Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Másele Úkimet otyrysynda qaraldy
Oqý-aǵartý mınıstrligi ótken aptada jazǵy saýyqtyrý, demalys jáne eńbek etý jaǵdaıyn uıymdastyrý naýqany aıasynda 3,2 mıllıonnan asa bala elimizdiń 10 myńnan asa demalys ornynda jazǵy kanıkýlyn ótkizetinin habarlady. Onyń 15 myńnan kóbi jyl boıǵy saýyqtyrý ortalyqtarynda, 186 myń bala – qala mańyndaǵy, 2,8 mln bala mektep janyndaǵy, 160 myń bala shatyrly jáne kıiz úı demalys oryndarynda demalady. Sonyń ishinde jazǵy demalyspen áleýmettik osal sanattaǵy 500 myńnan asa bala qamtylady. «Qazaqstan halqyna» qory arqyly «Jazdyq joldama» jobasy sheńberinde aýyldyq jerlerden shyqqan respýblıkalyq, halyqaralyq olımpıadalar men baıqaýlardyń jeńimpazdaryna 10 myń joldama qarastyrylǵan.
Oqý jyly támamdalmaı turyp Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev Úkimet otyrysynda bergen esebinde: «Jalpy, balalardyń bos ýaqytyn uıymdastyrý maqsatynda qamtylatyn jazǵy eńbek, týrıstik, shyǵarmashylyq, zııatkerlik, bilim berý baǵytyndaǵy is-sharalarmen 3,4 mln balany qamtý josparlanǵan. Jergilikti atqarýshy organdar bıyl balalardyń saýyqtyrý demalysyn, bos ýaqytyn jáne jumyspen qamtylýyn joǵary ári sapaly deńgeıde uıymdastyrýǵa tıis. Mınıstrlik jazǵy demalysty mazmundy uıymdastyrý maqsatynda 120 myń uıymdastyrýshy-pedagogti arnaıy daıyndyqtan ótkizdi. Osyǵan qosa 12 myńnan asa stýdent pen eriktilerdi tartý kózdelgen», degen edi.
Negizi 2025 jyldyń jazǵy saýyqtyrý, demalys jáne jumyspen, túrli baǵdarlamamen qamtý jumystary 9 memlekettik organnyń birlesken jospary sheńberinde júrgiziledi. Respýblıkalyq jáne óńirlik shtabtar quryldy, balalar demalysyn uıymdastyrý boıynsha biryńǵaı ádistemelik usynymdar ázirlendi. О́ńirlermen birlesip barlyq demalys ortalyǵynyń tizimi bekitildi, olardyń daıyndyǵy respýblıkalyq shtab otyrystarynda qaraldy. Sanıtarlyq normalardyń, tamaq qaýipsizdigi talaptarynyń, sondaı-aq sýdaǵy, ormandaǵy jáne sport nysandaryndaǵy qaýipsizdik erejeleriniń saqtalýyna baqylaý kúsheıtildi. Qazir jer-jerde balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentimen birlesken jospar ázirlenip, iske asyrylyp jatyr. Aýdan jáne qala deńgeıinde vedomstvoaralyq toptar qurylǵan. Vedomstvoaralyq komıssııa jaz boıy barlyq lagerdi aralap, jumys isteıdi.
Balalardy qandaı baǵdarlama kútip tur?
О́ńirlerdegi lager jumystaryn sholyp shyqsaq, eleń etkizer lager túrleri bar eken. Mysaly, bir ǵana Astana qalasynda 55 200 oqýshyny qamtıtyn 92 mektep janyndaǵy, 11 520 oqýshyny qamtıtyn 192 beıindi, 142 298 oqýshyny qamtıtyn 10 joba aıasyndaǵy taqyryptyq jobalar, 1 400 bala bara alatyn qala syrtyndaǵy lager ashylyp otyr. Osyǵan qosa elordanyń 13 qosymsha bilim berý uıymynyń bazasynda taqyryptyq kúndizgi lagerler, sondaı-aq qoldanbaly óner, shet tilderi jáne júzý baǵyttary boıynsha qysqa merzimdi úıirmeler uıymdastyrylǵan. Bas-aıaǵy bıylǵy jazǵy maýsymda Astana qalasy boıynsha 1–10 synyp aralyǵyndaǵy 210 myńnan asa oqýshyny jazǵy demalyspen qamtý josparlanǵan. Onyń ishinde áleýmettik osal sanattaǵy 11 myńnan kóp bala da jaz mezgilinde tegin demalýǵa múmkindik alady.
Al Pavlodar oblysynda kolledjderde beıindi lagerler ashylǵan. Bul Jumysshy mamandyqtar jyly aıasynda óńirdegi túrli kolledjde qolǵa alynǵan mundaı lagerdiń negizgi maqsaty – oqýshylarǵa kásibı baǵdar berý, jumysshy mamandyqtarynyń mańyzdylyǵyn nasıhattaý jáne túrli saladaǵy suranysqa ıe quzyrettermen tanystyrý. Aıtalyq, bir mezette Pavlodar qalasyndaǵy №6, №22 jáne №35 mektepterinen 150 oqýshysyna kolledj stýdentteri «Qazaqstan halyqtarynyń ulttyq taǵamdaryn bilý» taqyrybyndaǵy tanymdyq vıktorına, oqý ornynyń jumys baǵyttaryn kórsetetin fotogalereıa usyndy. Sodan soń qonaqtardy qabyldaý, ornalastyrý, qonaqtyń qonaqúıden shyǵýy sekildi qarapaıym daǵdylardy úıretetin «Qonaqúı servısi», karamel shamyn paıdalana otyryp, kondıterlik ónimder daıyndap kórsetetin «Kondıterlik is», jarma men untaqtalǵan táttiler arqyly sýret salý ónerine baýlıtyn «Feshn fýd», sútti kokteılder daıyndaý jáne dám tatý, maılyqtardy búkteý ádisterin tamashalaýǵa múmkindik beretin «Meıramhana servısi» sheberlik saǵattary ótkizilgen.
Mundaı beıindi lagerler aýyl balalaryn da qamtyp otyr. Máselen, Pavlodar oblysynyń Kemeńger aýylynda oryn tepken «Ertis» joǵary ınnovasııalyq agrarlyq kolledji 6–8 synyp oqıtyn 50 oqýshyǵa jazǵy lager uıymdastyryp otyr. «Lager aıasynda qatysýshylar «Agronomııa», «Veterınarııa», «Aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý», «Aqparattyq qaýipsizdik júıeleri», «Baǵdarlamalyq qamtamasyz etý» baǵyttary boıynsha 72 saǵattyq qysqartylǵan tájirıbelik kýrstardan ótip jatyr. Praktıkalyq sabaqtar barysynda balalar gúl kóshetterin otyrǵyzyp, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń qurylymyn zerttep, oqý trenajerlerinde mashyqtanyp, janýarlar men ósimdikterdiń aýrý túrlerin ajyratýdy úırenedi. Sonymen qatar olar jolda júrý erejeleri men sıfrlyq qaýipsizdik negizderin meńgerip, faktchekıng daǵdylaryn da jetildirip jatyr. Baǵdarlama sońynda qatysýshylarǵa alǵan bilimi men daǵdylary jóninde arnaıy sertıfıkattar tabystalmaq. Bul óz kezeginde oqýshylarǵa jumysshy mamandyqtarynyń qyr-syryn tanystyryp, bolashaq mamandyqty sanaly túrde tańdaýǵa jol ashady», deıdi «Ertis» kolledji dırektorynyń orynbasary Mahambet Askaruly.
Bireý bilse, bireý bilmes, respýblıkamyzda jazda ǵana emes, jyl boıy jumys isteıtin lager de bar. «Jas dáýren» dep atalatyn sondaı lager Aqmola oblysynyń Sandyqtaý aýylynda ornalasqan.
«Bizdiń lager 2023 jyly Memleket basshysynyń saılaýaldy baǵdarlamasy aıasynda ashyldy. Jyl boıy jumys istep balalardy qabyldaý múmkinshiligi bar, oqýshylar demalys kezeńderinde lagerge kelip tynyǵýyna bolady, sonymen qatar lagerde túrli aýdandyq, oblystyq is-sharalar ótedi, óıtkeni jatatyn, tamaq ishetin, jıyn ótkizetin oryndar qamtamasyz etilgen. 12 tálimger, 40-tan asa pedagog maman jumys isteıdi. Lagerde 1 aýysymda 99 bala demala alady», deıdi «Jas dáýren» lageriniń dırektory Arman Ǵalymtaıuly.
Onyń aıtýynsha, «Jas dáýren» lagerindegi birinshi aýysymynda sheberlik akademııasy bolǵan. Munda balalar tek demalyp qana qoımaı, ózderin damytyp, shyǵarmashylyqpen aınalysyp, tereńirek tanı tústi: aǵash óńdeý sabaqtarynda jas sheberler óz qoldarymen keremet buıymdar jasady; sporttyq seksııalar qatysýshylardyń jigerin shyńdap, komandamen jumys isteýdi úıretti; bı úıirmelerinde balalar mýzyka yrǵaǵymen ózderin erkin kórsetip, lagerlik shoýǵa daıyndaldy; aerodızaın boıynsha sheberlik saǵattarynda áýe sharlarymen jumys isteýdiń qyr-syryn meńgerdi; al «Garmonııa» bólmesinde ishki tepe-teńdik pen jan tynyshtyǵyn tabýǵa múmkindik boldy. Munyń barlyǵy – jaı ǵana demalys emes, balalardyń esinde uzaqqa saqtalatyn qundy tájirıbe bolýyn kózdeıtin is.
Qaýipsizdik birinshi orynda
Jaýapty mınıstrlik deregine súıensek, osy jazda elimiz boıynsha 10 myńnan kóp lager jumys isteıdi, onyń ishinde 17 jyl boıy jumys isteıtin, 198 maýsymdyq saýyqtyrý ortalyǵy jáne 10 myńnan asa mektep janyndaǵy lager bar. Balalar demalysynyń sapasy men qaýipsizdigin arttyrý maqsatynda saýyqtyrý nysandaryna qoıylatyn talaptar algorıtmi ázirlenip, engizildi. Bul algorıtmde sanıtarlyq-gıgıenalyq normalar men qyzmet kórsetýdiń joǵary standarttaryn kezeń-kezeńimen qamtamasyz etý sharalary kózdelgen.
Al jalpy jazǵy kanıkýldy uıymdastyrý jáne balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý Oqý-aǵartý mınıstrligi men Densaýlyq saqtaý, Ishki ister, Tótenshe jaǵdaılar, Mádenıet jáne aqparat, Týrızm jáne sport mınıstrlikteri turaqty baqylaýǵa alyp otyr. Vedomstvoaralyq ózara is-qımyl aıasynda balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrý jónindegi respýblıkalyq shtab jáne óńirlerde jergilikti shtabtar jumys istep tur. Sonymen qatar sanıtarlyq normalar, tamaq qaýipsizdigi talaptary, sondaı-aq sý aıdyndarynda, orman alqaptarynda jáne sport nysandaryndaǵy júris-turys erejeleriniń saqtalýyna baqylaý kúsheıtildi. Saýyqtyrý ortalyqtarynyń biryńǵaı tizilimi quryldy.
Jazǵy kanıkýl kezeńinde elimiz boıynsha 20 jedel jeli men koll-ortalyq jumys isteıdi. Oǵan balalar lagerlerin uıymdastyrý men jumysyndaǵy buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda aýyzsha nemese jazbasha túrde ótinishter men shaǵymdar joldaýǵa bolady.
Oqý-aǵartý mınıstrligine qarasty Tárbıe jumysy jáne qosymsha bilim berý departamenti Qosymsha bilim berý basqarmasynyń basshysy Asqar Sovetulynyń bizge bergen aqparatyna qaraǵanda, jaz boıy jedel jeli men koll-ortalyqtaryna jáne tikeleı bilim basqarmalaryna ártúrli ótinish túsip jatady. Búginde kópbalaly ata-analar tarapynan jáne az qamtylǵan otbasylardyń balalaryn, aýyl balalaryn lagerge jiberý jaıly ótinish túsip jatady. О́tinishterdi mınıstrlik jergilikti bilim basqarmalarymen jekelegen túrde sheshýge atsalysady. Eger ata-analar tarapynan lagerlerdiń qyzmet kórsetý sapasyna qatysty syn bolǵan jaǵdaıda jekelegen túrde sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departamenti jáne bilim salasynyń ókilderi atalǵan lagerge shyǵyp, aryz negizinde mán-jaıdy tekseredi.
«О́ńirlerde vedomstvoaralyq shtab janynda qurylǵan komıssııa músheleri lagerlerdiń jazǵy maýsymǵa jalpy daıyndyǵyn tekseredi. Osy jyldyń jazynda jumys bastaýdy josparlap otyrǵan balalar saýyqtyrý ortalyqtarynyń tizbesi jasaldy. Vedomstvoaralyq shtab quramyna bilim basqarmasy, densaýlyq saqtaý basqarmasy, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departamenti, polısııa departamenti, tótenshe jaǵdaılar jónindegi departament ókilderi kiredi. Sondaı-aq elimizdiń barlyq lagerine jyl saıyn sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departamentimen tıisti qorytyndy beriledi. Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ruqsattama almaǵan lagerlerdiń jumysyna ruqsat berilmeıdi», deıdi A.Sovetuly.
