Sýret: seanwang / istock
Kóziqaraqty oqyrman bul sheshimniń artynda qoǵamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan izgi nıet jatqanyn uǵynǵanyna shúbá joq. Din mamandary da solaı deıdi. Bas múftıdiń keńesshisi Smaıyl Seıitbekovtiń aıtýynsha, Islam dininde erge de, áıelge de áýret jerin jaýyp júrý – mindet. Sonyń ishinde ımandylyqqa bet burǵan musylman qyz-kelinshekterine ózdiginen kórinetin jerinen basqa jerin jabý talap etilgen.
«Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) ózdiginen kórinetin jeri degende, áıeldiń bet-júzin, bilezikten ári qolyn jáne tobyqtan tómen aıaǵyn kórsetken. Sharıǵatta bul jerlerdi jaýyp júrý buıyrylmaǵan. Iаǵnı asyl dinimiz qyz-kelinshekke oramal taǵyp, uzyn etekti keń kıim kııýdi mindettegenimen, betti tolyq jabýdy talap etpeıdi. Bálkim, bul keıbir arab elderinde qalyptasqan dástúr shyǵar. Al bizdiń ata-babamyz hadıste aıtylǵan talapqa baılanysty dini men dástúrin sabaqtastyryp, sharıǵat talaptaryna jaýap beretin ulttyq kıimderimizdi kıdi. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń ustanymy da osy» deıdi ol.
О́kinishke qaraı, áleýmettik jelide keıbir jat aǵym ókilderi zańnamadaǵy ózgeristi dinge qarsy baǵyttalǵan qadam, musylmandardyń din ustaný quqyǵyn shekteıtin norma dep túrli pikir taratyp júr. Degenmen din mamandary olardyń bul sózderi negizsiz ekenin aıtyp keledi. Bas múftı keńesshisi S.Seıitbekovtiń sózinshe, biz – eń aldymen zaıyrly elmiz. Sondyqtan zańǵa baǵyný – barshanyń moınyndaǵy basty borysh.
«Zaıyrly memlekettiń zańy árkimge ortaq. Meıli din ustan, meıli ustanba, biz jeti ret ólshep, bir ret kesilgen zań talaptaryn oryndaýǵa mindettimiz. Sondaı-aq betti jabýǵa tyıym salatyn zań normasy qylmystyń aldyn alý úshin qabyldanǵandyqtan, onyń musylmannyń qulshylyǵyna, din ustanýyna eshqandaı qatysy joq. Sharıǵatta betti tolyq jabýǵa buıryq bolmaǵandyqtan, bul zań musylmannyń din ustaný quqyǵyn, amalyn, bostandyǵyn shekteıdi deý – kelte paıym. Keıbireýler aıtyp júrgendeı, zańdaǵy ózgeristi dinge qarsy baǵyttalǵan qadam degen pikirmen óz basym kelispeımin», deıdi ol.
Shymkent qalalyq din isteri basqarmasy «Din máselelerin zertteý ortalyǵynyń» teologi Ikram Aıtaev ta jańa zań talaby din salasyna eshqandaı qatysy joq quqyqtyq sheshim ekenin alǵa tartady. «Qoǵamdyq qaýipsizdik – qazir kez kelgen eldiń eń basty nazar aýdaratyn máselesi. О́ıtkeni jurttyń kúndelikti tirshiligi jaıly, uıqysy tynysh. О́kinishke qaraı, qylmyskerler arasynda bet-júzin jasyryp alyp, zymııan oıyn iske asyratyndar da bar. Tártip saqshylary olardyń kim ekenin anyqtaı almaıtyn bolǵandyqtan, osyndaı quqyqtyq sheshim shyǵarýǵa májbúr bolyp otyr.
Atalǵan zań normasy kúshine engennen keıin Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy da osy máselege qatysty túsinikteme bergeni belgili. Mamandar musylman áıelderiniń kıimine qatysty Quran men hadıs talaptaryn tizbekteı kele: «Biz elimizdegi musylmandardyń birtutas dinı birlestigi retinde, qoǵamdaǵy turaqtylyq, yntymaq pen birlikti basty qundylyqtarymyzdyń biri dep baǵalaımyz. Islam dini de qoǵammen jarasymdy ómir súrýdi, tártipke baǵynyp, memlekettiń tynyshtyǵyna úles qosýdy nasıhattaıdy. Sondyqtan da zańǵa túsinistikpen qarap, ortaq ıgilik jolynda birligimizdi bekemdeıik» dep tujyrymdaıdy.
Rasynda, dinde namaz, oraza, qajylyq, zeket sekildi paryz emes, sharıǵatta mindettiligi múldem aıtylmaǵan, sondaı-aq bizdiń ata saltymyzda da kórinis tappaǵan párenjege tyıym salynýy qoǵam úshin paıdasy basym qadam bolǵany aıdan anyq. Sol úshin el ishin dúrliktirý, dinimdi shektedi dep dúrbeleń salý, búlik shyǵarýdan aýlaq bolǵanymyz abzal.
