Jańa vokzal – jańa zaman beınesi

Eldigimiz ben eńsemizdi kórse­tetin EKSPO kórmesin Astanada ótkizer kún taıap keledi. Álem elderiniń aldynda áleýetimiz ben bet-álpetimizdi tanytatyn ulyq sharaǵa daıyndyq jumystary qaryshtap júrip jatyr. Sonyń biri – Astanada irgesi qalana bastaǵan jańa vokzal. Desek te, elordaǵa halyqara­lyq kórmesiz de jańa vokzal kerek edi. Sebebi, elordaǵa aınal­ǵanyna 17 jyl bolǵan Astana turǵyndary men kelip-ketýshi jolaýshylardyń sany kún sanap kóbeıýde. Osyǵan oraı, qalanyń eski temirjol beketi san-taraptan aǵylǵan jolaýshy nópirine tarlyq ete bastady. Kele-kele, jańa vokzalǵa suranys kúsheıdi. Al qazirgi vokzaldyń júktemesi óziniń jobalyq qýatynan baıaǵyda-aq 30 paıyzǵa asyp ketipti. Búginde elimizge Eýropa men Azııa elderi arasynda saýda-ekonomıkalyq, mádenı jáne ǵylymı-tehnıkalyq baılanys ornatýdy qamtamasyz ete­tin halyqaralyq kóliktik-kommýnıkasııalyq dáliz aýadaı qajet. Jańa vokzal kesheninde vagondar parki jasaqtalyp, zama­naýı poıyzdar qalyptastyrylyp, álemdegi ozyq elderdiń standartyna saı etilmek. Áńgimeni áý bastan aıtar bolsaq, ekinshi bolat jol qaqpasy boıynsha júzege asyrylyp jatqan tyń da aýqymdy jobaǵa «Qazaqstan temir joly» UK» AQ ınvestısııalyq bıýdjetinen qajetti qarajat ótken jyly qaras­tyrylyp qoıǵan eken. Kompanııanyń buqaramen baılanys bóliminiń qyzmetkerleri bergen málimetke sensek, vokzal kesheniniń qurylymy joǵary tehnologııalar ustanymyna beıimdelgen ınnovasııalyq ozyq tásildermen jasalady. Onda jedel basqarýdy qamtamasyz etý kózdelip, Arqanyń qatal da qubylmaly aýa raıy men jergilikti jaǵrafııalyq erekshe jaǵdaı eskerilgen. Buıyrtsa, jańa vokzaldyń eńseli ǵımaraty 6 qabattan túzi­ledi. Sondaı-aq, poıyzdar men jolaýshylardyń emin-erkin qozǵalysyn qamtamasyz etý maqsatynda 6 birdeı tuıyq túrdegi qabyldap-jóneltýshi jol tóseledi. Bas ǵımarattyń ishine 3000 jolaýshy syıady. Al ótkizý qabileti tipten zor, táýligine kem degende 35 myń jandy attandyryp jiberýge qaýqarly bolmaq. Ǵalamat keshenniń jalpy aýmaǵy 119 709 sharshy metrdi quraıdy. Mamandardyń sózine ılansaq, vokzal qonaqtarǵa umytylmas áser qaldyratyndaı etip oılastyrylǵan. Joba boıynsha vokzal kesheni jaı ǵana temirjol beketi emes, elordanyń bas qaqpasy retinde beınelenedi. Halyq kóp shoǵyrlanatyn isker­lik ortada kólik túrinen basqa salalar da qyzmetin kórsetip, belsendiligin tanytady. Bas ǵımarattyń bir jaǵynda saýda oryndary ornalasyp, oǵan qonaq-úı, bıznes ortalyǵy, oıyn-saýyq nysany ózara úndesedi. Jobada aq jaýynnan keıingi Astanany túrli túske boıaǵan kempirqosaq, musylmandyqtyń aıshyǵy retinde jarty aı ispetti doǵa jáne kerege sııaqty kórkem beıne áspettelgen. Osylaı ásem kórki kóz qyzyqtyrǵan qala kelbeti men zamanaýı sáýlet óneri úılesim tabady. Jańa vokzal kesheni quryly­synyń qazirgi tynys-tirshiligin áńgimelesek, osy kezge deıin birqatar ıgi ister júzege asyrylyp úlgergen. Atap aıtar bolsaq, biregeı nysannyń jobalaý-zertteý bóligine qatysty topogeodezııalyq geologııalyq jumystar tolyǵymen oryn­dal­ǵan. Josparlanǵan kúrde­li qurylysty «Sembol ÝIаTTPISTA Shırketı» AQ jáne «Jol jóndeýshi» JShS salyp jatyr. Qazyǵy qaǵylyp, jumysy qyzý júrip jatqan jobanyń avtory «Kólik jáne kommýnıkasııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» JShS. Jalpy, bas merdiger retinde belgili túrik kompanııasy men «Jol jóndeýshi» JShS seriktestik quryp, tize qosqan atalǵan sharýalar legine qazirgi ýaqytta bir jyl tolypty. Buıyrtsa, halyqaralyq EKSPO kórmesin ótkizý qarsańynda salynyp bitýi tıis temirjol beketi táýligine 30 myńnan astam jolaý­shyny qabyldap, attandyrýǵa qabiletti bolatynyn joǵaryda aıttyq. Qazirgi kúnde, qurylys-montaj jumystary bastalyp ketken. Vokzal ǵımaraty oryn tebetin alańnyń aınalasyna qurylysshylardyń ýaqytsha turaq-jaılary boı kóterip, qajetti jer telimderi tegistelip, túzetilip jatyr. Ázirdiń ózinde, 13 myńnan astam qada qaǵylyp, monolıttik temir-betonnan quıy­lyp jatqan qala qaqpasynyń irgetasy men qańqasynyń 20 paıyzy atqarylyp bolǵan. Ǵımarattyń estakada tireýleri bekitilip, negizgi baǵanalar turǵyzylýda. San taraýlardy qosatyn joldar sheńberinde jer tósemi nyǵyzdalyp, ajarlandyrý jumystaryn qolǵa alǵan. Osy kezde mańyzdy qurylys núktesinde 570 maman-jumysshy men 70-shaqty  tehnıka qyzý eńbek etip jatyr. El ekonomıkasynyń artýyna jáne áleýmet qajetine óte kerek nysandy Astananyń ajaryn árleı túsetindeı etip salýdy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev 2012 jyly Úkimet pen ulttyq kompanııaǵa tapsyrǵany málim. Vokzaldy turǵyzý nátıje­sinde memleketaralyq jáne aı­maq­aralyq baılanystaǵy jolaý­­shylar qatynasy oń­taı­lan­dyrylyp, ulttyq ekonomıkanyń tabystylyǵyn arttyrýda yqpaly zor zamanaýı kólik júıesi qurylady. Al ótkizý qaýqary jol júrý baǵyt­taryna jolaýshylardy jóneltýdiń yqtımal kórset­kishteri turǵysynda anyqtalǵan. A.Baıtursynuly men J.Nájimedenov kósheleriniń qıylysynda ornalasatyn aýmaqta Astana stansasyna kelip túıisetin Tobyl, Kókshetaý, Qaraǵandy, Pavlodar núkteleri boıynsha tutynýshylarǵa qyzmet kórsetiledi. Ǵalamat qurylys aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilgen soń vokzal sharýashylyǵynda eńbek etetin jumyskerlerdiń shtattyq sany 511 adamdy quraıdy. «Vokzal-kópir» dep sıpattalatyn týyndynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq kórsetkishterin taǵy bir táptishtesek, vokzal ǵımaratynyń jalpy aýmaǵy 33 670 sharshy metrdi alyp, avtoturaǵy bar vokzal mańy 137 134 sharshy metrdi shamalaıtyn bolady. Kommersııalyq maqsattaǵy bóligi 15 302 sharshy metrdi ıelenedi. Sóıtip, kempirqosaq keıiptegi vokzal-kópir jańa zaman kórinisin aıshyqtap turatyn bolady. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».