Sýret: atr.kz
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń taratqan aqparatyna súıensek, elimiz kúkirt óndirý boıynsha álemde 7-orynda, jalpy óndiris kólemi jylyna shamamen 4,3 mln tonnany quraıdy. Sonymen qatar onyń eksporty bar bolǵany 200–400 mln dollar ákeledi. Búgingi tańda kúkirt munaı-gaz ónerkásibiniń janama ónimi retinde negizinen elimizden shıkizat túrinde eksporttalady nemese az mólsherdegi kúkirt qyshqylyn alýǵa paıdalanylady. Bul rette onyń shamadan tys artyq jınaqtalýy ekologııaǵa qaýip týdyrady. Ken oryndaryndaǵy óndiris kóleminiń ósýin eskere otyryp, shıkizat eksportynan kúkirtti ınnovasııalyq jáne qundy materıaldarǵa óńdeý mindeti ózekti bolyp tur.
Professor Djeffrı Pıýn bastaǵan Arızona ýnıversıteti (AQSh) ǵalymdarynyń jobasy osy máseleni sheshýge kómektesedi. Olar balqytylǵan kúkirtti polımerlerge, sondaı-aq ınfraqyzyl lınzalar, lıtıı-kúkirtti akkýmýlıatordyń quramdas bólikteri, korrozııaǵa qarsy jabyndar jáne baıaý bólinetin tyńaıtqyshtar sııaqty basqa da joǵary qundy ónimderge aınaldyrý úshin keri výlkanızasııanyń ozyq tehnologııasyn ázirledi.
Tehnologııa 50-den asa ǵylymı jarııalanymdarmen birge 11 patentpen qorǵalǵan jáne joǵary kommersııalyq áleýetti kórsetedi. Máselen, kúkirt qyshqyly qymbat emes, sýsymaly hımııalyq zat. Joǵary kólemde satylǵan kezde tonnasy – 100–200 dollar. Joba quramynda kúkirti bar budan da baǵaly hımııalyq ónimderdi jasaýǵa múmkindik beredi. Mysaly, syný kórsetkishi joǵary plastıkalyq lınzalardyń bir danasy 100–500 dollar turady.
Atalǵan joba Qozybaev ýnıversıtetimen yntymaqtastyqta júzege asyrylyp, birlesken zertteýler júrgizýdi, zerthanalar ashýdy, kadrlardy daıarlaýdy jáne óndiristi iske qosýdy kózdeıdi. Stýdenttik jáne ǵylymı almasý baǵdarlamalary da josparlanǵan: bul jańa ozyq materıaldardy shyǵarýǵa qabiletti ǵylymı-óndiristik ekojúıeni qalyptastyrýǵa negiz bolady. Joba bıylǵy sáýir aıynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek pen M.Qozybaev atyndaǵy SQÝ delegasııasynyń Arızona ýnıversıtetine sapary barysynda tanystyryldy.
Jobany sátti iske asyrý úshin ken oryndaryndaǵy kúkirtke tikeleı qol jetkizý jáne zerthanalarǵa, jabdyqtar men tájirıbelik-óndiris oryndaryna ınvestısııa salý qajet. Kúkirtti sol jerde qaıta óńdeýge, logıstıkalyq shyǵyndardy azaıtýǵa, ónimdi naryqqa shyǵarýdy jedeldetýge jáne jańa eksporttyq baǵyttardy qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Osylaısha, Qazaqstan quramynda joǵary qundy kúkirti bar materıaldardy jasaý boıynsha álemdik kóshbasshylardyń birine aınalýǵa múmkindik alady. Sondaı-aq júzege asyrý kúkirtti jınaqtap, kádege jaratýmen baılanysty ekologııalyq máselelerdi sheshýge de yqpal etedi.
