Ekonomıka • 15 Shilde, 2025

Ulttyq kompanııalar «en baılyqtan» aıyryla ma?

60 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Kvazımemlekettik sektor sýbektilerine jarǵylyq kapıtaldy qalyptastyrýǵa nemese ulǵaıtýǵa bólingen, biraq qarjy jyldyń sońynda paıdalanylmaı qalǵan bıýdjet qarajatyn qaıtarý tetigi aıqyndaldy. Joǵary aýdıtorlyq palatanyń habarlaýynsha, Memleket basshysy bıyl 15 naýryzda qol qoıǵan jańa Bıýdjet kodeksinde tıisti norma bekitildi.

Ulttyq kompanııalar «en baılyqtan» aıyryla ma?

«Bul qadam memleket qaraja­tyn paıdalaný tıimdiligin arttyrýǵa múm­kindik beredi. Ulttyq kompa­nııa­lar­dyń shottarynda «qajetsiz bos jatý­dyń» ornyna qarjy bıýdjet­ke qaıtarylady. Nátıjesinde, qarajat anaǵurlym mańyzdy jáne shuǵyl min­detterge, mysaly, uzaqmerzimdi ınves­tısııalyq jobalardy iske asyrýǵa baǵyttalýy múmkin. Mundaı tásil bıýd­jet qarajatyn maqsatsyz nemese tıimsiz paıdalaný táýekelin azaı­týǵa, ashyqtyq pen eseptilikti kú­sheı­týge múmkindik beredi. Kvazı­mem­lekettik sektor uıymdary bólin­gen resýrs­tardy josparlaý men jum­saýǵa jaýaptylyqpen qaraıtyn bola­dy, sebebi paıdalanylmaǵan qal­dyq endi jyl sońynda mindetti túrde qaı­tarylýǵa tıis», delingen palata málimdemesinde.

Ekonomıst Rýslan Sultanovtyń aıtýynsha, buryn ulttyq kompanııa­lar «úlgermeı qaldyq», «joba áli bas­talmady», «baǵyt ózgerip ketti» dep san túrli syltaýdy alǵa tartyp, aqsha­ny qaıtarmaı kelse, endi ondaı túlki bulańǵa salýǵa jol berilmeıdi.

«Bıýdjet áldeqaıda «tiri» quralǵa aınalatyn boldy. Resýrstar ári-sári kúı keshpeı, qajet jerge baǵyt­ta­lady. Máselen, ınfraqurylymǵa, bilimge, densaýlyq saqtaýǵa nemese shok jaǵdaıyndaǵy ekonomıkany qol­daýǵa. Kvazımemlekettik sek­tordyń jaýapkershiligi de artady. «Bolashaqta ósýdi kózdep» nemese «saqtyq úshin» josparlaý endi bolmaıdy: Jum­samadyńyz ba, endeshe qazynaǵa qaı­taryńyz. Bul jalǵan smetalardy azaıtyp, shynaıy bıýdjet jumysyna yntalandyrady», deıdi sarapshy.

Biraq eskermeı ketýge bolatyn taǵy bir jaıt bar. Ol – ýaqytsha bos turǵan bıýdjet qarajatyn ornalastyrýdan túsken syıaqynyń (paıyzdyq tabys) endi ulttyq kompanııalarǵa emes, memleketke ótetini.

«Jańa Bıýdjet kodeksiniń 113-babyna sáıkes ulttyq poshta operatory, ekinshi deńgeıli bankter nemese ózge quraldardaǵy ýaqytsha bos bıýdjet qarajatyn depozıtke ornalas­tyrý jáne ınvestısııalaý arqyly alynǵan barlyq kirister endi ulttyq kompanııalardyń tabysy bolyp sanalmaıdy jáne dıvıdend retinde eseptelmeıdi. Olar respýblıka­lyq bıýdjet kirisine aýdarylady. Buryn mundaı qarajat kóbine sol kompanııalardyń ózinde qalyp, bıýdjet qarajatynyń qaldyǵy men depozıtterden túsken syıaqy esebinen «passıvti» tabys ákeletin. Endi mundaı múmkindik alynyp tastaldy. Memleket is júzinde dıvıdendtik saıasatty aınalyp ótip, qarjylyq aıla-áreket jasaýǵa múmkindik beretin «joldy» jaýyp otyr. Kvazımemsektor úshin qatań bıýdjet erejesi jumys isteıdi. Memleket qarjysy bostan-bosqa olardyń shotynda jata bermeı, ne naqty baǵyt negizinde jumsalady, ne keri qaıtarylyp alynady», deıdi R.Sultanov.