Atyraý oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynan alynǵan málimetke qaraǵanda, eldi mekenderdi qum kóshkininen qorǵaý isi 2019 jyldan beri turaqty júrgizilip keledi. 2019–2025 jyldar aralyǵynda Jylyoı, Qyzylqoǵa, Isataı, Qurmanǵazy aýdandarynyń eldi mekenderinde 76,5 ga aýmaqqa qum toqtatý maqsatyndaǵy jumys atqaryldy. Jobaǵa sáıkes egilgen sekseýil kóshetiniń shyǵýy 40%-dy quraıdy.
2019 jyly Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy Taısoıǵan aýylynda qum kóshkinin toqtatý jumysy 3,2 gektarǵa júrgizildi. 2020–2021 jyldary Jylyoı aýdanynyń Maıkómgen eldi mekeninde 6 ga, 2021–2022 jyldary Isataı aýdanyndaǵy Kobıakov-Zabýryn kanalynyń boıyndaǵy 7,9 ga ýchastokte qum kóshkininen qorǵaý maqsatyndaǵy jumys atqarylǵan eken.
Qum kóshkininen Úshtaǵan aýylynyń turǵyndary da qaýiptenedi. Atyraý oblysynyń Reseı Federasııasymen shekaradaǵy Qurmanǵazy aýdanynda ornalasqan eldi mekende turǵyndar sany kóp emes. Bıyl aýyldyń irgesi qalanǵanyna 110 jyl tolǵan. Munda 140-tan astam adam turady. Báriniń negizgi tabys kózi – tórt túlik. Eldi mekendegi turǵyn úılerdi qorshaǵan qumnyń uzyndyǵy shamamen 5, eni 2 shaqyrymǵa sozylǵan. Buırat qum toqtaýsyz jyljyp, keıbir úılerdiń tusynda taý sekildi úıilip jatyr.
«Úshtaǵanda tórt túliktiń bárin ósirýge jaraıtyn shúıgin jaıylym bar. Jer astynan tushy sý shyǵady. Gaz jelisi tartyldy. Bir balamyz mal ósiredi. Bizdi alańdatatyn eki jaıt bar. Biri – qumnan tónetin qaýip, ekinshisi – aýdan ortalyǵyna qatynaıtyn joldyń jaıy», deıdi aýyl turǵyndarynyń biri Balǵanym Qapanqyzy.
Oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń málimetinshe, 2021 jyly atalǵan aýyldyń aýmaǵyndaǵy 33,8 ga jerge qum kóshkinin toqtatý jumysyn júrgizý máselesi zerdelenipti. 2022–2023 jyldary eldi meken mańyndaǵy 10 ga jerge sekseýil egilgen.
Osyǵan uqsas jumys byltyr Isataı aýdanyndaǵy Naryn aýylynda qolǵa alynǵan. Bıyl eldi mekenge qaýip tóndirgen qum kóshkinin tejeý maqsatynda 8 ga jerge sekseýil kóshetin otyrǵyzý jumysy jalǵasyp jatyr.
Qyzylqoǵa aýdanynyń Saǵyz, Búırek, Qarakól, Jasqaırat, Qarabaý aýyldaryn da qum basý qaýpi bar. Sol sebepti, atalǵan aýyldarda 32,4 gektarǵa, atap aıtqanda, Saǵyz eldi mekeninde 11,5, Búırekte – 0,5, Qarakól – 14, Jasqaıratta – 0,45, Qarabaý aýylynyń tusynda 6 ga ýchastokke sekseýil egý jumysy atqarylǵan.
Qyzylqoǵa aýyldyq okrýginiń ákimi Zeınolla Shálikovtiń deregine súıensek, Qarabaý aýylyndaǵy qum kóshkinine qarsy jumys merdiger – «Edil-Stroı Servıs» JShS-ǵa júktelgen. Jobanyń quny – 647 mln 981 myń teńge.
Qarabaý – aýdandaǵy shejireli tarıhy bar aýyldyń biri. О́tken ǵasyrdyń 1952–1959 jyldary Qyzylqoǵa aýdanynyń ortalyǵy bolǵan. Aýdannyń qazirgi ortalyǵy – Mııaly aýylynan 80 shaqyrymdaı qashyqta ornalasqan. Okrýgte myńnan astam adam turady.
Isataı aýdanyndaǵy Isataı aýylynda qum kóshkini bastalǵaly 10 jyldan asyp otyr. Qazir 300-ge jýyq turǵyn meken etetin aýylda qum kóshkinin toqtatý 2019 jyly qolǵa alynypty. Sol jyly tamyr jaıǵan sekseýil 2 metrge deıin ósken. 2021–2022 jyldary eldi meken mańyndaǵy 9 ga jerge sekseýil egilgen. Aýyldy qum kóshkininen qorǵaý jobasynyń quny – 600 mln teńge. Qazir onyń 340 mln teńgesi ıgerilgen.
Jylyoı aýdanyndaǵy Maıkómgen aýylynyń turǵyndary da jyl saıyn qum basý qaýpin sezinedi. Aýyldyq okrýg ákimi Nurjaryq Saýytovtyń aıtýynsha, turǵyndar kósheden qum shyǵarý máselesin 2022 jyldan beri kóterip keledi.
«Byltyr aýyldy qumnan tazartý jumysyn qolǵa aldyq. Turǵyndardyń ótinishine sáıkes, úılerdiń aýmaǵynan 5,5 myń tonna qum shyǵaryldy. Oǵan 8 jumysshy men 6 tehnıka tartyldy», dedi N.Saýytov.
Atyraý oblysy
