Handyq dáýirdegi áıgili Eltindi, Baǵaı batyrlar, Qojbanbet sheshen, otarshyldyq tusyndaǵy Átikeı batyr men Máken bolys bir bólek, bergi zamandaǵy rýhanııat salasynan sýretshi Ábilhan Qasteev, kórnekti qaıratker Qýanysh Sultanov, halyq jazýshysy Beksultan Nurjekeev, qaısar jýrnalıst Armııal Tasymbekov – osy óńir týmasy.
Kez kelgen azamattyń qalyptasýyna áser etetin tulǵa faktoryn umytýǵa bolmaıdy. Abaı ýnıversıtetiniń túleginen prorektoryna deıin eńbegimen ósken professor, saıasattanýshy Janatbek Esenqojauly qaıbir jyly Panfılov aýdanynyń qurmetti azamaty atanǵanda týǵan jer qurmeti men jaýapkershiligin qatar sezingenbiz.
Baıyrǵy QazPI ustazdary men túlekterinen osy azamat týraly suraı qalsańyz, «qarapaıym mamandarǵa bolsyn degen aqkóńil, isker, bilikti jan» dep jaýap bereri sózsiz.
Keńes kezeńinde eńbek tárbıesin boıyna sińirip ósken Janatbek Ishpekbaev jasynan qara jumyspen shynyǵyp ósti. Ol burynǵy «Oktıabrdiń 40 jyldyǵy» ujymsharynyń tóraǵasy, eki márte Eńbek eri, soıy polıak Nıkolaı Golovaskııdi mektep jasynan úlgi etip jetildi. Ákesine járdemdese júrip, mehanıkanyń tilin erte meńgerdi. Kópbalaly otbasynda óskendikten eti tiri azamat bolyp qalyptasty.
Kámelet jasyn ujymshar jumysynan bastap, áskerı boryshyn da ótep, QazPI-diń fılologııa fakýltetin oqýǵa túskende áıgili akademık Serik Qırabaev pen tanymal túrkolog-professor Nemat Kelimbetovtiń senimdi shákirti deńgeıine kóterildi. Aspırantýradan keıin qazaq ádebıeti kafedrasynda oqytýshy, 1995–1997 jyldary «Shabdar» baspasy dırektorynyń orynbasary, 1997–2008 jyldary Abaı ýnıversıteti rektorynyń kómekshisi qyzmetin atqardy. Eńbek arasynda zańgerlik jáne ekonomıkalyq joǵary oqý ornyn da bitirip aldy. Birte-birte zertteýlerin saıasattaný ǵylymyna qaraı burdy. Bul rette belgili Assambleıa qaıratkeri, ǵalym Knıaz Mırzoev pen tarıhshy ári saıasattanýshy Evgenıı Kýznesovtiń tálimgerlik orny erekshe. Ol 2004 jyly «Táýelsiz memleketter dostastyǵynda saıası konsensýsty qalyptastyrý» atty taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵap, saıası ǵylymdar kandıdaty atandy. Osy saladan 2009 dosent, 2011 jyly akademııalyq professor ataǵyn aldy. Uzaq jyl Abaı ýnıversıtetiniń tárbıe jáne áleýmettik damý prorektory qyzmetin abyroımen atqardy.
Janatbek Eshenqojauly bastamasymen hakim Abaı muralaryn jastar arasynda keń nasıhattaıtyn «Abaı mektebi» stýdenttik uıymy ashylyp, «Abaı álemi» dástúrli festıvalin uıymdastyryldy. Oqý úderisine «Ulttyq tárbıe» atty elektıvti kýrs engizilip, shtattyq negizde Jastar isi jónindegi komıteti quryldy.
Almaty qalasy men shahardyń Medeý aýdanyndaǵy mádenı, rýhanı, aǵartýshylyq sharalardyń jýan ortasynda Janatbek myrza júrdi. «Amanat» partııasy fılıalynyń jumysyn ol úılestirgen «Abaı» bastaýysh uıymy salalandyra tústi. Ýnıversıtettiń «Birlik» stýdenttik assambleıasy qyzmeti respýblıkaǵa úlgi etildi.
2021–2023 jyldary jańashyl rektor Darhan Bilálovtiń keńesshisi retinde ýnıversıtettegi dástúr sabaqtastyǵyna, turaqty damýǵa eleýli úles qosty.
Ǵalymnyń «Máńgilik el osylaısha somdalǵan» atty monografııasy respýblıkalyq baıqaýda «úzdik» dep tanylyp, Ulttyq jáne Prezıdent kitaphanalary qoryna alyndy. «Máńgi el» tujyrymy kóne túrki zamanynan beri ómirsheńdigin joıǵan emes. Ǵalym álem moıyndaǵan egemen Qazaqstannyń qurylý, qalyptasý, damý kezeńderin baıypty saraptan ótkizip, eldiń, ulttyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn, ál-aýqatyn kóterýdiń halyqtyq, ıdeıalyq, mádenı sarqylmas áleýetine toqtalady.
Janatbek Eshenqojaulynyń «Máńgilik el» qazaǵyna hat» atty ekinshi monografııasynda qazaq ultynyń qalyptasýynan bastap, osy kúnge deıingi adam faktory máselesin zerdeleıdi. Ulttyń órkenıet jolyndaǵy bel-belesi, Abaıdyń jalpyadamzat pen adam faktoryna qatysty tujyrymy baıyptalady. Aqyn óleńderindegi ult, bolmys, qozǵalys, damý, eńbek, jaýapkershilik t.b. qundylyqtar taldanady. Osy zertteýi úshin Janatbek Esenqojauly 2022 jyly Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty atandy.
Saıası ǵylymdar kandıdaty, professor Janatbek Ishpekbaev – 5 monografııanyń, 5 oqý-ádistemelik qural men 100-den asa ǵylymı maqalanyń avtory. «Táýelsiz memleketter dostastyǵynda saıası konsensýsty qalyptastyrý», «Polıtıcheskıı konsensýs kak obshegosýdarstvennaıa sennost Sodrýjestva Nezavısımyh Gosýdarstv», «Qazaq eli: saıası-áleýmettik rýhanı jańǵyrý taǵylymy» atty eńbekteri keń qoldanysqa ıe. Ǵalym Qytaı-Qazaqstan bilim-ǵylym baǵytyna úles qosyp, Hanshan pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń qurmetti professory atanǵanyn da aıta ketken abzal. Ǵalym 2020–2022 jyldary qazaq, orys, aǵylshyn tilinde «Jańa qoldanystar sózdigin» daıarlaýǵa atsalysty. Memlekettik tildi damytýdaǵy eńbegi úshin 2024 jyly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń «Ahmet Baıtursynuly» tósbelgisimen marapattaldy.
Qoǵamdyq, pedagogıkalyq qyzmeti úshin «Qurmet» ordenin, Prezıdenttiń Alǵyshattaryn, mereıtoılyq medaldar men «Bilim berý isiniń úzdigi», «Ybyraı Altynsarın» t.b. salalyq marapattardy alǵan Janatbek Eshenqojauly – búginde Abaı ýnıversıteti rektor apparatynyń jetekshisi. Oqý ornynyń basshysy Bolat Tileptiń bilikti keńesshisi deńgeıindegi tulǵa. QazUPÝ-dyń burynǵy-keıingi tarıhyn, zııalylar dástúrin biletin tálimger. Sondaı-aq Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasy men Saıasattaný jáne áleýmettik-fılosofııalyq pánder kafedrasynyń professory. Talapty doktoranttar men magıstrlerdiń jetekshisi.
Sóz basynda Janatbek myrzanyń qarapaıym eńbekke yqylasyn aıtqanbyz. Búginde ol «Taza Qazaqstan» aksııasyn is júzinde de, rýhanı baǵytta da júzege asyryp keledi. О́zi bas bolyp ýnıversıtet mańaıyn, parkter men gúlzarlardy tazartý jumystaryn, aǵash kóshetterin egýdi, baptaýdy úılestirip otyr.
Janatbek Ishpekbaev adal eńbek pen qoǵamdyqqa jaýapkershilikke ul-qyzdaryn da baýlyǵan. Jary Sveta ekeýi abyz analaryn qolyna alyp, otbasy-áýlet berekesin dástúrge saı úılestirgeni de kópshilikke ónege.
Ádette jurtshylyq zııaly, oqyǵan azamat dep biryńǵaı bilim-ǵylymnan tabysqa jetken jandardy aıtyp jatady. Bizdińshe, bul sapaǵa otbasy men qoǵam jaýapkershiligin qosqan jón. Búginde mereıli beleske kóterilgen Janatbek Esenqojaulyn óri men yldıy teń azamat deı alamyz.
Jomart Sımtıkov,
Abaı atyndaǵy QazUPÝ
kafedra meńgerýshisi, professor
ALMATY
