Mundaı suraqqa Sátbaev ýnıversıtetiniń ǵalymdary ǵylymı zertteý nátıjesimen, ıaǵnı naqty áreketpen jaýap berý úshin sýdy ýly zattardan tazartýǵa arnalǵan sorbent ázirlep jatyr. Ǵalymdardyń zertteý nátıjeleri elimizde tushy sý qory tapshylyǵyn joıýda, kúnnen-kúnge qordalanǵan ekologııalyq ahýaldy jaqsartýda, qaldyq sýdy tazalaý men aýyzsý qaýipsizdigin arttyrýda sheshýshi ról atqarýy ábden múmkin.
Sonymen, bul qaı sorbent? Jalpy, sorbent degenimizdiń ózi – oqyrmanǵa túsinikti tilmen aıtqanda, elekke uqsas materıal, aǵzadan túrli ýyttardy shyǵarýǵa kómektesetin zat. Osyndaı dúnıeni ázirleý úshin ǵalymdar birneshe jyl zertteý júrgizgen.
Jobanyń ǵylymı keńesshisi, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Sana Qabdrahmanova: «Eki jarym jyl boıy biz aǵyn sýǵa monıtorıng júrgizdik, jergilikti bentonıt sazy negizinde polımer-kompozıttik materıaldar jasap, olardy synaqtan ótkizdik. Zertteý nátıjesinde alynǵan materıaldardyń sýdaǵy ýly qospalardy bólip alý úshin joǵary sorbsııalyq áleýetke ıe ekeni rastaldy. Osy taqyrypty tańdaýymyzǵa negizinen elimizdegi jańa bentonıtterdi zertteý arqyly, onyń fızıka-hımııalyq jáne sorbsııalyq qabiletin anyqtap, bıopolımerlermen qosyp, tústi metallýrgııa salasy damyǵan aımaqtaǵy qaldyq sýdan aýyr metall ıondaryn bólip alý áleýetin zertteýge qyzyqqanymyz sebep boldy», dedi.
Joba aıasynda Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń aǵyndy sýyna zertteý júrgizilgen. Jumystar Sátbaev ýnıversıteti men «Kompozıttik materıaldar ǵylymı ortalyǵy» JShS-nyń bazalarynda júzege asyrylyp jatyr. Nátıjesinde, polımer-sazdy kompozıtterdi alýdyń ońtaıly sharttaryn anyqtaýǵa jáne olardyń tıimdiligin zerthanalyq jaǵdaıda tekserýge múmkindik týdy. Osylaısha, ǵalymdar termııalyq jáne qyshqyldyq ádispen belsendirilgen otandyq bentonıt sazyn kúmis nanobólshekteri, ıondyq emes polımer jáne bıopolımer, atap aıtqanda, mıkrokrıstaldy sellıýlozamen úılestire arqyly jańa kompozıttik materıal shyǵarýdy kózdep otyr. Alynǵan materıal sýdy zalalsyzdandyrý arqyly tazarta otyryp ýly qospalar men mıkroorganızmderdi joıýǵa qabiletti.
«Biz iri ónerkásip ortalyqtaryndaǵy qaldyq sýdy tazalaýǵa jáne shalǵaı aýyldyq aımaqtardy taza sýmen qamtamasyz etýge múmkindik beretin qoljetimdi jáne ekologııalyq taza ónim alý arqyly jalpy tushy sý máselesin sheshýge umtylamyz. Qazirdiń ózinde bizdiń materıaldar óndiristik qaldyq sýdaǵy aýyr metall ıondarynyń 70 paıyzyn bólip alýǵa tıimdi bolyp otyr», dedi joba jetekshisi, PhD Madııar Beısebekov.
2023–2025 jyldarǵa arnalǵan «Jas ǵalym» jobasy boıynsha granttyq qarjylandyrýǵa arnalǵan konkýrs negizinde júrgizilgen zertteý óndiriske engizýge suranyp-aq tur. Osy jaǵyn suraǵanymyzda Sana Qabdrahmanova: «Bul bastamamyz memlekettik bastamalardy, atap aıtqanda, «Aýyzsý» baǵdarlamasy (2001–2030) jáne 2025 jylǵa deıingi Sý resýrstaryn basqarý jónindegi ulttyq jobany júzege asyrýdy qoldaıdy. 2025 jyldyń sońyna qaraı zertteýimizdi aıaqtap, kelesi kezekte kommersııalandyrý konkýrsyna qatysyp, baǵymyzdy synap kórýdi maqsat etip otyrmyz. Qazirgi kezde ártúrli áleýeti bar sorbentter jasap, onyń sorbsııalyq qasıetin zerttep jatyrmyz. Sorbentter daıyn bolsa, sý tazalaý mekemeleri, qaldyq sý tazartý uıymdarynda qoldanýǵa bolady», dep jaýap berdi.
