Dombyra – túgel túrkige ortaq aspap. Qyrǵyzdar komýz, mońǵoldar dombor, túrikter tombra, túrikmender dýtar dep ataıdy demeseńiz, mýzykalyq aspaptyń ár ult bolmysyna saı atqarar mıssııasy bir ekenine eshkimniń talasy joq. Myńjyldyq boıy qazaq shańyraǵynyń tórinde ilýli turatyn qasıetti aspaptyń ón boıynda kóshpelilerdiń muń-sheri, kóńildi kókke kóteretin áserli áýeni tunyp tur.
Qazaqtyń qara dombyrasyna ańsary aýǵan sheberler elimizdiń qaı qıyrynda da barshylyq. Tutas ulttyń tólqujatyna aınalǵan aspapty jasaýǵa bel býǵan azamattardyń jankeshti eńbegi kimdi de bolsyn tamsandyrmaı qoımaıdy. Qasıetti aspapty oıdaǵydaı etip jasaý úshin aǵashty daıyndaý, ony keptirý degenińiz mehnaty kóp jumys ekeni anyq. Ustalar muny talaı ret maıyn tamyzyp aıtqan da bolatyn. Alaıda ananyń qursaǵynda jatyp-aq shertpe kúı men tókpe kúıdi sińiretin qazaq balasy úshin qasıetti aspapty qadirleý – azamattyq borysh.
On saýsaǵynan óner saýlaǵan Medet Omarov 21 jasynan bastap qazaqtyń qasıetti dombyrasyn jasaýǵa den qoıypty. Qos ishekti aspapty daıyndaýdyń qıyndyǵy mol ekenin aıtqan ol 30 jyldan beri ulttyq aspap jasaýdan jalyqpaǵan. Keıipkerimizdiń aıtýynsha, ózi jan júregimen tańdaǵan isten lázzat alady eken. Sodan da bolsa kerek, Qordaıdyń qońyr jelinen qýat alǵan Medettiń boıynan qazaqtyń qasıetti dombyrasyna degen sheksiz mahabbatty baıqadyq.
«Babamyzdyń muńysyń sen, dombyra,
Anamyzdyń syrysyń sen, dombyra,
Qazaǵymnyń júreginen jaralǵan,
Dalamyzdyń únisiń sen, dombyra»,
degen óleń joldary kimniń de bolsyn janyn terbeıtini, júregin jylytatyny daýsyz. Ulttyń únine aınalǵan qasıetti aspap kez kelgen qazaqtyń tórinde turýǵa tıis dep oılaımyn.
Men dombyrany emen, shyrsha, qaraǵaı sekildi qatty aǵashtardan daıyndaımyn. О́ıtkeni dál osy aǵashtardy paıdalaný arqyly jasalǵan aspaptyń sapaly shyǵatyny belgili. Qolyna qasıetti aspapty ustaǵan adam onyń tabıǵı únin sezinýge tıis. Men aıtqan aǵashtar sol únniń saqtalýyna sep bolady.
Qajetti aǵashty alys-jaqyn aýyldarǵa arnaıy baryp alyp kelemin. Dombyra jasaýǵa arnalǵan aǵash mindetti túrde kúnge qaqtalýy, kebýi kerek. Qajetti materıal daıyn bolǵan kezde ǵana dombyranyń shanaǵy men moıyn aǵashyn ázirleımiz. Sodan soń qalypqa keltirip, peshke kúıdirý isine kirisemiz. Birinshi kezekte moıyn aǵashy qolǵa ustaýǵa yńǵaıly bolýǵa tıis», deıdi sheber ulttyq aspapty jasaýdaǵy ádisimen bólisip.
Sheberdiń aıtýynsha, dombyranyń tulyby quralǵan soń onyń qulaǵy ornalasatyn bas aǵashty barynsha muqııat ornalastyrǵan abzal. Ony jelimniń kómegimen jabystyrady eken. Odan keıin oıý-órnekpen ádiptep, lak jaǵady. Sońynda qulaǵyn ornatyp, orta tusyn tesip, ishegin baılaıdy. Bul jumysqa edáýir ýaqyt ketedi. Medet Baltabaıulynyń qolynan shyqqan sapaly aspapty tapsyryspen alatyn tutynýshylar da barshylyq.
«Qolymnan shyqqan sapaly aspapty tutynatyn azamattar jetkilikti. Dombyranyń baǵasy týraly aıtatyn bolsaq, ol endi daıyndalǵan materıalyna baılanysty bolady. Ádette 30 myń teńgeden bastalady. Al eń qymbaty 100 myń teńgege deıin barady. Ulttyq aspapty sapaly jasap shyǵarý úshin tabandylyq, jankeshtilik jáne ıkemdilik qajet. Oǵan kóp adamnyń shydamy jete bermeıdi. Bul iske ańsary aýǵan adam óz jumysynyń jankúıeri bolýy kerek. Sonda ǵana qolynan sapaly dúnıe shyǵady.
Árbir adam ózi qalaǵan jumysty isteıtini álimsaqtan aıan. Máselen, meniń kásibı mamandyǵym – fotograf. Alaıda dombyraǵa degen qyzyǵýshylyq janyma tynyshtyq bermedi. Aqyry súıgen isimmen aınalysýdy jón dep taptym. Qazaqtyń ulttyq aspabyn jasaý arqyly janym tynyshtyq tabady. Bir anyǵy, ár azamat ózi qalaǵan ispen aınalysqanda ǵana nátıjege jetedi eken. Muny anyq túsindim», deıdi sheber oıymen bólisip.
Atadan balaǵa mıras bolyp qalǵan dombyra jasaý isin Medet Omarov jeke júrip meńgergen joq. Ony aǵasy Murat ata kásipke baýlypty. Ala tańnan qara keshke deıin aǵasynyń qasynda júrgen Medettiń ón boıynda ulttyq aspapty jasaýǵa degen qyzyǵýshylyq kún ótken saıyn arta túsken. Aqyry kásibı mamandyǵyn keri ysyryp, ulttyq aspap jasaý isine bilek túre kirisip ketipti.
Medettiń aıtýynsha, bir dombyrany sapaly etip jasaý úshin 10 kúnge jýyq ýaqyt ketedi. Sheber uzaq jylǵy tájirıbesine súıene otyryp, dástúrli qońyr ún maldyń isheginen tartylǵan dombyradan ǵana shyǵatynyna kóz jetkizipti. Sodan da bolsa kerek, usta óz qolynan shyqqan aspapqa tek tabıǵı ishek tartýdy ádetke aınaldyrǵan.
Aǵasynyń qasynda júrip meńgergen isin ol endi balasynyń boıyna darytýǵa kúsh salyp júr. Úlken uly Talǵat áke jolyn qýýǵa bekinip otyr. Ol ákesiniń sheberhanasynan alystamaıdy. Dombyra jasaýdyń qyr-syryn úırenip júrgenine de biraz ýaqyt bolypty.
Medet osy jyly aýmaǵy keń sheberhana ashýǵa nıettenip otyr. Oıǵa alǵan jobasyn júzege asyrý úshin memlekettik baǵdarlamalarǵa arqa súıeıtinin aıtyp qaldy. Dombyradan bólek, astaý, kersen, tostaǵan syndy ydystardy, qazaqy sandyqtardy túrli aǵashtan árlep jasaıtyn ustanyń jobasyna jergilikti bılik qanshalyqty qoldaý kórsetetinin ýaqytynda bile jatarmyz. Eń bastysy, ol – isine adal. Adaldyq jolynan aınymaǵan azamattyń alar asýy alda ekenine kúmánimiz joq.
Jambyl oblysy,
Qordaı aýdany
