– Krıstofer myrza, bul aptalyq jetekshi tóreshilerge, jeke tájirıbedegi jáne korporatıvtik zańgerlerge, saıasatkerler men ǵalymdarǵa arbıtrajdaǵy zamanaýı tájirıbe, múmkindikter, syn-qaterler men sheshimderdi talqylaýǵa múmkindik berip kele jatqanyn baıqap júrmiz. Jalpy, bul aýqymdy aptalyqty kezekti márte Astanada ótkizý qanshalyqty mańyzdy bolyp otyr?
– Bıyl da Astanada dástúrli Eýrazııalyq arbıtraj aptalyǵyn ótkizip otyrmyz. Bul – Halyqaralyq tórelik ortalyǵy jyl saıyn dástúrli túrde uıymdastyratyn negizgi is-sharamyz. Biz tórelik jáne daýlardy sheshý salasyndaǵy jetekshi álemdik sarapshylardy – sýdıalardy, praktıkterdi jáne mamandardy Qazaqstanǵa arnaıy shaqyrdyq. Árıne, mundaı joǵary deńgeıdegi mamandardy bir alańǵa jınaý ońaı sharýa emes, bul bizdiń ınstıtýttarǵa degen senimniń artqanyn kórsetedi. Elordadaǵy AHQO Soty men Tórelik ortalyǵy úshin bul – halyqaralyq arenadaǵy bedelimizdiń artyp kele jatqanynyń dáleli.
– Bul jıyn zańgerler men sala mamandaryna qandaı jańa múmkindik beredi?
– Forým daýlardy sheshý salasyndaǵy álemdik mamandarmen yntymaqtastyqty ornatýǵa jáne nyǵaıtýǵa jaǵdaı jasaıtyn biregeı múmkindik ekenin aıta ketý kerek. Bizdiń Astanadaǵy Halyqaralyq tórelik ortalyǵy bazasynda bul forým Qazaqstanǵa degen senimdi arttyrýǵa, eldi Eýrazııadaǵy senimdi ınvestısııalyq ortalyq retinde tanystyrýǵa úles qosary sózsiz. Bul – stýdentter men jas zańgerlerge, ıaǵnı osy salanyń bolashaq kásibı kóshbasshylaryna álemniń úzdik mamandarynan úlgi alyp, kóp nárse úırenýge jol ashatyn zor múmkindik. Biz Astanada, AHQO bazasynda jańa kásibı standarttar qalyptastyryp, halyqaralyq quqyqtyq baılanystardy nyǵaıtý arqyly jas zańgerler úshin naqty múmkindikter usynyp otyrmyz.
– Dál qazir AHQO-nyń strategııalyq negizgi maqsaty EEAO elderin, Ortalyq Azııa jáne Kavkaz óńirin baılanystyratyn ámbebap platforma retinde ornyǵý ekenin bilemiz. Qýantarlyǵy, óńirdegi bıznes ókilderiniń AHQO-ǵa degen seniminiń artyp kele jatqany seziledi. Sebebi arbıtraj aptalyǵynyń jyl ótken saıyn máni artyp kele jatqan sııaqty. О́tken jylǵyǵa qaraǵanda bıyl qatysýshylar qarasy kóbirek kórindi.
– Biz shamamen 400 qatysýshy keledi dep josparlaǵan edik, sol shamada boldy. Iаǵnı bul byltyrǵy kórsetkishten tórt ese artyq. Biz kelesi jyly bul forýmdy odan da keń aýqymda ótkizýdi josparlap otyrmyz. Negizgi maqsat – álemniń eń bilikti zańgerlerin Qazaqstanǵa shaqyryp, olardy elimizdiń ınvestısııalyq klımatynyń nyǵaıýyna úles qosýǵa tartý. Olar AHQO Soty men Halyqaralyq tórelik ortalyǵynyń aıasynda ınvestorlardyń quqyqtaryn halyqaralyq quqyqtyń joǵary standarttaryna saı qorǵaýǵa múmkindik beredi.
– Qazirgi jahandyq kúrdeli geosaıası ahýal jaǵdaıynda bul forýmnyń Astana úshin qandaı strategııalyq máni bar?
– Forýmnyń strategııalyq maqsaty – halyqaralyq ınvestorlarǵa, sonyń ishinde iri bıznes ókilderine Qazaqstanda naqty ári tartymdy ınvestısııalyq múmkindikter bar ekenin kórsetý. Kóptegen ınvestor bul týraly biledi, biraq eń mańyzdysy – senim. Iаǵnı olar ózderiniń ınvestısııalarynyń senimdi qorǵalatynyna kóz jetkizýge tıis. Kóbine jobalar potensıaldyń bolmaýynan emes, quqyqtyq senimsizdikten júzege aspaı qalady. Sondyqtan birneshe jyl buryn Qazaqstan basshylyǵynyń bastamasymen AHQO Soty men Halyqaralyq tórelik ortalyǵynyń qurylǵanyn bilesizder. Bul forým – ınvestorlarǵa Qazaqstannyń quqyqtyq júıesine senýge bolatynyn jyl saıyn eske salyp otyratyn biregeı alań. Biz ınvestorlarǵa: «Qazaqstanǵa kelińizder, munda sizdiń quqyqtaryńyz halyqaralyq standarttarǵa saı qorǵalady», dep ashyq aıta alamyz. Senimdi qalyptastyrý – basty maqsatymyz jáne mundaı sharalar osy senimdi nyǵaıta túsedi.
– Halyqaralyq tórelik ortalyǵy Qazaqstandaǵy ınvestısııalyq klımatty jaqsartýǵa qanshalyqty úles qosa aldy?
– AHQO Soty men Halyqaralyq tórelik ortalyǵy – ózara tyǵyz baılanysta jumys isteıtin, daýlardy sheshýdiń táýelsiz ınstıtýttary retinde Qazaqstannyń turaqty ekonomıkalyq bolashaǵy úshin mańyzdy ról atqarady. Qazaqstanǵa ınvestorlar ártúrli sebeppen keledi, biraq kóp jaǵdaıda, ásirese sheteldik ınvestorlar úshin osy ortalyqtardyń bolýy sheshýshi faktor boldy. Árıne, eshkim sottasqysy kelmeıdi – bári tabys tabýdy, qoǵamǵa úles qosýdy jáne bedel qalyptastyrýdy qalaıdy ǵoı. Biraq ómirde bıznes salasynda da qıyndyq týyndaýy múmkin. Sondaı jaǵdaıda ınvestorlar ádil ári senimdi quqyqtyq júıege júgingisi keledi. Bizdegi halyqaralyq sarapshylarmen jumys isteıtin AHQO Soty men Tórelik ortalyǵy – dál sondaı senimdi ortalyq. Birneshe iri korporasııa bizge ashyq túrde: «Eger osy ortalyqtar bolmasa, biz Qazaqstanǵa da, tipti Eýrazııaǵa da ınvestısııa salmas edik», dep aıtty. Buny eldiń ekonomıkalyq turaqtylyǵyna qosylyp otyrǵan zor úles dep aıtýǵa bolady.
– Osy joly Túrki Arbıtraj qaýymdastyǵymen jasalǵan memorandým týraly aıtyp ótseńiz.
– Qazaqstannyń ekonomıkalyq damýyna úles qosyp jatqan kóptegen memleket bar, solardyń ishinde Túrkııanyń orny erekshe. Túrkııalyq ınvestorlardyń quqyn qorǵaýda bizdiń Sot pen Tórelik ortalyǵynyń róli óte joǵary. Biz qazirge deıin 4 myńǵa jýyq is qaradyq. Olardyń arasynda kúrdeli, júzdegen mıllıon, tipti mıllıardtaǵan dollarlyq daýlar da boldy. Bul ister sátti sheshim tapty. Solardyń 114-i túrkııalyq ınvestorlarǵa qatysty. Al jobalary – joldar men aýrýhanalardyń, mektepterdiń qurylysy, ıaǵnı el ınfraqurylymyna jáne qoǵamǵa naqty paıdasy bar.
Biz Túrki Arbıtraj qaýymdastyǵynyń jumysyn joǵary baǵalaımyz. Bul – mańyzdy jáne bolashaǵy zor bastama. Aptalyq aıasynda biz osy qaýymdastyqpen jańa yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıdyq. Bul bizge Túrkııamen ǵana emes, búkil túrki álemimen quqyqtyq baılanysty keńeıtýge múmkindik beredi. Odan bólek, Ystanbulda AHQO Soty men Halyqaralyq tórelik ortalyǵynyń ókildigin ashtyq. Bul – biz úshin úlken maqtanysh. Bul keńse Túrkııadaǵy ınvestorlarǵa Qazaqstanǵa kelmeı-aq, onlaın nemese sol jerde otyryp bizdiń qyzmetterimizdi paıdalanýyna múmkindik beredi. Olar ınvestısııalyq daýlardy ádil ári kásibı túrde sheshý úshin endi jaqyn jerde ornalasqan senimdi arbıtraj alańyna júgine alady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Jasulan SEIILHAN,
«Egemen Qazaqstan»
