Qazaq tarıhyndaǵy jyraý men jyrshynyń esebine jetý qıyn shyǵar. Degenmen munda dańqy jer jarǵan, sońynda óshpes sóz qalǵan dańǵaıyrlarynyń esimi men ómir súrgen ýaqyty tańbalanypty.
Tonykók, Qorqyt, Ketbuǵa, Sypyra, Qaztýǵannan qaıyrǵanda, osy zamanǵa deıingi 110 jyraý esimi atalypty. Úlken mármár tasty kelistire qalqaıtyp, «Ǵasyrlar úni: jyraýlar men jyrshylar» degen aıdar astyna aty-jónin tizbelepti. Arasynda ataýsyz qalyńqyrap júrgen Nysanbaı jyraý esimi baryna qýandyq. Buǵan deıin dál osy tusqa týra osyndaı kólemde kúıshi-kompozıtorlardyń esimi men ómir súrgen ýaqyty kórsetilip qashalǵan mármár tas ornatylypty. Qasyna jyraýlar men jyrshylar turǵyzylǵaly Kúıshiler alleıasynyń salmaǵy tipten artqandaı. Eskertkishtiń ashylý saltanatynda alǵashqy quttyqtaý sózdi Premer-mınıstrdiń keńesshisi Eraly Toǵjanov sóıledi.
«Táýelsizdiktiń arqasynda elimizdiń rýhyn kóteretin osyndaı is-sharalardy ótkizetin múmkindigimiz bar. Qaı elge barsaq ta, bizdi qorǵap-qolpashtaıtyn jalǵyz Otan – Qazaqstan. Qazaqstannyń tólqujaty qaltańyzda bolsa, sol sizdiń qalqanyńyz. Sondyqtan Dombyra kúnimen qatar kelgen azattyqtyń belgisi Astana kúni de qutty bolsyn!
Shyǵys Qazaqstannan bizdiń eramyzǵa deıingi 5 myń jyl burynǵy dombyra tabyldy. Dombyra – jaı ǵana aspap emes, bizdiń uly tarıhymyz. Bul alań elge, urpaqqa kerek. Halyqtyń rýhanııaty men tanymyna qyzmet etetin dúnıe dep oılaımyn. VI ǵasyrdaǵy Kúlteginnen bastalyp, Qalamqas Orasheva apamyzdan aıaqtalypty. Osyndaǵy Almas Almatov aǵalar bilip otyr. Qazaq tarıhynda 400-ge jýyq jyraýlar men jyrshylar bar eken. Sonyń arasynan tańdap 110-yn alǵan eken. Munyń bári eldiń tarıhy men rýhy, atsalysqan azamattarǵa alǵys aıtamyz», dedi Premer-mınıstr keńesshisi.
«Batyrlar jyry men dastandardy aqyl, jad, es, zerde kózimen urpaqtan urpaqqa berip, atalar boıyndaǵy tektilikti búginge jetkizgen dańǵaıyr jyraýlar esimin tasqa qashap jazý – halyq pen ult rýhynyń jańǵyrýy. Bolashaqqa degen sanaly qadam, ulttyq rýhtyń saltanat qurýy sekildi. Jyraýlar murasy – tarıhtyń tiri jádigeri. Myńjyldyq tarıhty, aldaǵy júzjyldyqtyń fılosofııalyq paıymdaryn boıyna tutqan muralar máńgi jasaı bermekshi», dedi K.Baıseıtova atyndaǵy Ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory, jyrshy Almas Almatov.
Mundaı ıgilikti dúnıeni qolǵa alyp, bastaý bar da, ony júzege asyrý jaǵyn jónge keltirý de bar. Osy oraıda Astanadaǵy Almaty aýdanynyń ákimi Rústem Táýekelovtiń eńbegin atap ótti is basyndaǵylar. Aýdan ákimi kópshilikti Dombyra kúnimen quttyqtap, ulttyq mádenıettiń órkendeýine úles qosýshy birqatar azamatqa Alǵyshat tabystady. «Kúı anasy» qorynyń basshysy Tólegen Qýanyshev merekelik is-shara barysynda qordyń dástúrli joralǵysyn da umytpady. «Kúı anasy» qory ashylǵaly beri osymen 244-shi jas talapqa dombyra tabystady. Bul jolǵy syı Kúıshiler alleıasyn abattandyrýshylar basshysy Amantaı Kerimovtiń qyzy Aıaýlym Amantaıqyzyna usynyldy.
Alqalaǵan áleýmetke Almas Almatov jyrdan shashý shashyp, meıir qandyrǵandaı qyldy. Birin aıtyp toqtaǵanda, ekinshi márte qolqalady halaıyq. Kóruǵly jyrynan Raýshanbek qyzylbastyń qolynan qutylyp Úrgenishti betke alǵan kezinen úzindi tolǵady. Kúıshi Turar Álipbaev kúı shaldy. Belgili jyrshy, Mádenıet qaıratkeri Amandyq Kómekov otarlaýshylardyń oǵynan ólgen Elýbaı Qosymbaevtyń topqa túskende aıtatyn tolǵaýyn aıtty. Halyq arasynan jasy seksen besti alqymdaǵan dombyrashy Balqash Naqanuly shyǵyp, «Kerbez kerik» kúıin tartyp, halyq jyly qabyldady. Jap-jas talap dombyrashy Nurtóre Qajymurattyń ónerdegi qadamyna aq jol tilep tarasty merekege jıylǵan el.
