TIL – TATÝLYQ TIREGI

Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary Berdibek SAPARBAEVPEN suhbat

– Qurmetti Berdibek Máshbekuly! Siz Vıse-premer qyzmetine kiriskeli de biraz ýaqyt bolyp qaldy. Endi ózińiz basshylyq jasaıtyn áleýmettik salanyń máseleleri týraly oılaryńyzdy gazet betinde bólise bastasańyz ertelik etpeıdi dep oılaımyn. Alǵashqy áńgimemizdi tildiń jaıynan bastasaq.

Ana jyly Elbasymyz bir top qazaqtildi buqaralyq aqparat quraldarynyń basshylarymen kezdesip, suhbat bergen. Sonda áńgimeniń bir tusynda: «Biz jahandanýmen kúresýdi emes, jahandanýǵa beıimdelýdi aldymen oılaýy­myz kerek. Sóıtkende ǵana tilimizdi, dinimizdi, dástúrimizdi, salt-ǵurpymyzdy saqtap qala alamyz. Osy úsh tildiń úılesimine qol jetkizý arqyly», degen edi. Sol jerde men: «Sonda da osy úsh tildiń basynda qazaq tili turady ǵoı, árıne?» dep qaldym. Bul sózime Elbasymyz: «Árıne. Qazaq tili úsh tildiń bireýi bolyp qalmaıdy. Úsh tildiń birinshisi, negizgisi, bastysy, mańyzdysy bola beredi. Qazaq tili – Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik tili. Oǵan kóńil de, qarjy da solaı bólinedi. Qazaq tili – ózimizdiń ana tilimiz. Biz bárimiz ana tilimizdi ardaqtaımyz», dep naqty kesip aıtty. Keshegi keremet saılaýdyń nátıjeleri, ıaǵnı halqymyzdyń Elbasyn munshalyqty qoldaýy elimizdegi til saıasatyna razylyqtyń da kórinisi deı alamyz ǵoı?

– Dál solaı. 26 sáýir – Táýelsizdik tarıhyndaǵy erekshe beles. Halyqtyń mundaılyq birligi, el basqaryp otyrǵan tulǵaǵa mundaılyq qurmeti, senimi – naǵyz fenomen qubylys. Bul qurmetti, bul senimdi Nur­sultan Ábishulynyń el úshin eren eńbek etken búkil ómirine, bilimi men biligine, qajyry men qaıratyna barsha halyqtyń birlesip bergen baǵasy dep sanaýy­myz kerek. Ekinshi jaǵynan, bul saılaý bizdiń halqymyzdyń asylyn ardaqtaı alatyn, qadirlisin qurmetteı biletin qasıetin, shyn máninde eldik bıigine kóterilgen sıpatyn da tanytty. Sonyń ishinde halqymyzdyń týǵan tildiń taǵdyryna perzenttik júrekpen qarap, san túrli sebeptermen etekke túsip ketken tildi tórge shyǵaryp bergen Elbasyna razylyǵy da jatyr. Bári de salystyrý arqyly bilinedi deıtin bolsaq, osydan shırek ǵasyr ýaqyt qana buryn aýyzeki áńgimeniń, ári barǵanda gazet pen jýrnaldyń, radıo men teledıdardyń, kórkem ádebıettiń enshisinde ǵana qalǵan ana tilimizdi osynshalyqty deńgeıge jetkizý ózi aýylda týyp, qazaq tiliniń qaınaryna qanyp ósken, orta mektepti qazaqsha bitirgen Nursultan Ábishulynyń ǵana qolynan keletin edi. Osyndaı Er bastaǵan, osyndaı El qostaǵan qandaı istiń de jeńiske jeterine senýge bolady.

Prezıdenttiń tilge qurmeti – bárimiz úshin úırenerlik úlgi. Siz suhbat alýǵa keletin bolǵannan keıin Elbasymyzdyń zaman, qoǵam týraly oı-tujyrymdary jınaqtalǵan «Jyldar men oılar» kitabynan birneshe sózdi bólek jazyp alǵan edim. Mysaly, myna sózdi qarańyzshy. «Daýǵa salsa – almastaı qıǵan, sezimge salsa – qyrandaı qalqyǵan, oıǵa salsa – qorǵasyndaı balqyǵan, ómirdiń kez kelgen oraıynda ári qarý, ári qalqan, ári baıyrǵy, ári máńgi jas, otty da oınaqy Ana tilinen artyq qazaq úshin bul dúnıede qymbat ne bar eken?!» – asyl tilimiz úshin maqtanysh sezimine bólendiretin, osyndaı tildi urpaqtan-urpaqqa, ǵasyr­dan-ǵasyrǵa saf taza kúıin­de jetkizýge mindetteıtin, árqaısy­myz qasterleıtin qaǵıda ǵoı bul.

Nursultan Ábishuly: «Qazaq tilin bilý – qazaqtyń balasyna paryz, al bilmeý – uıat jáne óz eliń­­di súımegenmen birdeı», – dep te aıshyqty aıtqan.

Elbasymyz kúni keshe, Qa­zaqstan halqy Assambleıa­synyń HHII sessııasynda sóı­legen sózinde qazaq tilin úırenip júr­gen barlyq ulty qazaq emes­terge, balalaryn balalar baq­sha­synan óz Otandarynyń tilin­de sóıleýge úıretip júr­gen ata-analarǵa alǵys bildirdi. Sonymen birge, úsh tildi keńistikti engizý qarqynyn óristetýdi de mindettedi. Ulttyq til men mádenıetti saqtap, damytý álemdik aqparattan quralaqan qalýǵa negiz bolmaýy tıis dep, úsh tildi bilý jahandyq ómirge joldama alý ekenin, bul adamnyń ómirdegi tabystylyǵynyń qaǵı­daty ekenin de qadap kór­setti. Álemdegi negizgi aqparattarǵa qoly jetpeıtin ult básekege qabiletti bola almaıtynyn ashyq jetkizdi. Bul oraıda qazaqstandyqtardyń 20 paıyzy qazirdiń ózinde aǵylshyn tilin meńgergeni kóńil toǵaıtarlyq jaı. Ol kórsetkishtiń jyl ótken saıyn óse túsetindigine eshqandaı kúmán joq. Elimizdegi etnostardyń ana tilin óristetýine jan-jaqty qamqorlyq jasaý da Prezıdenttiń bıliktiń atqarýshy tarmaǵyna udaıy tapsyryp, qadaǵalap otyratyn máselesi.

– Kez kelgen ulttyń, halyqtyń eń basty baılyǵy – sol halyqtyń ana tili. Bizdiń ana tilimiz tek bir halyqtyń tili ǵana emes, memlekettik til. Desek te, tilimizdiń memlekettik mekemelerde qoldanylýyna qatysty syn áli barshylyq. Sondyqtan da qazaq tiliniń jalpy halyqtyń túsinisip, tildesetin ortaq tiline aınalar jolynda talaı jumys júrgizilýi qajet. Qazaq tilin jetik biletin basshy, til jan­ashyry retinde memlekettik tildiń mártebesin arttyrýǵa baılanysty qandaı naqty jumystar jasalyp jatyr der edińiz? Osy týraly oıyńyzben bólisseńiz.

– Elbasymyz N.Á.Nazar­baev Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń HHII sessııasynda: «Biz barsha qazaqstandyqtardy biriktirýdiń basty faktory bolyp tabylatyn qazaq tiliniń odan ári damýy úshin barlyq kúsh-jigerimizdi salýymyz kerek... Sonymen birge, elimizde turatyn barlyq halyqtardyń ókilderiniń ana tilderinde erkin sóıleı, oqı alýyna, ony damytýǵa qolaıly jaǵdaı týdyrýymyz qajet», degen bolatyn.

Osy baǵytta Úkimet tarapynan memlekettik tildiń mártebesin kóterý jolynda birqatar sharalar júrgizilip otyr. Atap aıtsaq, Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy sheń­berinde aıqyndalǵan negizgi maqsat­tar boıynsha is-sharalar kesheni josparly túrde oryndalyp keledi.

Úkimet tarapynan baǵdarla­many júzege asyrýdyń I kezeńi aıaqtalyp, II kezeńiniń 2014-2016 jyldaryna arnalǵan is-sharalar jospary júzege asyrylýda.

Sonymen qatar, Memlekettik til saıasatyn odan ári jetildirý jónindegi komıssııa otyrys­tarynda memlekettik baǵdar­la­manyń oryndalýy jylyna 4 ret qaralyp, qadaǵalanyp turady. Baǵdarlamanyń I kezeńinde úl­ken jobalar iske asty. Sonyń biri úzdiksiz bilim berý modeli arqyly «Qazaq tilin shetel tili nemese ekinshi til retinde oqytý» tıptik oqý-ádistemelik kesheni ázirlendi.

Atalǵan ádisteme negizinde qazaq tilin bilý deńgeıin baǵa­laý­dyń «QAZTEST» júıesi endi.

Osy maqsatta memlekettik organdar «QAZTEST» júıesi boıynsha qazaq tilin bilý deńgeıin anyqtaý maqsatynda memlekettik qyzmetshilerdi dıagnostıkalyq testileýden ótkizý jumystaryn uıymdastyrýdy qolǵa alyp otyr.

Memlekettik tildi oqytýdyń ın­fraqurylymyn damytý aıasynda búgingi tańda memlekettik qyzmetshiler men eresekterge mem­lekettik tildi oqytý maq­sa­­tynda respýblıka boıynsha barlyq oblystar men Al­maty, Asta­na qalalarynda 91 óńirlik memle­kettik tildi oqytý ortalyǵy qyzmet atqarýda.

Qazirgi ýaqytta Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Shaı­sul­tan Shaıahmetov atynda­ǵy til­derdi damytýdyń respýblı­ka­lyq úılestirý ádistemelik or­ta­lyǵynan tikeleı termıno­lo­gııalyq jumys­tarmen aınalysatyn belgili lıngvıst ǵalymdar men sala mamandarynan turatyn Termınologııalyq bólim ashyldy.

Atalǵan bólim barlyq sala­lar­daǵy termınderge qa­tysty máse­le­lerdi zerdelep, ter­mınderdi biriz­den­dirý, stan­darttaý jumys­tary­men aına­lysatyn bolady. Sony­men qatar, «Qazaqstan» telearnasynan «Termın jáne qo­ǵam» baǵdarlamasy ashyldy. Ter­mınkomda bekitilgen termınderdi halyqqa jetkizý maqsatynda arnaıy baǵdarlamalardan «jú­girtpe joldan» berý máselesi sheshildi.

Memlekettik tildi nasıhattaý barysynda Memlekettik tildi damytý qory da aýqymdy jumystardy júzege asyryp jatqanyn atap ótkim keledi. 2013 jyldyń jeltoqsanynda elimizde tuńǵysh ret memlekettik tildi onlaın rejiminde tegin úırenýge bolatyn «Soyle.kz» ınternet-portaly ashyldy. Búginde portal qazirgi zamanǵa saı qashyqtan oqytý men ınnovasııalyq ádis-tásilder arqyly kóptegen otandastarymyzǵa memlekettik tildi úıde otyryp tegin úırenýge múmkindik berip otyr.

Sondaı-aq, qazir «Soyle.kz» portalynyń «V kontakte» áleýmettik jelisindegi tobynda 4 myńǵa jýyq, «Feısbýk» áleý­mettik jelisindegi paraqshasynda 500-ge jýyq adam qazaq tilin úı­renip jatyr.

Sonymen qatar, qazirgi tańda elimizde memlekettik tildegi qujat aınalymy 88 paıyzǵa jet­ti. Aıta ketý kerek, ázirge bul kór­setkish ilespe hattar men orys tili­nen qazaq tiline aýdarylǵan qujattardyń esebinen bolyp otyr.

– Osy arada myna bir jaıdy aıtpaı tura almaımyn. Is qaǵazdaryn eki tilde júrgizýge qol jetti, qazaq tilinde ázir­le­netin qujattardyń sany art­ty degen málimetterdiń ar ja­ǵynda ádette, aýdarmashy­lar­dyń qulaǵy qyltıyp turady. Belgili bir dárejede mem­lekettik mekemelerdegi aýdarmashylar qyzmetkerlerdiń qazaq tilin meńgerýine kedergi de keltirýde... О́ıtkeni, aýdarma­shylar shtaty engizilgenge deıin aq ter, kók ter bolyp óz jaz­ǵanynyń qazaqsha nusqa­syn daıyndaýǵa nemese tike­leı qazaqsha jazýǵa tyrysa­tyn, tyrysa júrip tildi ıgere bastaǵan sheneýnikter qazir oryssha nusqany aýdar­ma­shylarǵa ysyra salýǵa aınalyp barady.

– Ondaı másele de bar. De­genmen, biz qazirgi beleste aýdar­mashylar qyzmetinen tolyq bas tarta almaımyz. Negizinde mekemeler basshylary qaı qyzmetkerdiń eki tildi, qaı qyzmetkerdiń bir tildi ekenine nazar aýdaryp, taldaý jasap, memlekettik tildi jazba deńgeıde de ıgergenderge qoldaý kórsetip otyrsa munyń ózi edáýir yntalandyrý bolar edi.

Qazaqstandyq telearnalarda memlekettik tilde habar ta­ratýdyń jalpy kólemi ulǵaı­dy. Otandyq telearnalarda jáne basqa da BAQ-tarda qazaq tildi kontent úlesiniń artýyn maqsatty túrde qadaǵalap otyramyn. Máselen, «Qazaqstan», «Balapan», «Asyl arna», «Bilim jáne Mádenıet» memlekettik tele­arnalary 100% qazaq tilinde.

Buqaralyq aqparat qural­dar­ynda qazaq tildi kontent úlesi saqtalyp otyr. Otandyq tele­vızııalyq arnalarda júıe­lik negizde qazaq tilindegi shy­ǵar­mashylyq jáne avtorlyq baǵ­darlamalardyń úlesi artýda.

Sonymen qatar, ınternet jelilerinde kóptegen qazaq ti­lindegi saıttar ashylyp, ony tutynýshylar sany da ósýde. Qazaq tilinde ınternet tuty­ný­shylardyń sany ósken saıyn qazaq tilinde kontent usynatyn resýrstar sany da kóbeıe bas­tady. Ulttyq taqyryptardy qamtıtyn abai.kz, namys.kz, jaqsy.kz, turkystan.kz, t.b. saıttarymen qatar ulttyq aptalyq gazetterdiń - anatili.kz, jasqazaq.kz, zhasorken.kz, t.b. saıttary kópshilik nazarynda. Memlekettik tildiń órisin keńeıtý jáne Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda qurylǵan BAQ.KZ aqparattyq portalynyń qyzmetin atap ótýge turarlyq.

BAQ.KZ aqparattyq portaly ınternet jelisinde qazaq tildi BAQ-tyń yqpalyn kúsheıtý jáne barlyq qazaq tildi buqaralyq aqparat quraldaryna bir ǵana siltememen qol jetkizýge múm­kindik beretin ortaq alań quryp, qazaq tilindegi kontenttiń kó­lemi men sapasyn, qazaq tildi oqyr­mannyń belsendiligin arttyryp otyr.

Qazirgi tańda BAQ.KZ-te eli­mizdiń qazaq tilindegi 75 gaze­tiniń, 22 jýrnalynyń saıttary jáne 85 elektrondy BAQ toptastyrylǵan, sondaı-aq, portal qoldanýshylary 12 radıo men 14 telearnany onlaın júıesinde paıdalana alady.

Aldaǵy ýaqytta da aqparat keńistigindegi qazaq tiliniń qoldanys aıasynyń keńeıýine múmkindik jasaımyz.

– Kóptegen aqparat qural­darynyń betterinde: «Qazaq tiliniń belin jaza almaýynyń basty sebebi, memlekettik tildi bilýge qajettilik týmaı otyr» degen oı kezdesedi. Tilge qajet­tilik týdyrýdyń bir joly – jazba tildi kúsheıtý. Búginde elimizde qabyldanyp otyrǵan zań jobalary túgeldeı derlik orys tilinde daıyndalyp, qa­zaq tiline aýdarylady. Zań mátinderin qazaq tilinde daı­yn­daýǵa múmkindik bar ma?

– Shyndyǵynda da, elimizdiń beldi oqý oryndarynyń bar­ly­ǵynda zań fakýltetin qazaq tilinde támamdaǵandar kóp. Alaı­da, olardyń kópshiligi negizgi ma­mandyǵyna qosymsha zań ma­mandyǵyn syrttaı oqıtyndar. Salalyq zańgerlerdiń basym bóligi orystildi azamattar bolyp jatady.

Búgingi tańda memlekettik organdarda qazaq tilinde saýatty is júrgize alatyn mamandardyń azdyǵy baıqalady. Qazaq tili qazirgi ýaqytta zańnama isinde, jańa ózińiz aıtqandaı, aýdarma tiline aınaldy. Aldymen orys tilinde ázirlengen hatty qazaqshaǵa aýdarǵanda keıde maǵynasy múldem túsiniksiz bolyp jatady. Bul – Qazaqstandaǵy aýdarma mektebiniń áli de qalyptasa qoımaǵandyǵynyń belgisi. Al zań mátinderin qazaq tilinde daıyndaýǵa múmkindik, árıne, bar. Oǵan eshqandaı qarsylyq joq. Tek orys tiline aýdarǵanda túpnusqalyqty (aýtentıchnost) saqtaǵan jón.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri K.Q.Má­si­movtiń tóraǵalyǵymen jylyna 4 ret ótkiziletin Memlekettik til saıasatyn odan ári jetildirý jónindegi komıssııanyń mamyr aıyndaǵy otyrysynda zań mátinderin memlekettik tilde ázirleý máselesi qaralmaq. Biz osy otyrysta atalǵan máseleni egjeı-tegjeıli talqylaıtyn bolamyz. Men búgin tańerteń sol komıssııanyń jumys tobynyń bir top múshelerimen kezdestim, til saıasatynyń tolǵaǵy jetken birqatar máselelerin birlese talqyladyq, Premer-Mınıstr ótkizetin kelesi otyrysta qaralatyn jaılardy pysyqtadyq.

– Kezinde Napoleon: «Men 400 myltyqtan góri, tórt gazetten kóbirek qorqamyn» degen eken. Bizdiń aqparattyq keńis­tigimizdiń basym bóligi kórshi­les elderdiń basylymdarymen qamtylǵan. Qazaq tildi basy­lymdarǵa óz elimizdiń aza­mat­tary tarapynan nemquraı­lylyq basym tárizdi. Bul ıdeo­logııalyq turǵydan qaýipti sanalatyn qubylysty qalaı túzetýge bolady dep oılaısyz?

– Qazirgi ýaqytta kitap, gazet oqıtyndardyń qatary sırep barady. Jastardy kitap oqymaıdy dep kinálaımyz, alaıda olar ózderine kerektini elektrondy kitaptardan, ınternet jelileri arqyly alýda. Qazirgi jahandaný zamanynda túrli áleýmettik jeliler men saıttardan rýhanı, taǵylymdyq málimetterdi alýǵa bolady. Al qazaq tildi basylymdarynyń máselesine kelsek, árıne, problema bar. Ol basylymdaǵy aqparattarǵa qatysty emes, qazaq tilin erkin meńgerip, qazaq basylymyna kóz júgirtip shyǵatyn bıliktegi, memlekettik qyzmettegi azamattardyń qatarynyń azdyǵynda. Al jalpy qazaq basylymdary máseleni ótkir, ózekti etip jaza alady.

Adamnyń eline, jerine degen patrıottyq sezimi oıanyp, ıdeologııalyq kózqarasy túzelmeıinshe adamdy bir nársege kúshteý qıynnyń qıyny.

Ahmet Baıtursynuly babamyz: «Gazet – halyqtyń tili, kózi hám qulaǵy», degen edi. Halyqtyń muń-muqtajy, jetken jetistigi men tabystary, túptep kelgende ekonomıkalyq jaǵdaıy osy basylymdar arqyly aıqyndala túsedi. Sondyqtan da qazaq tildi basylymdardyń taralymyn kóbeıtýge tyrysý qajet-aq. Bul oraıda siz basqaratyn «Egemen Qazaqstannyń» jazylymdy júr­gizý jónindegi júıeli, jemisti jumysy quptarlyq. Gazet taralymy 200 myńdyq belesti de baǵyndyrdy ǵoı búginde.

– Elbasymyz: «Qazaq­stan­nyń bolashaǵy qazaq tilin­de», dep memlekettik tildiń elimizdegi orny men bolasha­ǵyn naqtylap berdi. Osyǵan oraı, qazirgi ósip kele jat­qan jas urpaqtyń boıyna otan­súıgishtik, ultjandylyq sezimderin uıalatyp, ana tiline qurmetpen qaraýyn qalyp­tastyrý úshin aldymyzǵa qandaı mindetter qoıýymyz qajet dep esepteısiz?

– Eń aldymen, jas urpaqtyń tálim-tárbıesine mán berýimiz kerek. Dana halqymyz «Otan otbasynan bastalady», «Bala tár­bıesi – besikten», dep tegin aıtpaǵan. Árbir otbasy ult­tyq qundylyqtarymyzdy óz bala­larynyń boıyna sińire bilýi kerek. О́ıtkeni, tilge degen qurmet te otbasynan bastalady. Eger árbir otbasy balalaryn tárbıeleýde qazaqsha sóılep, balalardyń boıyna qazaqı qarym-qatynas mádenıetin sińiretin bolsa, keleshek urpaqtyń tárbıelenýi men qalyptasýyna erekshe nazar aýdarylar edi. Elbasymyzdyń «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóı­lessin» degen sózin negizge ala otyryp, árbir otbasy qazaq tilin qurmetteýge basa mán berýi kerek.

Qazaq balabaqshalarynyń sany jyl saıyn artýda. Bala­baqsha sanyn ǵana arttyryp qoımaı, sapasyna kóńil bólý qajet. Bolashaqta ósip shyǵatyn alyp báıterektiń shybyǵyna tal kezinen bastap boıyna nár berip, tamyrynyń keń qanat jaıýyna jaǵdaı jasaımyz. Sol sııaqty jas býynnyń boıynda ulttyq sana qalyptastyrýymyz qajet dep esepteımin. Bul maqsatqa jetýdiń jolynda jalǵyz bir otbasy, ne bilim berý ordalary ǵana jumys istemeýi kerek, jalpy qoǵam atsalysýy kerek. Árbir isimizden ulttyq ónege, ulttyq dil kórinip otyrýy kerek. Alaıda, ulttyq bolmysymyzdy qalyptastyramyz dep júrgende, álemdegi jahandaný úrdisinen de tys qalmaǵanymyz jón.

Elbasynyń «Qazaqstannyń bolashaǵy qazaq tilinde» degen sózin eske saldyńyz. Bolashaq jastarymyzdyń qolynda ekeni ras. Qazirgi jastardyń ómirge degen qózqarastary jańasha qalyptasyp keledi, osyǵan baılanysty elimiz «úsh tildi keńistik» saıasatyn qoldaýda.

Jas býynnyń birneshe tildi bilýi jeke adamnyń ǵana emes, qoǵamnyń damýyna da paıdaly. Bul elimizde halyqaralyq mádenıet pen ekonomıkalyq baılanystardyń damýyn jandandyrady.

Búginde sheteldik kompanııalarmen birlesip jumys atqarý úshin sol salanyń mamany ǵana bolý shart emes, kásibı bilimdi qajetti shet tilderinde qoldana bilý de mańyzdy bolyp otyr.

Álemniń neǵurlym damyǵan elderiniń qataryna kirý jastar aldyndaǵy úlken maqsat bolýy tıis. Bul maqsatqa jetý – eń ozyq jabdyqtarmen jáne eń zamanaýı óndiristerde jumys isteý mashyǵyn ıgerý degen sóz.

Qazaqstanda shetel tilderi­niń ishinde aǵylshyn tili eń tanymal til bolyp otyr. Zert­teý nátıjeleri boıynsha qa­zaq­standyqtardyń túrik, qytaı, nemis jáne fransýz tilderin meńgerýge den qoıa bastaǵany anyqtalǵan. Sonymen qatar, jas ǵalymdarymyz ıspan, ıtalıan, cheh, arab, koreı jáne japon tilderin úırenýge de qyzy­ǵýshylyq bildirýde. Bul jaqsy úrdis dep tanýǵa bolady.

Qazaqstanda úsh tildi bel­gili bir dárejede biletin aza­mat­tardyń úlesi 15 paıyzǵa jaqyndap otyr.

Jaqynda ǵana «Til – tatýlyq tiregi» atty respýblıkalyq keńes ótkizdik. Qatysyp, sóz sóıledim. Keńeste úsh tildiń birlestigi jáne Qazaqstan Respýblıkasynda Til­derdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasynyń júzege asyrylýy boıynsha máse­leler kóterildi. Keńeske res­pýblıkanyń barlyq óńirlerinen 300-deı adam qatysyp, atalǵan máseleler barynsha talqylandy jáne osy keńes barysynda tús­ken usynystardyń oryndalýyn ózim baqylap otyrmyn.

– Júsipbek Aımaýytovtyń «Ultty súıý» degen eńbeginde: «Qazaqty týra jolǵa bastaı­ty­ny da, adastyratyny da – oqyǵany. Bilimdi, aqyl­dy, jaqsylyqty, úlgini, tár­tip­ti, aqıqatty, ádildikti, qyz­met­ti oqyǵandardan kútedi. Oqy­ǵandar! Bul ýaqyt – jan tynyshtyq izdeıtin, qyzyq qýatyn ýaqyt emes, qyzmet qylatyn, eńbek sińiretin ýaqyt. Oılanyńyzdar: halyq biz úshin emes, biz halyq úshin týǵanbyz, olaı bolsa, moınymyzda halyqtyń zor boryshy, aýyr júgi jatyr» degen sózder bar. Bul sózder bir ǵasyr ótse de, áli ózektiligin joǵaltpaı keledi. Beke, biz ózińizdi halyq úshin týǵan perzentterdiń al­dyń­­ǵy leginen kóremiz. Elba­symyz sheshimimen áleýmettik salanyń máseleleri senip tapsyrylyp otyr sizge. Elimizdiń keleshegin qalaı elestetesiz? Sol jóninde oıyńyzdy ortaǵa salsańyz.

– Otanyn súıetin adam, óz  eliniń patrıoty retinde men elimniń bolashaǵynyń jar­qyn ekenine senemin. Búgingi tańda bizdiń aldymyzdaǵy «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııa­synyń, «Nurly Jol» baǵdar­lamasynyń basty maqsaty – álemdegi damyǵan elderdiń qataryna enýge qol jetkizý bolyp otyr. Osy jolda elim úshin qyzmet etemin. Men úshin Elba­synyń senimin aqtaýdan artyq abyroı bolmaq emes.

Jalpy, tarıhqa kóz júgirtip qaraıtyn bolsaq, qaı zamannyń bolsyn oqyǵandary óz Otanyn, óz halqyn súıý arqyly birqatar eńbek atqaryp, halqynyń ıgili­gine qyzmet jasaǵany belgili. Bul úrdis budan ári de solaı óz jalǵasyn taba bermek. Búginde sondaı el úmitin arqalaǵan, el alǵysyna bólenip, halqynyń marapatyna, syı-qurmetine bólenip júrgen azamattarymyz da az emes, olarmen maqtanýymyz da kerek. Elimizdi órkendetý jolynda barlyǵymyz birigip jumys istesek, biz almaıtyn qamal joq dep oılaımyn. Atam qazaq: «Birlik bar jerde, tirlik bar» dep beker aıtpaǵan ǵoı.

Elbasymyz óziniń saılaýaldy tuǵyrnamasynda eldiń bolashaǵyna, halyqtyń múddesine baǵyttalǵan bes reformany usyndy. Halyqtyń saılaýǵa belsendi qatysýynyń basty bir sebebi, Elbasynyń osy usynysyn biraýyzdan qoldaýynda dep oılaımyn. Memleket basshysy osy baǵyttardy kezeń-kezeńimen júzege asyrylýyn basqaratyn Jańǵyrtý jónindegi ulttyq komıssııa qurdy, onyń janynda Halyqaralyq konsýltatıvtik keńes áreket etetin boldy. Budan bólek, komıssııanyń birinshi otyrysynda «memleket qurý isindegi endigi 100 naqty qadam» Ult jos­pary tanystyryldy.

Elbasy udaıy eldi alǵa je­telep keledi. Memleket basshy­synyń ustanǵan baǵyt-baǵdary – eldiń tabysty damýy men órkendeýiniń kepili. Demek, táýelsiz elimiz keleshekte áli talaı bıikke kóteriledi. Damyǵan 30 eldiń qataryna enip, baqýatty memleket atanarymyzǵa kámil senemin. Bes halyqtyq refor­many qoldaı otyryp, biz «Máń­gilik El» ulttyq ıdeıasyn júzege asyrýǵa, tilimiz ben má­denıetimizdiń damýyna baǵyt­talǵan mindetterdi oryndaýǵa bar kúshimizdi salamyz.

Úkimettiń kúni keshe ót­ken keńeıtilgen otyrysynda El­basymyz aldymyzǵa aýqym­dy mindetter qoıdy. Ol mindet­terdiń údesinen shyǵý barshamyz úshin úlken syn.

Eldegi tatýlyqtyń basty bir tiregi – til. Sondyqtan, eń bas­tysy elimizde beıbitshilik pen kelisim, tatýlyq pen turaqtylyq máńgi ornyqsyn, sonda asqaq armanymyzǵa sózsiz jetemiz.

– Rahmet. Aıtqanyńyz kelsin.

Suhbattasqan Saýytbek ABDRAHMANOV.

Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.