Osydan jıyrma jyl buryn, Qazaqstan halqy tarıhı sheshim qabyldap, elimizdiń quqyqtyq ómirindegi jasampaz jańa dáýirine qadam basty. Sodan beri qaraı táýelsizdigimizdiń tiregine aınalǵan Ata Zań – memleket pen qoǵamdaǵy barlyq saıası-ekonomıkalyq, áleýmettik reformalardyń ilgeri basýyna, damýdyń qaınar bastaýyna aınaldy.
Osy turǵyda Elbasy: «1995 jylǵy Konstıtýsııa taqyr jerde paıda bolǵan joq. Ol egemen Qazaqstanda konstıtýsııalyq qurylys ornatý úshin burynnan jınaqtalǵan tájirıbelerdi, sondaı-aq, bizdiń jaǵdaıymyzǵa sáıkes keletin eń progresshil sheteldik tájirıbelerdi barynsha tolyq paıdalanǵan edi. Sondyqtan da, kimde-kim elimizdiń Negizgi zańynyń rýhy men mańyzyn tereń túsingisi kelse, ony jasaýdyń, qalyptastyrýdyń tarıhyn jaqsy bilýi kerek», – degen bolatyn.
Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Eýrazııalyq quqyq qorǵaý ortalyǵy» ÚEU ókili Eńlik Nurǵalıeva men Ermek Abdrasýlovtyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótti. Jıyn barysynda zań ǵylymdarynyń doktory, professor Eńlik Nurǵalıeva elimizdegi úkimettik emes uıymdar qyzmetin joǵary baǵalaýǵa bolatyndyǵyn jetkizdi.
– Sońǵy eki jyl ishinde Syrtqy ister mınıstrliginiń janynan Konsýltatıvtik keńes jıyny dep atalatyn arnaıy organ qurylyp, onyń quramyna barlyq úkimettik emes uıymdar shoǵyrlanyp, túrli baǵyttar boıynsha jumystar júrgizilýde. Olardyń basty mindetteriniń biri – qabyldanatyn zań jobalarynyń daıyndalýy men onyń jazylýyna qatysty jumystardy uıymdastyryp, jan-jaqty ári tolyqqandy zań jobalarynyń týyndaýyna ózderiniń úlesterin qosý. Sondaı-aq, ÚEU quramyndaǵy jumystar san túrli baǵyttar boıynsha júrgiziledi. Atap aıtqanda, onyń biri zań jobalaryn ázirleý bolsa, endi biri tıisti monıtorıng júrgizýmen júıeli túrde aınalysady. Jalpylama túrde alar bolsaq, elimizdegi ÚEU jumysyn joǵary baǵalaýǵa bolady, – dedi Eńlik Nurǵalıqyzy.
Onyń aıtýynsha, búgingi tańda ádildikti tý etken, el yntymaǵyn kóksegen urpaǵynyń amanatyn táý etip, beıbitshilik pen azattyqty ańsaǵan eldiń azamattaryna quqyqtyq kepildik beretin Konstıtýsııamyz 20 jyl boıy el ıgiligine qyzmet etip keledi.
– Osy Konstıtýsııanyń qaǵıdalaryna negizdelip birneshe zańdar jazylýda.
Barlyq quqyq salasyndaǵy zańnamalar da tolyqtyrylyp, jetildirilýde. Sondyqtan da qandaı da bir zańnamalyq norma men normatıvtik-quqyqtyq aktiler Ata Zańymyzdyń keıbir tarmaqtaryna qaıshy keletin bolsa, ol ádiletsizdik bolyp tabylatyndyǵyn atap ótkim keledi. Endeshe, bul máselede halyqtyń ózi tańdap, saılaǵan qalaýlylarymyz óte qyraǵy bolýy kerek. Sodan keıingi kezekte qoǵammen etene aralasyp, eńbek etetin úkimettik emes uıymdar ókilderi de zań jobalarynyń adam ıgiligi úshin jumys isteıtindeı etip tıisti talaptarǵa saı jazylyp, qabyldanýyna qomaqty úles qosýy qajet, – dedi ol.
Al, atalmysh uıym ókili Ermek Abdrasýlovtyń pikirinshe, zań ústemdigin qamtamasyz etý – adamdardyń fýndamentaldy quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵap, jemqorlyqty túp-tamyrymen joıyp, qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdiktiń saltanat qurýyna, memleket bıligin shektep, taza, minsiz sot ádildigin ornatýǵa negiz bolady.
– Bizdiń zańdarymyzdyń talaptary Konstıtýsııa talaptaryna sáıkes bolýy óte mańyzdy. Bul rette bizde jaqsy tetikter bar. Konstıtýsııany quqyqtyq qorǵaýdyń sýbektisi retinde Konstıtýsııalyq Keńes pen sot jáne ózge de organdar bar. Bar másele Konstıtýsııa talaptaryna saı kele bermeıtin quqyqtyq aktilerdiń kóp bolýyna baılanysty bolýy múmkin. Biz ózimizdiń vedomstvolarymyzdy bilemiz, komıtet ókilderi óte kóp quqyqtyq aktiler shyǵarady. Mundaı qujattarǵa qarsylyq bildirilgen kezder de boldy», – dedi ol.
«Eýropalyq quqyq qorǵaý ortalyǵy» ókiliniń sózinshe, zańnamalyq retteýlerdi túbirimen joıý qajet degen pikirler de aıtylyp jatyr. «Menińshe, amal joq jaǵdaıda qoldanýǵa bolatyn sheshim shyǵar. О́ıtkeni, zańnyń qaltarys-bultarystaryna deıin rettemeıinshe, qoǵamdyq qatynastardy tártipke keltirý múmkin emes. Osy turǵydan alǵanda, bizdiń búgingi maqsatymyz zań talaptaryna qaıshy keletin nemese zańdy burmalaýǵa jol beretin zańnamalyq aktilerdiń kúshine enýine jol bermeý», – dedi E.Abdrasýlov osy jaıynda.
– «Memleket basshysynyń sot deńgeılerin 5-ten 3-ke deıin qysqartý jónindegi usynysy durys. Bul zańnyń biryńǵaılyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan óte utymdy sheshim. Endigi másele zańdardyń birkelki paıdalanylýynda bolyp otyr. Ol úshin sot tájirıbesi men sot aktileriniń monıtorıngilenýi, jalpylandyrylýy mańyzdy», – dedi ol sóziniń sońynda.
Raýshan TÁÝIRHANQYZY,
jýrnalıst.
Osy turǵyda Elbasy: «1995 jylǵy Konstıtýsııa taqyr jerde paıda bolǵan joq. Ol egemen Qazaqstanda konstıtýsııalyq qurylys ornatý úshin burynnan jınaqtalǵan tájirıbelerdi, sondaı-aq, bizdiń jaǵdaıymyzǵa sáıkes keletin eń progresshil sheteldik tájirıbelerdi barynsha tolyq paıdalanǵan edi. Sondyqtan da, kimde-kim elimizdiń Negizgi zańynyń rýhy men mańyzyn tereń túsingisi kelse, ony jasaýdyń, qalyptastyrýdyń tarıhyn jaqsy bilýi kerek», – degen bolatyn.
Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Eýrazııalyq quqyq qorǵaý ortalyǵy» ÚEU ókili Eńlik Nurǵalıeva men Ermek Abdrasýlovtyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótti. Jıyn barysynda zań ǵylymdarynyń doktory, professor Eńlik Nurǵalıeva elimizdegi úkimettik emes uıymdar qyzmetin joǵary baǵalaýǵa bolatyndyǵyn jetkizdi.
– Sońǵy eki jyl ishinde Syrtqy ister mınıstrliginiń janynan Konsýltatıvtik keńes jıyny dep atalatyn arnaıy organ qurylyp, onyń quramyna barlyq úkimettik emes uıymdar shoǵyrlanyp, túrli baǵyttar boıynsha jumystar júrgizilýde. Olardyń basty mindetteriniń biri – qabyldanatyn zań jobalarynyń daıyndalýy men onyń jazylýyna qatysty jumystardy uıymdastyryp, jan-jaqty ári tolyqqandy zań jobalarynyń týyndaýyna ózderiniń úlesterin qosý. Sondaı-aq, ÚEU quramyndaǵy jumystar san túrli baǵyttar boıynsha júrgiziledi. Atap aıtqanda, onyń biri zań jobalaryn ázirleý bolsa, endi biri tıisti monıtorıng júrgizýmen júıeli túrde aınalysady. Jalpylama túrde alar bolsaq, elimizdegi ÚEU jumysyn joǵary baǵalaýǵa bolady, – dedi Eńlik Nurǵalıqyzy.
Onyń aıtýynsha, búgingi tańda ádildikti tý etken, el yntymaǵyn kóksegen urpaǵynyń amanatyn táý etip, beıbitshilik pen azattyqty ańsaǵan eldiń azamattaryna quqyqtyq kepildik beretin Konstıtýsııamyz 20 jyl boıy el ıgiligine qyzmet etip keledi.
– Osy Konstıtýsııanyń qaǵıdalaryna negizdelip birneshe zańdar jazylýda.
Barlyq quqyq salasyndaǵy zańnamalar da tolyqtyrylyp, jetildirilýde. Sondyqtan da qandaı da bir zańnamalyq norma men normatıvtik-quqyqtyq aktiler Ata Zańymyzdyń keıbir tarmaqtaryna qaıshy keletin bolsa, ol ádiletsizdik bolyp tabylatyndyǵyn atap ótkim keledi. Endeshe, bul máselede halyqtyń ózi tańdap, saılaǵan qalaýlylarymyz óte qyraǵy bolýy kerek. Sodan keıingi kezekte qoǵammen etene aralasyp, eńbek etetin úkimettik emes uıymdar ókilderi de zań jobalarynyń adam ıgiligi úshin jumys isteıtindeı etip tıisti talaptarǵa saı jazylyp, qabyldanýyna qomaqty úles qosýy qajet, – dedi ol.
Al, atalmysh uıym ókili Ermek Abdrasýlovtyń pikirinshe, zań ústemdigin qamtamasyz etý – adamdardyń fýndamentaldy quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵap, jemqorlyqty túp-tamyrymen joıyp, qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdiktiń saltanat qurýyna, memleket bıligin shektep, taza, minsiz sot ádildigin ornatýǵa negiz bolady.
– Bizdiń zańdarymyzdyń talaptary Konstıtýsııa talaptaryna sáıkes bolýy óte mańyzdy. Bul rette bizde jaqsy tetikter bar. Konstıtýsııany quqyqtyq qorǵaýdyń sýbektisi retinde Konstıtýsııalyq Keńes pen sot jáne ózge de organdar bar. Bar másele Konstıtýsııa talaptaryna saı kele bermeıtin quqyqtyq aktilerdiń kóp bolýyna baılanysty bolýy múmkin. Biz ózimizdiń vedomstvolarymyzdy bilemiz, komıtet ókilderi óte kóp quqyqtyq aktiler shyǵarady. Mundaı qujattarǵa qarsylyq bildirilgen kezder de boldy», – dedi ol.
«Eýropalyq quqyq qorǵaý ortalyǵy» ókiliniń sózinshe, zańnamalyq retteýlerdi túbirimen joıý qajet degen pikirler de aıtylyp jatyr. «Menińshe, amal joq jaǵdaıda qoldanýǵa bolatyn sheshim shyǵar. О́ıtkeni, zańnyń qaltarys-bultarystaryna deıin rettemeıinshe, qoǵamdyq qatynastardy tártipke keltirý múmkin emes. Osy turǵydan alǵanda, bizdiń búgingi maqsatymyz zań talaptaryna qaıshy keletin nemese zańdy burmalaýǵa jol beretin zańnamalyq aktilerdiń kúshine enýine jol bermeý», – dedi E.Abdrasýlov osy jaıynda.
– «Memleket basshysynyń sot deńgeılerin 5-ten 3-ke deıin qysqartý jónindegi usynysy durys. Bul zańnyń biryńǵaılyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan óte utymdy sheshim. Endigi másele zańdardyń birkelki paıdalanylýynda bolyp otyr. Ol úshin sot tájirıbesi men sot aktileriniń monıtorıngilenýi, jalpylandyrylýy mańyzdy», – dedi ol sóziniń sońynda.
Raýshan TÁÝIRHANQYZY,
jýrnalıst.
