– Qazaqstanda dári-dármek baǵasyn qalyptastyrý tásilderin qaıta qaraý jaǵdaıyn qalaı baǵalaısyz?
– Dári-dármek baǵasyn retteý máselesinde naýqastar úshin emniń qoljetimdiligi men farmasevtıkalyq salanyń turaqtylyǵy arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý asa mańyzdy. Biz memleket tarapynan sapaly dári-dármekterge qoljetimdilikti qamtamasyz etý umtylysyn qoldaımyz jáne retteýshi men ındýstrııa arasyndaǵy dıalog sheshýshi ról atqarady dep esepteımiz.
Buǵan deıin jarııalanǵan, ásirese bólshek saýda segmentinde, naryqtyq mehanızmderge birtindep kóshýge qatysty bastamalar kompanııalar men ınvestorlarǵa aıqyn baǵdar berip keldi. Al qazir bul baǵytqa túzetýler engizýi múmkin usynystar paıda bolýda. Bul jaǵdaı naryq oıynshylarynyń, sonyń ishinde halyqaralyq kompanııalardyń alańdaýshylyǵyn týdyryp otyr.
Aıta ketý kerek, biz memlekettik bıýdjet esebinen satyp alynatyn preparattarǵa qatysty baǵany retteýdi qoldaımyz. Alaıda, bólshek saýda naryǵy múlde basqa qaǵıdalarmen jumys isteıdi. Kóptegen elderde bul segmentte baǵalyq retteý múlde joq nemese óte az, sebebi munda básekelestik joǵary, ónim aýqymy keń.
– Jaqynda kúshine enetin Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń shekti baǵalardy bekitý týraly buıryǵynda dári-dármek baǵasynyń aıtarlyqtaı tómendeıtini aıtylǵan. Naryq ókilderi baǵa 60-70%-ǵa deıin túsetinin alǵa tartady. Bul jaǵdaı dári-dármek naryǵyna qalaı áser etýi múmkin?
– Aldymen bul ne sebepten oryn alǵanyna nazar aýdarsaq. Bizdińshe, buıryqty ázirleý barysynda birqatar normatıvtik dálsizdikter ketken. Baǵany esepteýdiń ashyq ádistemesi jetkiliksiz: baǵalar halyqaralyq saıttardan alynǵan bolýy múmkin, biraq olar naqty naryqtyq jaǵdaıdy eskermegen.
Aıta keteıin, memlekettik saraptamalyq uıym ókiletti organnyń bastamasy boıynsha kóterme jáne bólshek saýdada satylatyn dárilik zattardyń saýda ataýlaryna shekti baǵalardy ótinimsiz ózgertýge quqyly. Bul óz kezeginde dári-dármek naryǵynda qoljetimdilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý maqsatynda baǵa saıasatyn jedel túzetýge múmkindik beredi.
– Bul jaǵdaı pasıentterge qalaı áser etýi múmkin?
– Qysqa merzimde baǵanyń tómendeýi jaǵymdy qabyldanýy múmkin. Dese de uzaq merzimdi perspektıvada – jetkizilimde irkilister, ónim túrleriniń azaıýy, jańa preparattardy tirkeý merzimderiniń uzaryp ketýi sııaqty máseleler týyndaýy yqtımal.
Halyqaralyq tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, Moldovada ákimshilik jolmen baǵany tómendetkennen keıin naryqtan dárilik zattardyń jartysy joǵalyp ketken. Al Rýmynııada – shamamen 2000 ataýly preparattar naryqtan ketken.
Preparattardyń joǵalýy – myńdaǵan pasıent emsiz qalady degen sóz. О́kinishke qaraı, eń aýyr soqqy – sozylmaly aýrýlary bar, sırek dıagnoz qoıylǵan pasıentterge jáne ınnovasııalyq preparattarǵa qoljetimdiligi shekteýli óńirlerdegi turǵyndarǵa tıedi.
– Buıryq qazirgi redaksııada kúshine ense, farmasevtıkalyq naryqta ne bolýy múmkin?
– Bul jaǵdaı tapshylyqqa, ónim túrleriniń azaıýyna jáne zańdy naryq oıynshylarynyń ketýine ákep soǵýy múmkin. Ásirese, ınnovasııalyq jáne ómirlik mańyzdy dárilerdi jetkizýge qaýip tónedi. Halyqaralyq kompanııalar óndiristi jergiliktendirýden jáne elge ınvestısııa quıýdan bas tartýy múmkin, sebebi «oıyn erejeleri» birjaqty ózgerip jatyr.
Nátıjesinde pasıentter qajetti preparatty shetelden izdeýge májbúr bolady, al bul — baǵanyń qymbattyǵy men densaýlyqqa tónetin qaýipterge uryndyrady.
Baǵanyń qoljetimdiligi mańyzdy, biraq terapııanyń sapasy, qaýipsizdigi jáne turaqtylyǵy da sonshalyqty mańyzdy.
Aıta keteıin, «Gedeon Rıhter Qazaqstan» kompanııasy baǵa belgileý turǵysynda salmaqty ustanymda jáne biz bólshek naryqtaǵy reseptimen bosatylatyn preparattar baǵasyn ınflıasııa deńgeıinen artyq negizsiz nemese qajettiliksiz kótergen emespiz.
– Bul jaǵdaıdan pasıentter men bızneske zııan keltirmeı qalaı shyǵýǵa bolady?
– Bul úshin tereń taldaýǵa negizdelgen, salmaqty jáne úılesimdi áreketter qajet. Retteýshi organ men farmasevtıkalyq salanyń birlesken jumysy asa mańyzdy. Biz buıryqty iske asyrýdy ýaqytsha toqtatyp, onyń naryqqa yqpalyn táýelsiz ekonomıkalyq saraptama arqyly baǵalaýdy usynamyz. Osy taldaýdyń negizinde tapshylyq pen preparattardyń naryqtan ketý qaýpin boldyrmaý maqsatynda túzetýler engizilýi tıis.
Sondaı-aq, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń, Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń, jetekshi farmasevtıkalyq kompanııalardyń, salalyq qaýymdastyqtardyń jáne táýelsiz sarapshylardyń qatysýymen jumys tobyn qurý qajet. Bul top naryqty turaqtandyrý men uzaqmerzimdi damytýdyń jol kartasyn ázirleı alady.
– Kompanııańyzdyń Qazaqstandaǵy aldaǵy josparlary qandaı?
– Qazaqstan – biz úshin strategııalyq mańyzy bar naryq. Biz munda 30 jylǵa jýyq ýaqyttan beri jumys istep kelemiz, bizdiń preparattarymyz dárigerler men pasıentterge jaqsy tanys. Biz jergilikti áriptestikke, bilim berý jáne áleýmettik jobalarǵa, qaıyrymdylyq bastamalarǵa belsendi túrde ınvestısııa quıyp kelemiz.
Pandemııa kezinde Vengrııadaǵy Qazaqstan Elshiliginiń qoldaýymen О́JJ apparatyndaǵy pasıentterge qajetti ómirlik mańyzdy preparattardy tegin jetkizdik. «Júrekten júrekke» jobasy aıasynda jetim balalarǵa, múmkindigi shekteýli jáne onkologııalyq aýrýlary bar balalarǵa kómek kórsetildi. 2024 jyly kompanııa Qazaqstannyń batys óńirlerinde sý tasqynynan zardap shekkenderge gýmanıtarlyq kómek kórsetti. Mundaı jobalarymyz kóp.
Biz elimizdegi farmasevtıkalyq salanyń odan ári damýyna shyn nıetpen múddelimiz. Sonymen qatar turaqty jumys isteý úshin bizge memleket tarapynan salanyń jumys isteý tetikterin eskeretin jáne boljamdylyqty saqtaıtyn saıasat qajet. Biz barlyq taraptyń múddesin kózdeıtin tıimdi dári-dármekpen qamtamasyz etý júıesin birlesip qurýǵa úmittimiz.
