Ertesine Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq Ulttyq konservatorııasynyń professory, kúı zertteýshisi Bilál Ysqaqovtyń shaqyrtýymen atalǵan oqý ornynda Erekeńmen kezdesý ótedi. Erekeń sol saparynda Súgir kúılerine baılanysty oryn alǵan keıbir keleńsiz jaǵdaıdy taratyp, taldap, aıtylyp júrgen áńgimelerdiń negizsiz ekenin mamandar aldynda dáleldep, barlyǵyn ornyna qoıyp ketedi.
Sol kezdesýde Erekeńdi óner sańlaqtary Qarshyǵa Ahmedııarov, Ýálı Bekenov, Bilál Ysqaqov, taǵy basqa da mamandar men dombyra klasynyń stýdentteri ystyq yqylaspen qarsy alady. Sozaqtyq sańlaq kúıshi aýdıtorııada Yqylas pen Súgirdiń birneshe kúıin tapjylmaı otyryp, býyntyq-býyntyqtaryn, ıirim-ıirimderin jańylyspaı qaz-qalpynda tartyp beredi. Sondaı-aq ár kúıdi tartar aldynda tarıhyn aıtyp otyrady.
Osynshama qurmet kórsetilgen Ergentaı Borsabaev kim edi? 1927 jyly Sozaq saharasynda dúnıege kelgen ol Súgirdiń atalas inisi bolyp keledi. «Qyzyl tý» ujymsharynda aýyldyq keńestiń tóraǵasy bolyp qyzmet isteıtin Borsabaı Rahmetov Jaıylma degen jerde Súkeńmen irgeles otyrady. Olar jıi aralasady. Súgir kelgende Borsabaı qasyna dombyra ákelip qoıady eken. Súkeń dombyrany baptap, shertip tartady. Ol sabalap tartýdy unatpaıdy. Keremet tátti yzyńdar boı-boıyn aralap ótip, býyn-býynyna deıin tarap, maıdaı eritedi. Mine, osy kezde bala Ergentaı qulaǵyn túrip, kúı tyńdap jatady. Ol kúıdiń taýsylmaǵanyn unatady. Súkeń kúıdi selqos tyńdap otyrǵan jandy ańǵarsa, dombyrasyn tastaı salady eken. Sondyqtan úıdegiler qybyr etpeı uıyp tyńdaýǵa tyrysady. Onyń ústine Súkeń kúı tartqanda dem shyǵarý qaıda? Tipten mal ekesh mal da kúısegenin qoıyp, kúıge eltip qalǵandaı tym-tyrys bola qalýshy edi.
– Myna Ergentaıym seniń kúılerińdi uıyp tyńdaıdy. Osyǵan kúı tartýdy úıretseńshi, – deıdi ákesi Borsabaı.
– Áli jas qoı, buǵan dombyra úırený qaıda? – dep Súkeń qyńyraıyp qalady.
Súgirdiń keıde kıiz úıde dombyrany jalǵyz ózi otyryp tartatyny bar eken. Dombyranyń qos ishegi bebeý qaǵyp, nebir áýendi myń qubyltady. Mundaıda úıge kirip kelseńiz ataqty kúıshi dombyrany shanaǵynan qaq bólip, úıden shyǵa jónelýden taıynbaıdy. Sonysyn biletin bala Ergentaı kúıdi kıiz úıdiń syrtynan, jyraqtaý otyryp tyńdaıdy. Tátti de shymyr yzyńdar baýrap alǵany sonshalyq, kúni boıy osy mańnan ketkisi kelmeıtin Erekeń qolyna dombyra alyp, atasynyń kúılerin úzik-úzik tarta bastaıdy.
Iá, Súgir sonshalyqty shikámshil bolatyn. Kúılerin buzyp tartqan adamdy jany súımeıtin. Sondyqtan Ergentaı atasynyń yńǵaıyn taýyp júrýge talpyndy. Aldynan kese-kóldeneń ótken joq.
Aǵaıyn ári aralas-quralas otyrǵandyqtan ba, birte-birte Súgirdiń yqylasy Ergentaıǵa túsedi. Erekeń atasynyń kerbez kúılerin kidirtpeı, jańylmaı tartýǵa beıimdelip kele jatty.
Birde Súgir atasy úılerine kele qaldy. Borsabaı quraq ushyp kútip aldy. Súkeń biraz kúı shertti. Aýyl-aımaqtyń amandyǵy, sharýa jaıy sóz boldy. Bir ýaqytta Borsabaı atasy:
– Súke! Myna jaman balańyz kúılerińizdi edáýir úırenip alypty. Batańyzdy berińiz! – dedi.
– Qane, qalqan qulaq bala! Tarta qoıshy, – dep Súgir atasy yqylas tanytty.
Atasy ruqsat berip otyrǵan soń toqtaı ma, Erekeń kósiledi.
– Áı, myna jaman sary, kúılerimdi úırenip alypty ǵoı, – dep súısindi shertpe kúıdiń sheberi Súgir Áliuly.
Mine, Súgir sheberliginiń ýyzyna qanyp, onyń ózindik ónerin meılinshe taza meńgergen Ergentaı Borsabaev osyndaı týma talant bolatyn. Kúı oryndaýdaǵy qaǵystar almasýynyń júıelik sıpaty, perne basyp, qoldaný amaldarynyń turaqty qoldanysy kúıshi sheberliginiń kemeldengenin kórsetse kerek. Súgirdiń ózi súısinip, professorlar men dáýlesker kúıshiler moıyndaǵan Ergentaı Borsabaev týraly taratyp aıtsaq, áńgime kóp qoı, kóp.
«Ergentaı Borsabaev arnaýly oqý ornyn bitirmese de tartysy – álemdik dástúrli klassıkalyq úlgi. О́zindik oryndaýshylyq qoltańbasy bar» deıdi professor Qarshyǵa Ahmedııarov. Al professor, kúı zertteýshisi Bilál Ysqaqov: «Erekeń – qazaqtyń oryndaýshylyq mektebindegi erekshe qubylys. Stýdentterge dáris bergende, dástúrli oryndaýshylyq degende Ergentaı Borsabaevty atamaı ketpeımiz. Kúı óneri – eshbir halyqta joq, shejirelik óner qazyna. Konservatorııanyń maqsaty – el arasyndaǵy kúıshilerdi stýdent jastarǵa tanystyrý. Al Ergentaı Borsabaev – dástúrli kúıshilik ónerdiń sońǵy mogıkany» deıdi. Osydan-aq Erekeń Súgirdiń sırek shákirti ǵana bolyp qoımaı, kúı ónerin nasıhattaýshy, ustazynyń sheberlik murasyn shákirtterine jetkizýshi ekenin ańǵaramyz.
Erekeń sonymen qatar kezinde «Shý» keńsharynda avtoklýb meńgerýshisi bolyp, mádenıet pen ónerdiń damýyna eleýli úles qosty. Jalyndy nasıhatshy edi. Barǵan jerinde úgit-nasıhatty óleńmen órip, sheber jetkizetin. Onyń óleń-termelerin kelini Shahızada tirnektep jınap júripti. Urpaq tárbıesinde osy termelerdiń áli de kádege asary sózsiz. Ergentaı atamyzdyń ómirine sáýle shashyp, jolyn jaryq ete bilgen Tórebıke anamyzdy da esten shyǵarmaýymyz kerek.
Jýyrda Sozaq aýdanyndaǵy S.Qojanov atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıinde Súgirdiń talantty shákirti Ergentaı Borsabaevqa arnalǵan burysh ashyldy. Mýzeıge Erekeńniń uly Syzdyq ákesi shertken dombyrany syılady.
Iá, Qarataýdyń shertpe kúı dástúri úzilmek emes. Ergentaı atanyń endigi kúı-ǵumyry erekshe ónerimen, sońyna qaldyrǵan mol murasymen sabaqtasady.
Sabyrbek OLJABAI
