilgen tulǵanyń joǵary deńgeıdegi zańdylyǵyn kórsetedi. Vıse-prezıdent memlekettik basqarýdyń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etedi, Quryltaımen jáne Úkimetpen ózara is-qımylda Prezıdenttiń múddelerin bildiredi, sondaı aq Memleket basshysynyń ózge de tapsyrmalaryn oryndaıdy.
Memleket basshysy Danııa halqyn Konstıtýsııa kúnimen quttyqtady
