Iýrıı Nıkýlınmen qalaı kezdestik?

Ár qarýdy ustap kórip, tankilerge minip, abyr-sabyr bolyp júrgenimizde kimdi kórdik deseńizshi! Ústinde áskerı kúpáıke, aıaǵynda soldattardyń siri etigi, ıyǵynda avtomaty bar Iýrıı Nıkýlın kele jatty. Baǵanaǵy tańyrqaǵan tańyrqaǵan ba, kıno óneriniń has sheberine ańtarylyp qarap qalyppyz.

– Iá, jaýyngerler, qoımany basyp alypsyzdar ǵoı, – dep kúlip kele jatyr.

Biz onyń aldynan ákemizdi kórgendeı júgirip shyqtyq. Qushaqtap, betinen súıip jatqandar da bar. Álden soń komedııa korıfeıi áńgime bastady. Bizdiń bul «aıdalada shashylyp jatqan netken tehnıka?» dep júrgenimiz «Mosfılm» kınoóndirisiniń tehnıkalyq úlken bazasy eken. Keıin Máskeýden «1941–1945 jyl­dardaǵy Uly Otan soǵysy» atty mýzeı­di kórdik qoı. Sondaǵy tehnı­kalar­dyń, qarý-jaraqtardyń barlyǵy derlik osy bazada tur.

Shetinen «sen tur, men ataıyn» saıyp­qyran soldattar suraqtardy jań­byrsha jaýdyrdyq. Sondaǵy Iýrıı Vladımırovıchtiń aıtqandarynan este qalǵandary tómendegideı. Ol 1921 jyly teatr qaıratkerleriniń otbasynda dúnıe­ge keledi. Ákesi kóshpeli teatr uıym­dastyrǵan eken. Al anasy aktrısa bolypty. Osyndaı otbasydan shyqqan Iýrıı qalaı kınoakter bolmaıdy? О́zi de mektep qabyrǵasynda kórkemónerpazdar úıirmesiniń teatr bólimine bastaýysh synypta-aq qatysa bastaıdy.

1939 jyly ol ásker qataryna shaqy­ry­lady. 1941 jyly áskerden bosatylyp, úıine qaıtqaly turǵanda soǵys órti burq ete qalady. Ol Lenıngrad qala­synda áskerı boryshyn ótep jatqan-dy. Fashıster tap osy qalaǵa ash bórideı umtyldy emes pe?

– Tamaq joq. Ashqursaqpyz. Bomba­dan qorǵaný úshin kópqabatty úıler­diń jertólesin panalaımyz. Aınalamyz­dyń bárinde snarıad jarylyp jatyr. Qasym­da bir soldat tamaq jep otyrdy. Dál sol kezde janymyzǵa snarıad kelip jarylmasyn ba. Shań-tozań, tútinnen soń qarasam, álgi soldat qasyq ustaǵan kúıi otyr. Biraq basy almaspen kesip alǵandaı ornynda joq. Osyndaı da sumdyqty kórgenmin. Bul soǵys degenge, onyń quraldaryna qyzyqpaı-aq qoıyńdar, – dedi Nıkýlın bizge.

– Iýrıı Vladımırovıch, myna forma­ńyz ne? Munda neǵyp júrsiz? – dep  sura­dy vzvod komandıri Vladımır Frolev.

– Kınoǵa túsip júrmin, – dep jaı ǵana jaýap qatty uly akter.

Sóıtsek, ol Alekseı Germannyń «Dvadsat dneı bez voıny» atty (sse­narııin Konstantın Sımonov jazǵan) fılmge túsip júr eken. Buǵan deıin Sergeı Bondarchýktiń «Onı srajalıs za Rodıný» (1975 jyl) kórkem fıl­mine túsken. Basynan nebir zulmat kezeńder ótken, 1943 jyly jaralanyp, gospıtalge túsken, jazylyp shyq­qan soń maıdanǵa qaıta attanǵan ol soǵys jaýyngerleriniń beınesin asqan sheberlikpen somdaǵan.

Ras, biz Iýrıı Nıkýlındi komedııa­lyq fılm­der ( «Kavkazskaıa plennısa», ­«Brı­l­­lıantovaıa rýka», «Operasııa «Y» ı drýgıe prıklıýchenııa Shýrıka», «Starıkı – raz­boınıkı», «Pes Barbos ı neobych­­nyı kross») arqyly jaqsy bilemiz. Geor­­gıı Vı­sın, Evgenıı Morgýnov úsheýi tús­ken fılmder kúni búginge deıin úl­ken suranysqa ıe. Osy jerde akterdiń tek kınoda ǵana 45 róldi somdaǵanyn aıta keteıik.

Sáti túsken sol bir suhbatta Iýrıı Vla­­dımırovıch kezinde VGIK-ke túse alma­ǵanyn, keıin Máskeý sırki janyn­daǵy kloýndar daıarlaıtyn bólimge zorǵa alynǵanyn da tilge tıek etti. Iá, óner adamdarynyń joly ońaı bolmaǵan.

Qoshtasarda uly aktermen sýretke túskimiz kelgen. Biraq qarajaıaý soldatta fotoapparat qaıdan bolsyn? Bizdi bul tyǵyryqtan Iý.Nıkýlınniń ózi qutqardy. Onyń shaǵyn ǵana fotoapparaty bar eken. Sodan shyrtyldatyp sýretke tústik kelip. Tankilerdiń, ushaqtardyń ústinde, zeńbirekterdiń qasynda túsken sýretter qanshama! Biraq sol kezde sýretti shyǵaryp bere salatyn qudiret taǵy joq. Bar tapqan amalymyz akterdiń meken-jaıyn jazyp alý ǵana boldy. Sýretter Vladımır Frolevqa joldanatyn bolyp sheshildi. Biz sýret qolǵa tıgen soń akterge tıisti qarjysyn jınap, salyp jiberetin bolyp kelistik. Biraq Iýrıı Vladımırovıch:

–Aqshalaryńnyń keregi joq. Me­nen eskertkish bolsyn, – dep aqsha jibe­retinimizge qarsy boldy.

Biraq zaryǵyp kútken sol sýretter kelmedi. Kúte-kúte eki kózimiz tórteý boldy. Myń san sharýasy bar akterdiń qoly tımedi me, álde biz áskerden bosap, elge qaıtqannan soń ǵana jiberdi me eken, kim bilsin?

Tegi, uly adamdar ótirik aıtpaıdy ǵoı. V.Frolev bolsa, Reseıdiń shalǵaı bir oblysynan edi. Al biz Qazaqstanymyzǵa qaıttyq. Bir kúni ǵaıyptan taıyp, qarýlastar bas qosa qalsaq, sol sýretter tabylyp qala ma degen keýdede bir úmit bar. Al, ókinishtisi, sırek sýretterdi ýaqytynda ala almaǵanymyz.

Sabyrbek OLJABAI