Balalar qaýipsizdigi – tutas qoǵamnyń mindeti

Al ótken jyly 200-den asa bala terezeden qulap, olardyń 12-si mert bolǵan. Qabyrǵaǵa aıazdaı batatyn bul qaıǵyly jaǵdaı qashanǵy jalǵasa beredi, qaıtpek kerek? Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi mamandarynyń habarlaýynsha, búginde elimizdiń barlyq óńirinde profılaktıkalyq jumys kúsheıtilgen. Respýblıka aýma­ǵynda TJM múddeli memlekettik organdarmen birlesip, 2023 jyldan bastap «Qaýipsiz tereze» aksııasyn iske asyryp keledi.

– Atalǵan aksııa sheńberinde mesenattar halyqtyń áleýmettik osal sanattaryndaǵy azamattar turatyn úılerdiń terezelerine qaýipsizdik qu­lyptaryn ornatyp júr. Byltyr 30 myń­nan asa qaýipsizdik qulpy ornatyldy, turǵyn úı-jaılardyń, ásirese joǵar­ǵy qabattarda turatyn páter ıelerimen 65 myńnan asa túsindirý áńgimeleri ótkizil­di. Osy jyldyń 5 aıynda 2 940 qaýipsizdik qulpy ornatyldy. Jyldaǵy jospar boıynsha, qutqarýshylar ata-analarmen kezdesip, balalar mekemelerinde reıdter, profılaktıkalyq is-sharalar ótkizdi, – deıdi TJM Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý komıtetiniń bas mamany Beksultan-Álı Rahymbaev.

Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi terezelerge qosymsha qorǵanysh qurylǵylary men torlardy ornatýdy úgittep, aqparat taratqanymen, ony ármen qaraı baqylaý fýnksııasy joq. Sondyqtan balanyń qaýipsizdigi, tolyqqandy taǵdyry ata-ananyń jaýapkershiligi men mindetinde qala bermek.

– Terezeden qulaý oqıǵalary kóbine jaz mezgilinde jıileıdi. Osyǵan baılanysty mınıstrlik ata-analar men balalardyń zańdy ókilderin qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaýǵa shaqyrady. Iаǵnı balalardy qaraýsyz qaldyrmańyz, moskıt torlaryna senbeńiz – olar balany ustap qala almaıdy, terezelerge arnaıy bekitkishter men blokatorlardy ornatyńyz, bala tereze jaqtaýyna shyǵa almas úshin onyń mańyndaǵy jıhazdardy alyp tastańyz. Jalpy, balalardyń ómiri men densaýlyǵy úshin jaýapkershilik eresekterge júkteledi. О́z kezeginde, balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi tıisti qurylys normalary men qoldanystaǵy memlekettik standarttarǵa ózgerister engizdi jáne talaptardy jetildirý jumysy jalǵasyp keledi. Balalar bolýy múmkin ǵımarattardy jobalaý, salý jáne paıdalaný kezinde tereze sańylaýlaryn qaýipsizdik qulyptarymen qamtamasyz etý jónindegi talaptar «Turǵyn kóppáterli ǵımarattar» qurylys normalarynda kózdelgen, – deıdi Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń bas mamany B.Rahymbaev.

Iаǵnı jaraqattanýdyń jáne balalardyń qulaý múmkindiginiń aldyn alý maqsatynda tereze bloktary qaýipsizdik qulyptarymen jabdyqtalýǵa tıis. Mınıstrlik ókili memlekettik baqylaýdy kúsheıtý sheń­berinde О́nerkásip jáne qurylys mınıstr­ligi qurylys-montajdaý jumystarynyń sapasyna qoıylatyn talaptardy qatańdatý, obektilerdi paıdalanýǵa qabyldaý kezinde memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý organdarynyń qatysýy bóliginde zańnamaǵa ózgerister engizý boıynsha jumysty jalǵastyryp jatqanyn jetkizdi.

– Qoldanystaǵy «Tereze bloktary. Jalpy tehnıkalyq sharttar» dep atalatyn memlekettik standart balalardyń mektepke deıingi mekemelerde, mektepterde, sondaı-aq kóppáterli turǵyn úılerde jaraqattanýyn jáne balalardyń terezeden qulap ketýin boldyrmaıtyn qaýipsizdik qulyptarymen tereze bloktaryn jabdyqtaý týraly talaptardy tolyqtyrady. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qury­lysy jáne qurylys qyzmeti týraly» zańnyń 27-2-babynyń 2 jáne 3-tar­maqtaryna qosymsha ózgerister engizildi, onda qurylys salýshy tereze oıyqtarynyń qaýipsizdigin qulyptarmen jáne qaýipsizdik tetikterimen qamtamasyz etý jónindegi barlyq sharalar keshenin oryndaýǵa mindetti, – deıdi Beksultan-Álı Erjaryquly.

Jalpy, elimizde balalar quqyǵyn qor­ǵaý júıesin nyǵaıtý boıynsha aýqym­dy zańnamalyq jáne strategııalyq shara­lar iske asyrylyp jatqanyn joqqa shy­ǵara almaımyz. Aıtalyq, byltyr atal­ǵan sala boıynsha 6 negizgi zań qabyldan­dy. Osy rette oqý aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospannan jańadan qabyldanǵan qujattardyń negizgi tetikteri jaıynda surap bildik.

Ol balalardyń ál-aýqaty men qaýip­sizdigin qamtamasyz etý memlekettik saıasattyń basty baǵyttarynyń biri ekenin atap ótti.

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda qoǵamda zań men tártip ıdeologııasyn tereń ornyqtyrýdy tapsyrǵanyn da tilge tıek etti. «Kez kelgen qoǵamnyń, sonyń ishinde bizdiń qoǵamnyń da bas­ty uǵymdarǵa negizdelgen suranystary – ádildik jáne qaýipsizdik. Osy negizgi suranystardyń tolyǵymen ótelýi memlekettiń tıimdi jumys isteıtinin aıqyn kórsetedi. Azamattarymyzdyń quqyǵyn qorǵaý salasynda keshendi sharalardy qolǵa aldyq. Negizgi maqsat – ádiletti qoǵam qurý jáne sonyń arqasynda damýdyń sara jolyna túsken ozyq el bolý. Sondyqtan biz osy baǵyttaǵy mańyzdy reformalardy jalǵastyramyz, júıeli jumysty toqtatpaımyz. Taǵy bir másele – azamattardyń qaýipsizdigi. Jeke adamnan bastap tutas qoǵamnyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý – memleket úshin strategııalyq mańyzy bar basymdyq», dep Prezıdent óz Joldaýynda azamattardyń qaýipsizdigi baǵytyndaǵy basymdyqtardy naqtylap berdi. Osyǵan baılanysty byltyr elimizdiń zańnamasyna birqatar ózgeris engizildi. Solardyń ishinde bala quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýtynyń mártebesine qurylys kompanııalaryn terezelerge qulyptar nemese qaýipsizdik tetikterin ornatýǵa mindetteıtin normalar engizilgenin atap ótken jón, – deıdi E.Ospan.

Al Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Nasymjan Ospanovanyń aıtýynsha, keıingi bes jyldaǵy derekterdi taldaý balalar qaýip­sizdigi máselelerine erekshe nazar aýdarý­dy qajet etetinin kórsetip otyr. Iаǵnı ata-analar óz mindetterin tıisti deńgeıde oryndamaýyna baılanysty ákimshilik quqyq buzýshylyqtar da sany keıingi bes jylda 3,5 esege, ıaǵnı 2020 jylǵy 5 myń jaǵdaıdan 2024 jyly 19 myń jaǵdaıǵa deıin artyp ketken eken. Bul, árıne, oılantatyn, erekshe nazar aýdarýdy talap etetin derek.

Sonymen qatar keıingi jyldardaǵy taldaý nátıjeleri kórset­kendeı, bala­lardyń terezeden qulaý jaǵdaı­larynyń 80%-y úıde bolǵan. Negizinen zardap shegýshiler 2–5 jas aralyǵyndaǵy balalar eken. Jaǵdaı jyl ótken saıyn osylaı ýshyǵyp bara jatqandyqtan, byltyrdan bastap jańa turǵyn úılerdiń terezelerine qaýipsizdik qulyptaryn ornatý qurylys kompanııalary úshin mindetti talap retinde engizilgen.

Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi tikeleı mindetine kirmese de keıbir kópqabatty turǵyn úılerdiń kópbalaly, áleýmettik az qamtylǵan otbasylarynyń terezelerine qoldan kelgenshe qaýipsizdik toryn ornatyp berip júrgenin aıta ketken jón. Biraq ol qaısibir jyrtyqty jamasyn. Sondyqtan bala qaýipsizdiginiń mundaı qareketi, eń aldymen, ata-ananyń jaýapkershiliginde turady jáne solaı bolyp qala bermek.

Al shyǵysqazaqstandyq tótenshe jaǵdaılar departamenti dronnyń kómegine júginip, amaldaı bastady. Ushqyshsyz ushý apparatyna bekitilgen daýys zoraıtqyshpen aqparattyq nasıhat júrgizip, ashyq turǵan terezelerdi japqyzyp júr.

Bul rette on jylǵa jýyq bala qaýip­sizdigin qamtamasyz etýdiń qamymen túrli jobany júzege asyryp júrgen kásipker Nurlan Tasyǵojınniń de saýapty ispen aınalysyp júrgenin el bilýge tıis.

– Kóbine balalardyń terezeden qulaý oqıǵalary jıilegende bizge tapsyrys kóbeıe túsedi. Dese de ata-analar kóp jaǵdaıda balany da ustap qalatyn shyǵar dep shybyn men masaǵa arnalǵan torǵa tapsyrys berip jatady. Shyn máninde ol balany qorǵap qala almaıdy. Balalar tormen birge qulap ketken jaǵdaılar az emes, – deıdi kásipker.

Onyń aıtýynsha, negizinen turǵyn­dar tordyń 2/1 nusqasyn, ıaǵnı masaǵa arnal­ǵan torǵa qaýipsizdik qurylǵysyn qosa bekitken túrin tańdap jatady. Árıne, bul qaýipsizdik standartyna saı kelmeıdi.

– Qurylǵyny terezege emes, masanyń toryna burandamen bekitip qoıady. Biz mundaıdy jasamaımyz. Iаǵnı tor men qurylǵynyń árqaısysyn terezege bólek ornatamyz. Bul ekeýin bir-birine japsyryp, birge ornatýǵa múldem bolmaıdy, – deıdi N.Tasyǵojın.

Kásipkerdiń sehynda qurylǵynyń eki túri bar. Biriniń materıaly alıýmınıı, al odan sál qymbattyraǵy polıkarbonattan jasalǵan. Biraq onyń ózgelerine qaraǵanda «artyqshylyǵy» kóp eken. Birinshiden, tússiz móldir bolǵandyqtan kózge qorash kórinbeıdi, tipti bar-joǵy bilinbeıdi. Ekinshiden, aıazda qatyp qalyp, úgitilmeıdi, ystyqta da erip ketip, ıa bolmasa sarǵysh tartyp ketpeıdi. Úshinshiden, 80 kıloǵa deıingi salmaqty kóteredi.

Balańyzdyń ómirimen salystyrǵan mıllıardtardyń ózi tıynǵa tatymaıdy. Alaıda qaltasy kótermeıtinderdi aıtpaǵanda, sol bolmashy qarjyny kópsinip, ájeptáýir salmaq kóretinder bar. Biraq bárin ata-ananyń jaýap­kershiligine ysyryp qoıyp, balalar qashanǵy osylaı qulaı beredi degen suraqtyń týyndaýy – zańdylyq. Zań men tártip qurǵan búgingi kúnde bul suraqtyń da jaýaby tabyldy. Parlament qabyldap, Prezıdent qol qoıǵan tıisti zańdaǵy ózgerister byltyrdan bastap kúshine endi. Jaǵa ustatarlyq statıstıkalyq derekter jaqsy jaǵyna qaraı ózgerer degen úmit oty tutandy.