Sýret: qazaly.kz
Odan basqa jıynda kásipkerler palatasynyń janyndaǵy salalyq bilim keńesiniń tóraǵasy Dıana Qaramanova jekemenshik mektepke baratyn turmystyq jaǵdaıy tómen balalardy áleýmettik qamsyzdandyrý men osy jekemenshik mektepterdegi memleketten bólinetin jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý máselesin kóterdi. Sonymen qatar jekemenshik bilim oshaǵynda oqıtyn oqýshylardy ystyq tamaqpen, tegin oqýlyqtarmen qamtamasyz etý, kópbalaly otbasydan shyqqan oqýshylardyń oqý aqysyn sýbsıdııalaý máselesi keńinen talqyǵa tústi.
Palata janyndaǵy salalyq bilim keńesiniń tóraǵasy D.Qaramanovanyń málimdeýinshe, jekemenshik mektepterde oqıtyn bastaýysh synyp oqýshylary ystyq tamaqpen qamtylǵan. Al 5-11-synypta oqıtyn áleýmettik turmysy tómen oqýshylar jekemenshik mektepterde ystyq tamaqpen qamtamasyz etilmegen. Mektepte bilim alatyndarǵa ystyq tamaq berý jóninde Úkimettiń №64 qaýlysy bar. Biraq bul talap tek memlekettik mektepter ǵana qatysty edi. Osydan eki aı buryn sol qaýlydaǵy «memlekettik» degen sóz alynyp tastaldy. Onyń ornyna «jalpy bilim berý uıymdary» dep jazyldy. Demek ystyq tamaqqa bólinetin memleket qarjysyn alýǵa jekemenshik mektepterdiń de quqy bar. Osy normany ózgertýge kásipkerler, olardy qorǵaıtyn uıym eki jyl boıy kúresti. Endigi kezekte Úkimet qaýlysyna qaraı sol erejeniń aınalasyndaǵy barlyq normatıvtik-quqyqtyq aktiler ózgerip, jańa algorıtm jasalýy kerek. Bul tirlik bitpeı jekemenshik mektepte bilim alyp jatqan áleýmettik az qamtylǵan 5-11-synyp oqýshylary ystyq tamaqpen qamtamasyz etilmeıdi. Erejelerdi jańa qaýlyǵa tezirek ıkemdep, iske asyrý tetikterin jyldamdatyp qabyldaý úshin jekemenshik mektep dırektorlary men palata sarapshylary birge zań shyǵarýshy organ – Senatqa qolqa salyp otyr. Palata janyndaǵy salalyq bilim keńesi tóraǵasynyń aıtýynsha, búgingi tańda jekemenshik mektep quryltaıshylarynyń kópshiligi óz qaltalarynyń esebinen adamgershilik turǵysynda 5-11-synypta oqıtyn turmysy nashar oqýshylardy ystyq tamaqpen qamtamasyz etip júr.
Jıynda jekemenshik mektepterdiń oqýlyq jaıy da sóz boldy. Salalyq keńes músheleri málimdegendeı, jekemenshik bilim uıymdary jańa oqýlyqtar satyp alady. Alaıda 5-7 jylda oqý baǵdarlamasy jańaryp, jańa redaksııadaǵy oqýlyqtar paıda bolady. Olardy qaıtadan satyp alýǵa keıde jekemenshik mekteptiń qarajat jaǵynan shamasy jetpeıtin kórinedi. Sondyqtan kásipkerler jan basyna qarjylandyrý baǵdarlamasynyń ishine mazmuny ózgergen jańa oqýlyqtardy satyp alýǵa qosymsha qarajat qarastyratyn arnaıy bap engizse degen ótinish-tilekterin joldap otyr. Kezdesýde jınalǵandar osy jan basyna qarjylandyrý boıynsha beriletin qarjynyń jekemenshik mektepterge der kezinde jetpeıtinin aıtyp másele qozǵady. Sondaı-aq eldiń jaǵdaıyn bilýge kelgen senator A.Qapbarovaǵa osy másele boıynsha tómendegishe arnaıy usynys hat joldady.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2023 jyldyń qyrkúıeginen bastap bastaýysh synyp oqýshylary men áleýmettik osal sanattaǵy 5-11-synyp oqýshylary úshin memlekettik mektepterde tegin ystyq tamaq uıymdastyrylyp keledi. Bul shara áleýmettik ádiletti qamtamasyz etý jáne balalardyń densaýlyǵy men oqý jetistikterin qoldaý maqsatynda iske asyrylyp jatyr. Qazirgi tańda respýblıka boıynsha tek Shymkent kalasyndaǵy jekemenshik mektepterdiń bastaýysh synyp oqýshylary áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan, Shymkent qalasy ákiminiń qaýlysymen tegin ystyq tamaqpen tolyqtaı qamtamasyz etilip otyr. Alaıda qazirgi tańǵa deıin keıbir normatıvtik-quqyqtyq aktiler boıynsha jekemenshik mektepterdegi áleýmettik osal sanattaǵy 5-11-synyp oqýshylary úshin mektepterde tegin ystyq tamaqqa qarjy qarastyrý múmkin bolmaı tur.
2025 jylǵy 8 mamyrdaǵy №320 qaýly arqyly Úkimettiń 2008 jylǵy 25 qańtardaǵy №64 qaýlysyna ózgerister engizilip, mátindegi «memlekettik bilim berý uıymdary» degen sóz tirkesi «bilim berý uıymdary» dep aýystyryldy. Osyǵan oraı, atalǵan áleýmettik kómekterdi menshik nysanyna qaramastan bilim berý uıymdarynyń 5-11-synyp oqýshylary úshin mektepterde tegin ystyq tamaqqa qarjy qarastyrýǵa quqyqtyq negiz paıda boldy. Jáne de 2025 jylǵy 15 sáýirdegi №183-VIII QR zańymen qabyldanyp, 2025 jylǵy 16 maýsymnan bastap qoldanysqa engizilgen «Bilim týraly» zańnyń jańa redaksııasynyń 4-baby 21-tarmaǵyna sáıkes, bilim alýshylardyń quqyqtary menshik nysanyna qaramastan teń dárejede qamtamasyz etýge yqpalyn tıgizip otyr.
Osy oraıda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etý sharasy jekemenshik mektepterde oqıtyn, áleýmettik osal sanattaǵy 5-11-synyp oqýshylaryn da qamtamasyz etýge jáne joǵaryda atalǵan normatıvtik ózgerister arqyly jekemenshik mekteptegi áleýmettik osal sanattaǵy 5-11-synyp oqýshylary úshin arnalǵan tegin ystyq tamaqty uıymdastyrý úshin qarjy bolý mehanızmin qurýǵa yqpal etýińizdi suraımyz. Bilim berý uıymynyń menshik nysanyna qaramastan barlyq oqýshy áleýmettik qoldaý sharalarymen teńdeı qamtamasyz etilýi qajet», delingen hatta.
О́z kezeginde Shymkent qalalyq bilim basqarmasynyń jaýapty ókilderi Prezıdenttiń 2022 jylǵy 26 qarashadaǵy №2 Jarlyǵyna sáıkes, 1-4-synyp oqýshylaryn tegin ystyq tamaqpen qamtý tapsyrmasy barlyq mektepte, sonyń ishinde jekemenshik bilim berý uıymdarynda da kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp kele jatqanyn jetkizdi. Olardyń aıtýynsha, jekemenshik mektepterde oqıtyn 1-4-synyp oqýshylaryn ystyq tamaqpen qamtamasyz etý máselesi Shymkent qalasynda 2023 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap qoldanysqa engizildi. Bul rette qarjy tikeleı jekemenshik mektepke aýdarylmaıdy, balanyń zańdy ókili – ata-anasynyń nemese olardyń ornyn basatyn tulǵanyń shotyna aýdarylady. Bul bıýdjettik qarjynyń tıimdi ári maqsatty jumsalýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan zańdy tártip.
Sonymen qatar bilim basqarmasy jan basyna qarjylandyrý boıynsha bólinetin aqsha nege jekemenshik mektepterge der kezinde túspeıdi degen saýalǵa jaýap berdi. Basqarma ókilderiniń málimdeýinshe, 2025 jylǵa josparlanǵan jáne qaralǵan qarjy kólemi Qarjy ortalyǵymen túzilgen kelisimshart negizinde tolyq kólemde aýdaryldy. Alaıda mamyr aıynda ótken máslıhat sessııasynda tıisti bıýdjettik ótinim usynylǵanymen másele oń sheshimin tappaǵandyqtan keıbir qarajat der kezinde tólenbedi. Osyǵan baılanysty ótinim tamyz aıynda ótetin máslıhat sessııasyna qaıta usynylady.
Qalanyń orta bilim oshaqtarynda nege oqýlyq jetispeýshiligi oryn alyp jatyr degen saýal tóńireginde de jaýapty tulǵalar arnaıy málimdeme jasady.
«Shymkent qalasyndaǵy memlekettik mektepterde oqýlyq jetispeýshiligi máselesi joq ekenin málimdeımiz. Sonymen qatar jańa oqý jylyna qajetti oqýlyqtar men oqý ádebıetterine jan-jaqty taldaý júrgizilip, jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasyna saı oqýlyqtarǵa tapsyrys berilgen. Qazirgi ýaqytta memlekettik satyp alý konkýrstary júrgizilip jatyr. Satyp alynǵan oqýlyqtar 2025 jyldyń 20 tamyzyna deıin bilim berý uıymdaryna tolyq jetkiziledi», dedi bilim basqarmasynyń mamandary.
Megapolıste bilim basqarmasyna qarasty 162 memlekettik jáne 128 jekemenshik mektep bar.
«Buǵan deıin de Shymkenttegi qoǵamdyq keńes múshelerimen, qalalyq máslıhattyń depýtattarymen kezdeskenimde jekemenshik bilim berý uıymdaryndaǵy qarjylandyrý máselesi aıtylǵan edi. Sondyqtan osy máselege tereń úńilý maqsatynda tıisti azamattarmen arnaıy júzdesýdiń sáti týyndady. Sebebi megapolıste bilim oshaqtarynyń sany artyp keledi. Onyń ishinde jekemenshik mektepterdiń alar úlesi az emes. Oqýlyqpen qamtamasyz etý de másele bolyp tur. Oqý baǵdarlamalary aýysqan saıyn kitaptar ózgeredi. Sol kezde qaıtadan jańa oqýlyq satyp alý qajet bolady. Bul jekemenshik mektepterdiń bıýdjetine qosymsha salmaq. Konstıtýsııa boıynsha barlyq oqýshynyń quqyǵy birdeı. Sondyqtan jekemenshik pen memlekettik mekteptiń arasyn bóletin normalardy alyp tastadyq. Ol – oqýlyq pen ystyq tamaqqa qatysty erejeler. Shymkenttegi jekemenshik mektepterdi qarjylandyrýǵa qomaqty qarajat kerek. Erteń respýblıkalyq bıýdjet naqtylanǵanda biz osy máseleni kóteremiz. Bilim oshaqtaryna jyl saıyn jóndeý jumystaryna, basqasyna qarajat bólinedi. Oqýlyqtardy satyp alý máselesin zerttep kórý úshin ekonomıka basqarmasy mektepterdiń qarjysyn naqty taldap shyǵý qajet. Qalanyń bilim salasyn qarjylandyrý jergilikti bıýdjetke berilmekshi, menińshe, bul jergilikti qazynaǵa aýyr salmaq salady. Jalpy, úsh aýysymda oqytatyn, apatty mektepterdiń problemasy osy jekemenshik bilim berý uıymdary arqyly sheshildi. Endigi kezekte osy salaǵa baılanysty usynys, másele bolsa tyńdap, óz quzyrettiligim sheńberinde sheshýge daıynmyn», dedi senator A.Qapbarova.
Jıyn barysynda bilim berý salasyndaǵy kásipkerler ózderin tolǵandyrǵan basqa da máselelerdi kóterip, suraqtaryna tıisti jaýaptar aldy. Máselen, bilim berý uıymdarynyń basshylary senatordan bilim salasyna qatysty qabyldanǵan zańnamalyq talaptar sońǵy ózgeristerdi eskere otyryp, ataýly áleýmettik kómekke muqtaj otbasylardyń jekemenshik mektepte oqyp jatqan balalaryna «Jalpyǵa birdeı bilim berý qory» arqyly mektep formasy men keńse taýarlaryn bir rettik kómek retinde úlestiretin algorıtmdi bekitýge járdem berýin ótindi.
Kezdesýde bilim salasyndaǵy qarjy máselesine qatysty saýaldarǵa Shymkent qalasynyń ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasynyń ókili jaýap berdi. Al Senat depýtaty A.Qapbarova jıynda aıtylǵan barlyq másele men usynystardy Parlamentte kóterip, talqylaýǵa usynatynyn málimdedi.
ShYMKENT
