Sýretterdi túsirgen – avtor
Tıimdi tásildiń bereri mol
Buqtyrma sýqoımasyn jaǵalaı ósimdik alqaptary jaıqalyp tur. Kúni keshe Kúrshim dese parom, paromǵa asyqqan jolaýshylar elesteýshi edi, búginde dámi tańdaıda qalatyn qarbyzy oıǵa oralatyn bolypty. Kúngeıdegi qarbyz alqaby áne-mine degenshe tyrsyldap pise bastaıdy. Buryn aryqpen sýaryp kelgen dıqandar endi zamanaýı tehnologııaǵa kóshken. 2023 jyly Kúrshimde jańbyrlatyp sýarý ádisi tek 9 ga alqapta qoldanylsa, byltyr bul kórsetkish 75 gektarǵa, al 2025 jyly 230 gektarǵa jetipti. Baqsha sharýashylyǵymen aınalysyp júrgenine 20 jyldan asqan aýdan turǵyny Murat Bıkenov bul óte tıimdi tásil ekendigin aıtady.
– Osy salada 1993 jyldan beri eńbek etip kelemiz. Bıyl alǵash ret 7 ga jerge jańbyrlatyp sýarý ádisin qoldandyq. Buryn 9 ga jerge egin salatynbyz, bul joly jańa tehnologııa arqyly ónim kólemin ulǵaıtýdy kózdep otyrmyz, – deıdi kásipker.
Jańbyrlatyp sýarý kezinde sýdyń ysyrap bolýy azaıyp, aramshóptiń ósýi tejeledi. Burnaǵy jyly aryq júıesinde sýdyń kóp bóligi dalaǵa ketetin, artyq jumys kúshi qajet bolatyn. Jańa ádis óte tıimdi ári eńbek shyǵynyn azaıtady.
Jergilikti ákimdik ókilderiniń aıtýynsha, aldaǵy jyldary jańbyrlatyp sýarylatyn alqap kólemi aıtarlyqtaı ulǵaıady. Bıyl Kúrshim aýdanynda egistiktiń jalpy kólemi 587 gektarǵa jetip, ótken jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 104,3%-dyq ósimdi kórsetip otyr. Onyń 522 gektary 48 sharýa qojalyqtaryna tıesili bolsa, qalǵan 65 gektary – jeke qosalqy sharýashylyqtar úlesindegi jerler. Bıyl baqsha daqyldarynyń gektarynan orta eseppen 252 sentner ónim alynady degen boljam bar.
Quıǵanda demalys orny ashylady
Quıǵan aýylynda da qaınaǵan tirshilik. Kúrshim aýdanynyń ákimi Meıirjan Álbekovtiń aıtýynsha, munda keleshekte tolyq ınfraqurylymy bar mýnısıpaldyq demalys orny ashylady.
– Jergilikti turǵyndardan bólek, kórshi aýdandardan da kelip demalatyndar az emes. Olardyń qatary jyl ótken saıyn artyp keledi. Biraq buǵan deıin demalýshylarǵa eshqandaı jaǵdaı jasalmaǵan edi. Osyny eskere kele, Buqtyrma jaǵalaýynda jańa týrıstik jobalardy júzege asyrýdy maqsat etip otyrmyz, – deıdi aýdan ákimi.
Demalys aımaǵyn damytýǵa arnalǵan ınfraqurylymdyq jumys bıyl bastalǵan. Joba aıasynda aýmaq tolyq abattandyrylyp, kelýshilerge qajetti jaǵdaı jasalady. Bastapqy kezeńde kólik turaǵy salynyp, sý, elektr jelileri tartylady. Buǵan qosa, erekshe arhıtektýralyq sheshim retinde jaǵajaı aýmaǵynda dombyra pishinindegi shomylý pırsin salý kózdelip otyr. Jaǵalaýdaǵy birqatar jer ýchaskesi kásipkerlerge berilgen. Aldaǵy ýaqytta taǵy birneshe ýchaske qonaqúı, dámhana, basqa da qyzmet kórsetý nysandaryn salý maqsattaryna konkýrs arqyly usynylady.
– Aımaq tek jazǵy emes, qysqy demalys túrleri úshin de qolaıly. Sondyqtan tórt mezgilge laıyqty qyzmet kórsetý júıesin qalyptastyrýǵa kúsh salamyz, – dep qosty aýdan ákimi.
Qazandyqtar qaıta jandandy
Bul bastamalar óńirdiń týrıstik áleýetin arttyryp qana qoımaı, jańa jumys oryndary ashýǵa múmkindik beredi. Aýdan ortalyǵyndaǵy kónetoz áleýmettik ǵımarattar qaıta iske qosylmaqshy. Máselen, Kúrshim aýylyndaǵy №5 ortalyqtandyrylǵan qazandyqty qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. 35 jyl boıy qańyrap turǵan qazandyq jaqyn arada iske qosylady. Munda qýattylyǵy 1,5 gıgakalorııa bolatyn bes qondyrǵy ornatý josparlanyp otyr. Qazir olardyń úsheýi daıyn.
– Qazandyq iske qosylǵanda jalpy qýattylyǵy 7,5 gıgakalorııaǵa jetedi. Qazirdiń ózinde 1,9 shaqyrym jylý qubyry tóselip, jumys kóleminiń 80%-y aıaqtaldy. Tamyzǵa deıin qalǵan jumystardy bitirip, qazandyqty jylytý maýsymyna daıyndaımyz, – deıdi merdiger kompanııa «AST Hımprom» JShS-nyń ókili Oljas Myrzahmetov.
Iske qosylǵan soń qazandyq on mekemeni, bir mektep pen bir balabaqshany jylýmen qamtıdy. Kúrshim aýdandyq sáýlet-qurylys, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi basshysynyń mindetin atqarýshy Samal Áskerkeldiqyzynyń aıtýynsha, bul aýyl úshin óte mańyzdy joba.
– Qazandyqty qaıta jańǵyrtý jumystaryna 333,8 mıllıon teńge, jylý júıelerin tartýǵa 240,7 mıllıon teńge bólindi. Negizi joba 2025 jyldyń jeltoqsanyna deıin paıdalanýǵa beriledi dep josparlanǵan. Alaıda biz jumystardy bıylǵy jylytý maýsymyna deıin aıaqtap shyǵýǵa kúsh salyp jatyrmyz, – deıdi ol.
Qazirde Kúrshim aýylynda ortalyqtandyrylǵan 4 qazandyq jumys istep tur. Olardyń úsheýi burynnan bar, bireýi jańa, 2023 jyly iske qosylǵan. Sońǵysy bir mektep, úsh kópqabatty úı men poshta ǵımaratyn jylýmen qamtamasyz etedi. Sondaı-aq jergilikti bılik altynshy qazandyqty da qalpyna keltirýdi kózdep otyr. Eger qajetti mólsherdegi qarajat bólinse, taǵy birneshe kópqabatty turǵyn úı men eki memlekettik mekeme ortalyqtandyrylǵan jylýǵa qosylady. Jalpy, aýdan ortalyǵynda 36 kópqabatty turǵyn úı bar, onyń 19-y ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosylǵan. Endi taǵy toǵyz úı qosylyp jatyr. Olar №1, №4 qazandyqtardan jylý alady. Eger qarajat bólinip jatsa, Kúrshim aýdanyndaǵy kópqabatty turǵyn úıler 100% ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosylady.
Aınalma jol qashan aıaqtalady?
Aýdan ortalyǵynyń syrtymen ótetin jol qurylysyna 10-nan astam tehnıka, 30-ǵa jýyq adam tartylǵan. Bas-aıaǵy 12 shaqyrymǵa jetetin aınalma joldyń qurylysy keıingi jyldary Kúrshim aýdanynda kópirden keıin qolǵa alynǵan eń iri ınfraqurylymdyq joba. Joba aýdan ortalyǵy ishindegi kólik qozǵalysyn edáýir jeńildetip, joldaǵy qaýipsizdikti arttyrmaq. Qurylys jumystary 2024 jyldyń kúzinde bastalyp, 2026 jyldyń kúzinde aıaqtalady dep josparlanǵan.
– Bıyl josparǵa sáıkes, joldyń tómengi qabatyn tóseý, tegisteý jumystaryn aıaqtaýǵa tıispiz. Keler jyly ústinen eki qabat asfalt tóseledi. Jol eki jolaqty bolady. Júretin bóligi men jıegin qosa eseptegendegi jalpy eni 10 metrge jetedi. Jalpy alǵanda, qurylys jumystary kestege saı júrip jatyr, – deıdi «OblShyǵysJol» JShS №5 óndiristik jol ýchaskesiniń bastyǵy Baǵlan Uıabaev.
Dálirek aıtsaq, Kúrshim aýylyn aınalyp ótetin jol 2026 jyldyń qyrkúıek-qazan aılarynda paıdalanýǵa berilýi tıis. Joba quny – 3 mlrd 412 mln teńge. 2025 jyly óńirde jol jóndeý jumystary munymen shektelip qalmaq emes. Máselen, bıyl Alǵabas aýylyndaǵy Ibejanov, Kúrshim aýylyndaǵy Shákárim, Zangın, Ýrajanov kósheleriniń joldaryna ortasha jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Sondaı-aq Saryóleń men Topterek aýyldaryndaǵy joldardy qalpyna keltirýge qatysty jobalar da bar.
Birlikte tirlik bar
Aýdandaǵy aıtýly jańalyqtyń biri – jańa oqý jylynda Saryóleń aýyldyq okrýgine qarasty Birlik aýylynyń balalary jańa mektepke barady. Buǵan deıin jergilikti oqýshylar ótken ǵasyrdyń 60-jyldary salynǵan eski mektepte oqyp kelgen.
– Aýylymyzda jańa mektep salynyp jatqanyna qýanyshtymyz. Zaman talabyna saı, bilim mekemesinde sportzal, shaǵyn ortalyq ta bolady. Mektebimizde kadr tapshylyǵy joq. Aýylymyz aýdan ortalyǵynyń irgesinde ornalasqandyqtan, muǵalimderimiz kelip-ketip jumys isteı beredi, – deıdi mektep dırektory.
Jańa bilim ordasynda 1-9 synyp aralyǵyndaǵy 40 oqýshy bilim alady, mektepke deıingi daıarlyq tobynda 15 balaqaı tárbıelenbek. 80-ge jýyq tútini bar shaǵyn aýyl úshin bul aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistik.
Eski mektep ǵımaratyn da ıen qaldyrmaı, paıdaǵa jaratý jaǵy qarastyrylyp jatyr. Saryóleń aýyldyq okrýginiń ákimi Serik Aqsartovtyń sózine sensek, munda aýyldyq mádenıet úıi ornalasýy múmkin.
– Turǵyndardyń turaqtap qalýy úshin barynsha jaǵdaı jasalyp jatyr. Demografııalyq ahýal qalypty. Byltyr munda eki úı salynyp, oǵan Qyzylorda men Mańǵystaý oblystarynan kóship kelgen otbasylar qonystanǵan. Bıyl taǵy bir úı salynady, – deıdi aýyl ákimi.
Baraq batyr aýylynda sý qubyryn tartý jumystary júrip jatyr. Jalpy quny 742 mıllıon teńge bolatyn joba júzege asqannan keıin 153 úı tolyqtaı taza aýyzsýmen qamtylady. Qys ortasynda jerasty sýlarynyń deńgeıi kúrt tómendep, qudyqtan sý iship otyrǵan bútin bir aýyl tirshilik nárinsiz qalǵan edi. Sol sebepti, Baraq batyr aýylynda sý qubyry jelisiniń salynýy – kún tártibindegi birinshi kezekti másele. Birlik aýylynda blok-modýldik jabdyq qoıylǵan. Endi eldi mekende kóshe boılaryna qudyq ornatylady. Jalpy, óńirdegi 21 eldi mekenniń 20-sy taza aýyzsýmen qamtylǵan (95,2%).
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany
