Ǵylym • 15 Shilde, 2025

Eńbegi elengen geolog

120 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Otandyq geologııa ǵylymyn tilge tıek etkende, geologter­diń ǵylymı mek­tebiniń negizin qalaǵan ǵalym, Ǵylym akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti Qanysh Sátbaevtyń esimi birden oıymyzǵa oralady. Qanysh Imantaıulynyń zertteý eńbekterinen bastaý alatyn qazaq geologııasyna qyzmet etken ǵalymdardyń ǵylymı jańalyqtary geofızıka, geohımııa salalarynda úzdik zertteý nátıjelerine qol jetkizdi.

Eńbegi elengen geolog

Geologııa jáne mıneralogııa ǵylym­darynyń kandıdaty, professor Aqylbek Júnisov qazirgi tańda Qazaq ulttyq tehnı­kalyq zertteý ýnıversıtetiniń Q.Turysov atyndaǵy Geologııa jáne munaı-gaz isi ınstıtýtynda «Paıdaly qazbalar ken oryndaryn geologııalyq túsirý, izdeý jáne barlaý» kafedrasynda qyzmet atqarady.

Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Sh.Esenov Q.Sátbaev atyndaǵy Geo­logııa ǵylymdar ınstıtýtyndaǵy kómek­shi­lerine QazPTI-di bıyl bitirgen qazaq jastaryn ǵylymǵa tartýǵa tapsyrys bergen eken. Osyndaı múmkindik bolashaq ǵalym­nyń ómirin túbegeıli ózgertip, bizdiń keıipkerimiz atalǵan ınstıtýt­qa jumysqa shaqyryldy. Osylaısha, otan­dyq geologııa ǵylymdarynyń qara shańy­raǵyna ınjener bolyp qyzmetke ornalasady. Keıinen aǵa ınjener, kishi jáne aǵa ǵylymı qyzmetker retinde eńbek jolyn jalǵastyrady. Aqylbek Asyrarqululy atalǵan qyzmette 18 jyl boıy respýblıkamyzdyń temir ken oryndarynyń geologııasy men metallogenııasyn zertteý jumystarymen aınalysty. Zertteý jumystaryn Torǵaı temirli beldeýiniń (Sokolov, Sarybaı, Qashar, Qorjynkól jáne t.b.) kenoryndarynan bastap, Muǵaljardyń (Yrǵyz, Qııaqty), Qarsaqbaıdyń (Balbyraýyn, Keregetas), Soltústik Ulytaýdyń (Ashytasty), kendi Altaıdyń (Marqakól, Radıonov Log), Ile Alataýynyń Iirsý skarndi magnetıtti, temirli kvarsıtti, ­sı­de­rıtti kenoryndary boıynsha­ qo­maqty materıaldar jınaqtap, keıin­­nen osy aımaqtardyń temir ken­de­riniń bolashaǵy jaıly ǵylymı tujy­rym­da­malar jasaýǵa eleýli úlesin qosty.

Aqylbek Asyrarqululy geologııa-mıne­ralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty ǵy­lymı dárejesin alý úshin «Yrǵyz sınklo­rııandaǵy Yrǵyz jáne Úshkól temir kenoryndarynyń geologııa-genetıkalyq erekshelikteri» taqyrybynda dıssertasııa qorǵady. 1980 jyly ózine júktelgen taqyrypty sátti qorǵap, KSRO Joǵary attestasııalyq komıtettiń sheshimimen geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty ǵylymı dárejesin ıelenedi.

Ol 200-ge jýyq ǵylymı, ǵylymı-kópshilik, oqý-ádistemelik eńbekterdiń, sondaı-aq 4 oqýlyqtyń jeke jáne 2 mo­no­grafııanyń qosymsha avtory. Ǵalym­nyń ǵylymı jumystarynyń negizgi baǵyty temir kenoryndaryn zertteýmen baılanysty. Onyń eńbekteri joǵaryda aty atalǵan kenoryndarynyń geologııasy, genezısi, mıneraldyq-formasııalyq tıpteri, damýy jáne olardy keshendi túrde ıgerý máseleleri jaıynda boldy. Eli­mizdiń temirli kvarsıtteriniń qury­lymdyq-lıtologııalyq oryndary anyq­talyp, temirli-kvarsıtti formasııa kenoryndarynyń geologııa­sy men mıneralogııasyn tııanaqty zertteýleriniń nátıjesinde ol elimizde alǵash ret ózindik stratıgrafııalyq oryny bar paleozoılyq marganesti-temirli-kremnııdi kendi formasııany zerttep, daralandy. Olardyń taralý aımaqtaryn aıqyndady. Oǵan basty sebep ózi zerttegen Ortalyq, Soltústik, Shyǵys Qazaqstannyń keı­bir temirli kenoryndarynyń geolo­gııa­­lyq erekshelikteri edi. Aqylbek Asy­rar­qululynyń bul ǵylymı pikiri sol kezeńdegi KSRO kóleminde ótken ǵylymı konferensııalar bary­synda árip­testeriniń úlken qoldaýyna ıe ­boldy.

Ǵalym mıneralogııalyq, pet­ro­grafııalyq, geohımııalyq zertteýleri arqyly keıbir temir kenoryndaryn keshendi kenoryndar qataryna jatqyzýǵa bolatynyn dáleldedi. Mundaı kenoryndardy keshendi túrde ıgerý paıdaly qazbalar qoryn ósirip qana qoımaı, sol kendi aımaqtyń ekologııalyq jaǵdaıyn da jaqsartatyny jaıly óziniń ǵylymı pikirlerin bildirdi.

Sanaly ǵumyryn bilimge, ǵy­lymǵa arnaǵan ǵalym elimizdiń qaz­ba baılyqtaryn ıgerý jolynda óz salasyn jetik meńgergen, zeıindi shákirt tárbıeleýdi maqsat tutty. 1995 jyly Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Geologııalyq túsirý, paıdaly qazba kenoryndaryn izdeý men barlaý» kafedrasynda dosent boldy. 2001–2003 jyldar «Geologııa jáne munaı-gaz isi» ıns­tıtýtynyń oqý-ádistemelik isi jónin­degi dırektordyń orynbasary, dırek­tordyń mindetin atqarýshy qyzmetin atqarady. 2005–2016 jyldary «Geo­logııalyq túsirý, paıdaly qazba ken­oryndaryn izdeý men barlaý» kafedra­sy­nyń meńgerýshisi qyzmetin tabysty atqaryp, geologııa mamandy­ǵyna kadrlar daıarlaýda orasan zor eńbek etti. 2009 jyly QazUTÝ ǵylymı keńesiniń sheshimimen geologııa jáne mıne­ralogııa ǵylymdarynyń professory ataǵyn ıelendi. «Qazaqstan Ulttyq ensıklopedııa­syna» «Geologııa jáne taý-ken isi» seksııasynyń avtorlarynyń biri retinde qatysty. О́miriniń 56 jylyn ǵylymǵa, onyń ishinde geologııa salasyna arnap kele jatqan ǵalymnyń eńbegi memlekettik deń­geıde baǵalandy. Bilikti tulǵa búgin de súıikti isinen qol úzgen emes.