Qasym-Jomart Toqaev: Jasandy ıntellektini damytý baǵytynda naqty iske kóshý qajet

JI-siz jahandyq básekege tótep berý múmkin emes

Prezıdent qazir dúnıe júzinde jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýyna baılanysty sıpaty múlde jańa tehnologııalyq ózgerister bolyp jatqanyn atap ótti.

– Bul tehnologııa álemdegi barlyq eldiń damýyna tikeleı áser etýde. Qazir onsyz jahandyq básekege tótep berý múmkin emes. Ozyq tehnologııalar ult derbestiginiń kepiline, ekonomıkalyq ósimniń qozǵaýshy kúshine aınalyp keledi. Biz jasandy ıntellekt salasynda birqatar jetistikke qol jetkizdik, biraq bosańsýǵa bolmaıdy. Osy strategııalyq baǵytta tabandy jumys isteýimiz kerek. Bul jumysqa men eń mańyzdy basymdyqtyń biri retinde qaraımyn. Birikken Ulttar Uıymynyń Saýda jáne damý jónin­degi konferensııasynyń (UNCTAD) boljamy boıynsha 2033 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt naryǵynyń aýqymy 4,8 trıllıon dollarǵa jetýi múm­kin. Al onyń ǵalamdyq tehnologııa­lyq ındýstrııadaǵy úlesi 7 paıyzdan 29 paıyzǵa deıin artady. Bul, árıne, teńdesi joq ósim bolmaq. Jasandy ıntellekt damýdyń jańa múmkindikterine keńinen jol ashady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń aıtýynsha, qazir bul saladaǵy báseke kúsheıdi.

– Bıyl shilde aıynda AQSh Prezıdenti Donald Tramptyń Ákimshiligi «America’s AI Action Plan» strategııasyn jarııalady. Onda jasandy ıntellekt AQSh-tyń tehnologııa, ekonomıka jáne qorǵanys salalarynda kóshbasshy el bolyp turýyna qajetti asa mańyzdy qural retinde qaralǵan. Mamandarymyz osy jáne basqa da qujattardy muqııat zerdelep, naqty qorytyndy jasaýy kerek. Al Qytaı Jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý jónindegi jahandyq uıym qurý týraly bastama kóterdi. Maqsat – jasandy ıntellektini basqarýǵa arnalǵan kópjaqty tásilderdi ilgeriletý, sondaı-aq sıfrlyq alshaq­tyqty joıý, jasandy ıntellektini turaqty qoldaný jáne ony paıdalaný etıkasyn qalyptastyrý. Qytaıdyń mundaı uıym qurý týraly usynysyn qoldaý kerek dep oılaımyn. Daıyndyq is-sharalaryna atsalysý qajet. Bul – elimizdiń múddesi. Memleketimizdiń negizgi maqsaty – Eýrazııadaǵy sıfrlyq habqa aınalý. Ol úshin naqty iske kóshý kerek. Ár máselege júıeli túrde qarap, batyl sheshimder qabyldap, onyń oryndalýyn qatań baqylaýǵa alý qajet. Men buǵan deıin biryńǵaı ulttyq sıfrlyq eko­júıe qurý isin tezdetý týraly aıttym. Qa­jetti ınfraqurylymdy daıyndap, zańna­malyq negiz ben málimetterdi jınaý júıe­sin ázirlep, jasandy ıntellektini engizý jumysyn bastaýdy tapsyrdym. Bi­raq bul tapsyrmalardyń oryndalý bary­sy máz emes, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy jasandy ıntellekt barlyq salanyń qozǵaýshy kúshi bolýǵa tıis dep sanaıdy. Onyń pikirinshe, JI – elimizdiń ınnovasııalyq damýynyń, sıfrlyq derbestiginiń tiregi.

– Aldaǵy bes jyldyń ishinde elimiz sıfrlyq memleketke aınalýy kerek. Bul – aıqyn ári ózgermeıtin maqsat. Sebebi biz jasandy ıntellektiniń múm­kindikterin tolyq paıdalanatyn el bolýymyz qajet. Osy bıik maqsatqa jetý úshin strategııalyq baǵdarymyzdy aıqyndap alǵan jón. Árbir qadamdy muqııat oılastyryp, aldyn ala shuǵyl sharalar qabyldaýymyz kerek. Qazir memlekettiń sıfrlyq saıasatqa qatysty ustanymdaryn qaıta qaraıtyn kez keldi. Jahandyq tehnologııalyq báseke kúsheıip, jasandy ıntellektiniń damýy qarqyn alǵan kezeńde bizge jan-jaqty ári júıeli áreket etýge múmkindik beretin keshendi baǵdarlama kerek. Úkimet Strategııalyq josparlaý agenttigimen birlesip, jasandy ıntellektini damytý jáne elimizdiń sıfrlyq transformasııasy týraly júıeli qujat ázirleýge tıis. Bul iske halyqaralyq kompanııalar men bedeldi sarapshylardy tartý qajet. Qujat pragmatıkalyq turǵydan barynsha jetik, aıqyn ári aldaǵy jumysymyzdyń baǵyt-baǵdary retinde qyzmet etýge tıis. Onda jasandy ıntellektini damytý jáne qoldanýdyń barlyq aspektisine qatysty keshendi sharalar qamtylýy qajet. Ol ekonomıka men memlekettik sektorǵa atalǵan tehnologııany engizý turǵysynan naqty ári túsinikti bolýǵa tıis. Qujattyń mindeti – elimizdiń básekege qabiletin arttyrýǵa jáne jańa ındýstrııalardy qurýǵa yqpal etý. Sonymen qatar jappaı oqytý baǵdarlamalary men kadrlarǵa suranysty boljaý arqyly eńbek naryǵyndaǵy transformasııany basqarýǵa nazar aýdarǵan jón, – dedi Prezıdent.

Sıfrlyq saıasatty júıeleıtin toǵyz baǵyt

Qasym-Jomart Toqaev memlekettiń sıfrlyq saıasatyna arqaý bolatyn toǵyz basym baǵytqa jeke-jeke toqtaldy.

– Birinshi. Jasandy ıntellektini ekonomıkanyń naqty sektoryna engizýdi qolǵa alý qajet. Bul – kúrdeli, biraq ómir­lik mańyzy bar mindet. О́ıtkeni ekono­mıkany túbegeıli jańǵyrtýǵa, eńbek ónim­diligin arttyrýǵa septigin tıgizedi. Ol úshin, eń aldymen, iri kásiporyn­darmen yqpaldastyqty jolǵa qoıǵan jón. Úkimet «Samuryq-Qazyna» qory­men birge jyl sońyna deıin jasandy ıntel­lektini óndi­ristik úderisterge engizip, ekono­mıka­lyq tıimdiligin kórsetetin naqty úlgiler usynýǵa tıis, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent memleketti basqarý salasyn odan ári sıfrlandyrý isin ekinshi basymdyq retinde atady. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, jasandy ıntellekt memlekettik organdardyń jumys tıimdiligin arttyrady. Bul – anyq nárse.

– Qazir ChatGPT qaǵıdatymen jumys isteıtin keıbir joba engizilip jatyr. Bul tásil azamattardyń ótinishterine jaýap berýge septigin tıgizýde. Degenmen muny aldaǵy úlken jumystyń alǵashqy qadamy ǵana deýge bolady. Ozyq tehnologııanyń áleýeti budan áldeqaıda joǵary. Jasandy ıntellekt memlekettik apparattyń jumysyn meılinshe jeńildetýi kerek. Bul – óte mańyzdy mindet. Bizdiń memlekette qyzmetterdiń basym bóligi áli de «sıfrlyq fıksasııa» kúıinde. Iаǵnı qujattar elektrondy túrde beriledi, óńdeledi, biraq rásimdeýdiń ózi memlekettik qyzmetshiniń aralasýyn talap etedi. Shyn máninde, bul – qaǵaz júzindegi bıýrokratııany sıfrlyq formatqa kóshirý ǵana. Budan tıimdilik esh artqan joq. Biz jasandy ıntellektini qoldanyp, qandaı qyzmetterdi tolyq ózgertýge bolatynyn naqty aıqyndap alýy­myz kerek. Al odan bosaǵan resýrstardy basqa da kúrdeli ári paıdaly jumystarǵa jumsaýǵa bolady. Sondyqtan Úkimet úsh aıdyń ishinde memlekettik qyzmet kórsetý salasyna jasandy ıntellektini engizý boıynsha naqty sharalar ázirleýi kerek. Ásirese, ótinishterdi qaraý jáne sheshim qabyldaý jumysynda keńinen paıdalanǵan jón. Bizge tutas memlekettik basqarý júıesinde qoldanýǵa bolatyn naqty tetikter óte qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy densaýlyq saqtaý salasynda jasandy ıntellekt tehnologııasyn paıdalanýdyń mańyzyna nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, medısına salasynda aýqymdy aqparat jınaqtalǵan. Jasandy ıntellekt kómegimen olardyń negizinde durys dıagnoz qoıýǵa, em-shara taǵaıyndaýǵa jáne naýqastarǵa monıtorıng júrgizýge arnalǵan quraldar daıyndaýǵa bolady.

– Álemde dárigerlerdi kúndelikti birsaryndy jumystan bosatyp, olardyń mańyzdy klınıkalyq sheshimder qabyldaýyna múmkindik beretin tehnologııalar belsendi qoldanylady. Bizde de perspektıvti medısınalyq startaptar bar. Alaıda bıýrokratııa olardyń áleýetin shektep otyr. Bir jaǵynan elimizdegi medısınalyq aqparat júıelerinde birtutas algorıtm joq, árqaısysy derbes damyp jatyr. Bul jasandy ıntellektiniń medısına salasyna engizilýin tejeıdi. Densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý isindegi júıesizdik túrli zańbuzýshylyqtarǵa jol berýde. Mysaly, byltyr áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna aýdıt júrgizildi. Sol kezde qomaqty qarajattyń shyǵyn bolǵany anyqtaldy. Sıfrlyq tásilder medısına salasynyń ashyq jáne tıimdi qyzmet etýine yqpal etedi,– dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellekt salasyn retteý tetikterin jetildirýdi taǵy bir mańyzdy mindet retinde aıqyndady. Onyń aıtýynsha, búkil álemde jasandy ıntellektini paıdalanýdyń quqyqtyq negizi belsendi qalyptasyp jatyr.

– Eýropa Odaǵy, AQSh, Qytaı jáne Kanada qaýip-qaterler men yqtımal múmkindikterdi eskere otyryp, salany retteýdiń tól modelin jasaqtaýǵa kiristi. Bizdiń memleket te óziniń normatıvtik bazasyn qalyptastyrýǵa tıis. Osy oraıda, ozyq halyqaralyq tájirıbege súıengen jón. Ulttyq basymdyqtar basty nazarda bolýǵa tıis. Jalpy, jasandy ıntellekt týraly tıisti zańdy qabyldaý – shuǵyl mindet. Ony oryndaýǵa Úkimet basa mán berýi kerek. Qujatta ınnovasııa, jaýapkershilik, qaýipsizdik máseleleri teń dárejede eskerilýi kerek. Sondaı-aq azamattardyń quqyǵyn, kásipkerlerdiń múddesin qorǵaý isine mán berilýi qajet. Zań jasandy ıntellektini damytýǵa bóget bolmaýǵa tıis. Erejeniń bári aıqyn ári túsinikti bolǵany jón. Iаǵnı ınvestısııa tartýǵa jáne tehnologııalardy engizýge barynsha qolaıly zań ázirleý qajet, – dedi Memleket basshysy.

Múmkindigi mol sýperkompıýter

Prezıdent sıfrlyq ınfraqury­lymdy damytýdyń mańyzyna nazar aýdaryp, Úkimet múshelerine ABCDE modeli (AI, Big data, Cloud, Data Centers, Education) negizinde ulttyq sıfrlyq landshaft qurylymyn qaıta qaraý týraly tapsyrma berilgenin eske saldy.

– Biz jaqynda Ortalyq Azııadaǵy eń iri sýperkompıýter klasterin iske qostyq. Endi ony is júzinde kádege jaratýymyz qajet. Biraq máz bolyp, bosańsýǵa bolmaıdy. Tıisti jumys áli alda. Esepteý resýrstary barshaǵa birdeı qoljetimdi bolýy kerek. Sýper­kompıýterdiń múmkindikterin tolyq paı­dalaný qajet. Osyǵan oraı Úkimetke sýper­kompıýterdiń qýatyn ádil bólý ere­jesin ázirleýdi tapsyramyn. Keleshegi zor star­t­aptar men ulttyq mańyzy bar joba­larǵa basymdyq berý kerek. Sonymen qatar shashyrańqy memlekettik aqparat jú­ıe­lerin retke keltirý jumystaryn kúsheı­tý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent búkil memlekettik jáne kva­z­ı­memlekettik sıfrlyq ekojúıeni  bir­tutas platformaǵa kóshirýdi tapsyrdy.

– Mundaı tásil túpkilikti ıntegrasııany, arhıtektýralyq úılesimdilikti qamtamasyz etip, artyq shyǵyndy boldyrmaıdy jáne tolyqqandy derekter massıvin qalyptastyrady. Bıyl shilde aıynda «QazTech» ulttyq sıfrlyq platformasy ónerkásiptik paıdalanýǵa berildi. Ol búkil sıfrlyq ázirlenim úderisterin ortalyqtandyryp, olardy engizý ýaqytyn qysqartady. Platfor­many jappaı qoldanysqa engizý maq­satynda 2026 jyldyń qańtarynan bastap «QazTech»-ten tys jańa aqparattyq júıe­lerdi qurýǵa moratorıı engiziledi. Ár­bir jaǵdaı boıynsha sheshimdi Sıfrlan­­dyrý jónindegi komıssııa qabyldaýǵa tıis. Úkimet 2026 jyly birinshi toqsan­nyń sońyna deıin «QazTech» platformasy­nyń tolyq aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý prosedýrasyn aıaqtaýy kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy derekterdi bas­qarý tıimdiligin arttyrý, sondaı-aq kıber­qaýip­sizdikti kúsheıtý máselesin kóterdi.

– Jasandy ıntellektiniń damýymen qaýip-qaterdiń múldem jańa túrleri paıda boldy. Úırenshikti áreket etý mehanızmderi oǵan beıimdelip úlgermeı jatyr. Neırojeliler kómegimen adamnyń bıometrııalyq kóshirmesi jasalatynyn, daýysyn, bet álpetin, tipti minez-qulqyn aınytpaı salýǵa bolatynyn bárimiz kórip otyrmyz. Bul azamattardyń jeke málimeti men bank esepshottaryna qol jetkizýge, qoǵamdyq pikirdi burmalaıtyn jalǵan beınerolıkter jasaýǵa múmkindik beredi, – dedi Prezıdent.

Odan ári Memleket basshysy aqparat­tyq júıelerdiń osal tustaryna toqtaldy.

– Jyl basynan beri derekterdiń qoldy bolýyna baılanysty 40-tan astam fakti tirkeldi. Eń iri oqıǵa maýsym aıynda boldy. Mundaı ınsıdentterdiń basym bóligi jeke sektorda oryn alady. Biraq memleket elimizdegi sıfrlyq qaýipsizdiktiń jalpy deńgeıine tolyq jaýap berýge mindetti. Kıberqaýipsizdik salasyndaǵy búgingi ahýal quzyretterdiń durys bólinbeýi jáne shashyrańqylyǵy saldarynan kúrdelenip otyr. Bir jaǵynan aqparattyq qaýipsizdikke Sıfrlyq damý mınıstrligi quramyndaǵy Aqparattyq qaýipsizdik komıteti monıtorıng júrgizedi. Ekinshi jaǵynan qaýipsizdik talaptary bo­ıynsha tehnıkalyq synaqtar júrgizý jáne sertıfıkattaý Ulttyq qaýipsizdik komı­tetine baǵynyshty Memlekettik tehnı­kalyq qyzmet quzyrynda. Biryńǵaı bas­qarý vertıkaliniń bolmaýy jáne fýnk­sııalardyń qaıtalanýy memlekettik organdardyń kıberqaýipke qarsy baıaý áreket etýine sebep bolady. Bul jaǵdaıdy tez arada túzeý kerek, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev qorǵalǵan kommýnıkasııany qamtamasyz etýdi taǵy bir mańyzdy mindet retinde atady.

– Qazirgi kezde iskerlik jáne qyzmet babyndaǵy baılanystyń, sonyń ishinde azamattardyń jeke derekterin berý úderisiniń basym bóligi halyqaralyq messendjerler arqyly júzege asady. Bul platformalarda jeke sáıkestendirý nómirin, azamattardyń densaýlyǵy týraly málimetti jáne basqa da derekterdi jıi suraıdy. Mundaı tájirıbe jeke máli­metterdi qorǵaý týraly zańnamaǵa qaıshy jáne ulttyq ıýrısdıksııadan tys­qary jerge derekterdiń tarap ketýi­ne ákelip soǵady. Elimizde otandyq «Aitu» messendjeri ázirlendi. Ol tıisti qaýip­sizdik deńgeıin qamtamasyz ete alady. Úkimet jeke derekterdi qoldanatyn bar­lyq kommýnıkasııany qorǵalǵan ult­tyq messendjerge kóshirý máselesin pysyq­taýy kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

«AI-Sana»-nyń maqsaty – jastardyń daǵdysyn jetildirý

Memleket basshysy óskeleń urpaqtyń jasandy ıntellektini durys qoldana bilýi mańyzdy ekenin eskertti. Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, muny elimizde júrgizilip jatqan sıfrlyq betburystyń negizgi sharty desek bolady.

– Biz qazirdiń ózinde «AI-Sana» oqytý baǵdarlamasyn júzege asyryp jatyrmyz. Jobanyń maqsaty – stýdentterdiń jasandy ıntellekt salasyndaǵy daǵdysyn jetildirý. Bul baǵdarlamanyń aýqymyn barynsha keńeıte túsken abzal. Ustazdar men oqýshylardyń jasandy ıntellekt salasyndaǵy bilimin jetildirý úshin júıeli sharalar qabyldaý qajet. Bul – tıisti mınıstrliktiń aldynda turǵan mańyzdy mindet, – dedi Prezıdent.

Budan bólek, Memleket basshysy ınvestısııa men daryn ıelerine qolaıly jaǵdaı jasaýdyń mańyzyna toqtaldy.

– О́tken jyly jasandy ıntellekt salasyndaǵy startaptarǵa dúnıe júzi bo­ıynsha 100 mıllıard dollarǵa jýyq ınves­tısııa salyndy. Bul – álemdegi venchýrlyq qarajattyń úshten bir bóliginen asyp túsedi. 2023 jylmen salystyrǵanda JI jobalaryn qarjylandyrý shamamen 80 paıyzǵa artty. Osylaısha, jasandy ıntellekt salasyndaǵy talanttar men ıdeıalarǵa báseke kúrt ósti. Búginde negizgi ınvestısııa aǵynyn AQSh, Eýropa Odaǵy elderi jáne Qytaı qamtamasyz etip otyr. Biraq bul qarjy qalyptasqan ekojúıe bar jerge baǵyttalady. Iаǵnı ınfra­qurylymǵa qoljetimdilikti qamta­masyz etýge, qoldaýǵa, naryqty retteýge jáne damytýǵa jumsalady. Aqsha jaǵdaı jasalǵan jerge keledi. Bir aı buryn men JI salasyndaǵy birqatar otandyq startappen tanystym. Olardyń keıbiri álemdik deńgeıge shyǵa alady. Daryn­dy jastarymyzdyń bar ekeni qýan­tady. Olardyń birazy shetelde jumys istese de, otanshyldyq sezimin joǵalt­paǵan. Mem­leket mundaı talant ıelerin qol­daýǵa mindetti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent Úkimetke otandyq startap­tardyń eksportqa shyǵýyna qoldaý kórsetý úshin keshendi sharalar ázirleý, sondaı-aq «sıfrlyq elshiler» ınstıtýtyn qaıta qaraý mindetin júktedi.

– Bizdiń mindetimiz – qarym-qabileti joǵary jastarǵa qolaıly ınnovasııa­lyq ekojúıe qalyptastyrý. Jalpy aıtqan­da, olarǵa barlyq jaǵdaıdy jasaý, qolushyn berý. Sondaı-aq tyń bastama­lardy jedel júzege asyrýǵa yqpal etetin qurylymdar men zertteý ortalyq­taryn ashý kerek. Sıfrlyq tehnologııa salasyndaǵy halyqaralyq baılanys­tardy nyǵaıta túsken jón. Sonda ǵana elimiz Eýrazııanyń sıfrlyq haby retinde tanylmaq. Jasandy ıntellektini damytý – elimiz úshin strategııalyq máni aıryq­sha mindet. Bul mindet memleketimiz­diń bolashaǵymen tikeleı baılanysty. Elimiz mindetti túrde ozyq, damyǵan bolýy qajet. Sondyqtan bul másele meniń jeke baqylaýymda bolady. Búgingi jıyn­­da birqatar mańyzdy mindetti aı­qyn­dadyq. Barlyq memlekettik organ men me­keme birlesip jumys isteýi kerek. Bul ju­mysqa jeke sektor ókilderin de qosý kerek. Sebebi bul – jalpyulttyq maqsat. Sıfr­lyq damý mınıstrligi basty úılesti­rýshi organ retinde ózara baılanysty qamtamasyz etýge tıis. Ýaqyt óte tyǵyz, toqmeıilsip otyrýǵa bolmaıdy. Jasan­dy ıntellektige qatysty negizgi sheshim­der men usynystardy eki aıdyń ishinde da­ıyndap, maǵan kórsetý qajet, – dep qo­ry­tyndylady sózin Qasym-Jomart Toqaev.

Keńes barysynda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev, Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov baıandama jasady. Sonymen qatar talqylaýǵa Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Ermek Saǵymbaev, Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıar, Premer-mınıstrdiń orynbasarlary Ermek Kósherbaev pen Qanat Bozymbaev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova, Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbek, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basqarma tóraǵasy Nurlan Jaqypov, Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Darhan Jazyqbaı qatysty. 

Rýslan Jeldibaı,

Prezıdent keńesshisi – Baspasóz hatshysy:

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellektini damytýǵa arnalǵan jıynda Úkimet pen Astana ákimdiginiń elordada «Aqyldy qala» aýqym­dy jobasyn júzege asyrý boıynsha nátı­jeli jumys istep jatqanyn atap ótti.

Jobany resmı túrde iske qosý jeltoq­san aıyna josparlanǵan. Prezıdent bul tájirıbeni Qazaqstannyń barlyq iri qalalaryna taratýdy mindettedi.

Sonymen qatar elimizde sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini damytý aıryqsha mańyzǵa ıe ekenin eskere otyryp, Úkimetti formalızmnen aýlaq bolýǵa shaqyrdy.

Memleket basshysy jasandy ıntellekt quraldarynyń ekonomıkanyń naqty sektoryna engizilýi baıaý júrip jatqanyna alańdaýshylyq bildiredi. Osy oraıda Úkimetke jumysty jedel qolǵa alýdy tapsyrdy.