Qazaq-ózbek zııalylarynyń ıntellektýaldyq forýmy

Elaralyq tarıhı sabaqtastyq

Qazaqstan Parlamenti Senaty­nyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev qazaq-ózbek ǵylym­dary men shyǵarmashyl zııa­ly­larynyń basyn qosqan alǵashqy forýmynyń qatysý­shylaryn quttyqtap, osy jıynnyń mán-mańyzyna toqtaldy. Spıker Qazaqstan Pre­zı­denti Qasym-Jomart Toqaev pen О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoevtiń saıası dıplomatııasy men kúsh-jigeri­niń arqasynda eki el arasyn­daǵy dostyq qatynastar, sonyń ishinde gýmanıtarlyq jáne mádenı baılanystar barǵan saıyn nyǵaıyp kele jatqanyn tilge tıek etti.

«Búgin Qazaqstan men О́zbekstannyń ǵylymı-shyǵarmashylyq zııaly qaýymy ókilderi jınalyp, bir ústeldiń basynda bas qosyp otyr. Bul oraıda qazaq-ózbek zııalylarynyń forýmy baýyrlas halyqtardyń rýhanı yntymaqtastyǵyna jańa jol ashady dep senemin. Forýmnyń О́zbekstan Olıı Májilisi Senatynyń tóraǵasy Tanzıla Narbaevanyń Qazaq­stanǵa resmı sapary aıasynda ótýi is-sharanyń mańyzyn odan ári arttyra túsedi dep oılaımyn», dedi M.Áshimbaev

Sondaı-aq spıker Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Tanzıla Narbaevany ekijaqty strategııalyq seriktestikti tereńdetýge sińirgen eńbegi úshin II dárejeli «Dostyq» ordenimen marapat­taǵanyn da aıta kelip, bul qurmet eki el arasyn jaqyndata túsetini­ne senim bildirdi. Senat tóraǵasy alǵash ret ótkizilip jatqan forýmda ǵyly­mı jáne mádenı ortanyń ókilderi eki el­diń mádenı-gýmanıtarlyq yntymaq­tastyǵyn nyǵaıtýǵa, halyqtyq dıp­lomatııany damytýǵa jáne dástúr sabaqtastyǵyn saqtaýǵa qatysty mańyzdy máselelerdi talqylaýǵa tıis ekenine toqtalyp, Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty damytý óńirlik saıasattyń basty basymdyqtarynyń biri ekenin atap ótti.

«Biz tek tatý kórshi ǵana emespiz. Bizdiń ekijaqty qarym-qatynasymyz shynaıy dostyq pen baýyrlastyqqa negizdelgen. Salt-dástúrimiz ben rýhanı qundylyqtarymyzdyń túbiri bir, ortaq mádenı mura bolyp sanalady. Qazaq halqy ózbek halqyna únemi iltıpat tanytyp, baýyr retinde qurmet tutady. Qýanyshta da, qıyn-qystaý kezde de bir-birimizge kómek qolyn sozyp, baýyrlastyq tanytyp kelemiz. Qazirgi shekaramyz joq kezde bizdiń basymyzdy Uly Jibek joly qosqan edi. Osyndaı tarıhı sabaqtastyq pen yntymaqtastyǵymyzdy odan ári nyǵaıtyp, búgingi qarym-qatynasymyzǵa jańa serpin berýimiz kerek», dedi Máýlen Saǵathanuly.

Sondaı-aq M.Áshimbaev Qazaqstan men О́zbekstan zııalylary­nyń alǵashqy forýmy Memleket basshy­synyń tikeleı tapsyrmasymen ótki­zilip jatqanyn, Prezıdent eki eldiń ǵylymı-shyǵarmashyl zııalylarynyń ózara baılanysyna únemi basa mán beretinin, osy oraıda bul alań baýyrlas halyqtar­dyń gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵyn tereńdetýge jol ashatynyn aıtty.

«Keıingi jyldarda Qazaqstan Pre­­zı­denti Qasym-Jomart Toqaev pen О́zbek­stan Prezıdenti Shavkat Mırzııoevtiń basshylyǵymen qazaq-ózbek qarym-qatynasy buryn-sońdy bolmaǵan joǵary deńgeıge kóterildi. Bul rette mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyq basym baǵyttardyń biri ekenin atap ótken jón. Shyn máninde, mádenıet, óner, bilim degenimiz – eshqandaı saıasat salqyny buza almaıtyn myzǵymas kópirler. Olar qashanda ortaq tarıhqa, ózara qurmetke jáne qundylyqtarǵa taban tireıdi. Ǵylymı jáne shyǵarmashyl ortanyń búgingi kezdesýi aldaǵy ýaqytta tyń ıdeıalarmen, mańyzdy oılarmen jáne jańa josparlarmen almasatyn dástúrli alańǵa aınalady dep senemiz. Osyndaı ıgilikti is arqyly biz bir-biri­mizdiń únimizge qulaq asyp, ortaq jar­qyn bolashaq jolynda mańyzdy qadam jasaımyz», dedi Senat spıkeri.

Sonymen qatar M.Áshimbaev qazirgi jaǵdaıda Qazaqstan men О́zbekstan halyq­tary arasyndaǵy dostyqty qalyp­tastyryp, nyǵaıtatyn adamı baılanys­tar da erekshe mánge ıe ekenin atap ótti. Spı­ker bul rette jastardyń aıryqsha ról atqa­ratynyna mán berip, bilim, ǵylym, máde­nıet salalaryndaǵy ortaq baǵdar­lama­lardy keńeıtý, birlesken zert­teýler júr­gizip, tájirıbe almasý, kreatıvti jáne IT-jobalardy iske asyrý kerektigin málimdedi.

«Bizdiń elderimiz ǵylymǵa úlken kóńil bólip otyr. Bul – qýantarlyq jaıt. Byltyr Astanada ótken Ortalyq Azııa tarıhshylarynyń forýmy ortaq tarıhymyzdy kásibı turǵydan qaıta qaraýdyń qanshalyqty qajet ekenin aıqyn kórsetip berdi. Osyǵan baılanysty aldaǵy ýaqytta birlesken zertteýlerdi, muraǵattarǵa qol jetkizý jolyn jáne joǵary oqý oryndary arasyndaǵy ǵylymı baılanystardy damytý asa mańyzdy. Shyn máninde, bizdiń mádenıet, bilim, ǵylym salalaryndaǵy súrleýimizdi parallel emes, kerisinshe, ortaq jolǵa aınaldyrýǵa tolyq múmkindik bar», dedi Qazaqstan Parlamenti Senatynyń tóraǵasy.

M.Áshimbaevtyń aıtýynsha, Qazaq­standa turatyn etnostyq ózbekter úshin ana tilin úırenýge jáne dástúrlerin saq­taýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Mek­tepter, teatrlar men BAQ sátti jumys istep keledi. Al О́zbekstanda 800 myńnan asa etnostyq qazaq turady, onda da mádenı ortalyqtar men bilim berý baǵdar­lamalary jumys isteıdi.

«Búginde qos eldiń jastary tek forým­darda emes, áleýmettik jelilerde, onlaın jobalarda jáne birlesken startaptar­da da kúndelikti qarym-qatynas ornatýda. О́zbekstan quramasy fýtboldan álem chem­pıonatynyń fınaldyq kezeńine alǵash ret shyqqanda, myńdaǵan qazaqstandyq shynaıy quttyqtaýlaryn bildirip, qoldaý kórsetti. Bul – óńiri­mizdegi shynaıy birliktiń belgisi», dep atap ótti Senat tóraǵasy.

Spıkerdiń aıtýynsha, búginde Qazaq­standa 5 myńǵa jýyq ózbekstandyq stýdent oqyp jatyr, al qazaqstandyq jastar Tashkent pen basqa qalalarda bilim alýda. Ulttyq ýnıversıtetterdiń fılıaldary ashylyp jatyr.

«Bul — jastardyń ózara senim men yntymaqtastyq jaǵdaıynda ósip, birlese oqyp, ıdeıalaryn júzege asyryp, bolashaqtaǵy uzaqmerzimdi seriktestikke negiz qalap jatqanynyń dáleli», dedi M.Áshimbaev.

О́zbekstandaǵy 400 mektepte qazaq tili oqytylady

О́zbekstan Olıı Májilisi Senatynyń tóraǵasy Tanzıla Narbaeva О́zbekstan men Qazaqstandy ortaq múddeler emes, tereń tarıhı, mádenı jáne rýhanı tamyrlar baılanystyratynyn atap ótti.

Forýmda aıtylǵan ıdeıalarǵa qoldaý bildirip, ony ótkizýdiń ózekti ekenin jáne mundaı tyń bastamanyń mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy odan ári keńeıtýge septesetinin jetkizdi.

«Qazir bizdiń elder arasynda joǵary bilim berý salasyndaǵy baılanystyń tamyry tereńdep keledi. Máselen, О́zbek­standa jyl saıyn Qazaqstannyń joǵa­ry oqý oryndarynyń kórmelerin uıym­dastyramyz. Jergilikti konsaltıng­tik kom­panııalardyń qoldaýymen bilim kún­deri aıasynda uıymdastyratyn bul kór­­me­lerge Qazaqstannyń qyryqqa jýyq ýnı­ver­sıtetiniń ókilderi qatysty. Son­daı-aq qazirgi ýaqytta О́zbekstan men Qazaq­stan joǵary oqý oryndary arasyn­da bir­lesken tórt birdeı bilim berý baǵ­dar­la­masy iske asyrylyp jatyr. Osy­nyń ná­tı­je­sinde baǵdarlamalar aıasyn­da 188 stýdent bilim alyp jatyr», dedi T.Narbaeva.

Spıker osyǵan deıin qol jetkizgen jetistikterge toqmeıilsip qalýǵa bolmaıtynyn, jańa múmkindik tabal­dyryǵynda turǵan qazirgi kezeńde eki el bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp mádenı týrızmdi damytyp, birlesken týrıstik marshrýttar qurý kerektigin de aıtty. Sondaı-aq túrli fes­tıvaldar, ádebı kınojobalar sııaqty baǵyttar boıynsha da birlese jumys júrgizý qajettigin tilge tıek etti.

«Eki el arasyndaǵy rýhanı baılanysty kúsheıtip, túrli jobalar jasap, jastardy osy úderisterge belsendi tartý mańyzdy. О́ıtkeni jastar mádenıetimizdi bolashaqqa jalǵap, tarıhymyzdyń jańa býynyn qalyptastyrady. Bul oraıda biz elimizdegi qazaq tilinde bilim alatyn mektepterge kómegimizdi aıamaımyz. Máselen, dál qazir О́zbekstandaǵy 400 mektepte qazaq tili oqytylady, onyń ishinde 162 mektep – taza qazaq mektebi. Sonymen qatar О́zbekstanda qazaq tilinde joǵary kásibı bilim alýǵa da múmkindik bar. Mysaly, Nızamı atyndaǵy Tashkent memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetinde, Qaraqalpaq memlekettik ýnıversıtetinde, Gúlstan memlekettik ýnıversıtetinde, sondaı-aq Namangan, Jyzaq jáne Naýaı qalalaryndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýttarda qazaq tili men ádebıeti mamandaryn daıarlaımyz», dedi spıker.

О́zbekstan Olıı Májilisi Senatynyń tóraǵasy T.Narbaeva Qazaqstan men О́zbekstan kreatıvti ındýstrııalardy birlese damytsa, eki eldi álemdegi mádenı ıdeıalardyń ortalyǵy retinde tanytyp, halyqaralyq deńgeıge shyǵýǵa múmkindik týaryn sóz etti.

«Árıne, mundaı aýqymdy jobalar túrli qoldaýdy talap etedi. Biz, baýyr­las eki eldiń parlamentteri retinde qoldaý kórsetýge daıynbyz. Birles­ken bastamalardy júzege asyrý úshin zańdyq jáne uıymdastyrýshylyq jaǵdaı­lardy jasaýǵa múddelimiz. Mundaı basta­­malar dál búgingideı kezdesýler bary­syn­da týyndaıdy. Sondyqtan da máde­nıet pen ǵylymdy birlese damytý yntymaq­tastyqty nyǵaıtýmen tikeleı baılanysty ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek. Búgingi forým bizdiń gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵymyzda jańa tabystarǵa bastaıtyn mańyzdy kezeń bolady dep senemin. Bul oraıda ǵalymdar, mádenıet pen óner qaıratkerleri halyqtarymyz arasyndaǵy dostyq pen ózara túsinistikke qyzmet etetin ıdeıalardy týǵyzýǵa tıis», dedi ózbek spıkeri.

Sondaı-aq T.Narbaeva hanym sóz sońynda: «Alda О́zbekstannyń Táýelsizdik kúni, al sizderde Konstıtýsııa merekesi kele jatyr. Osyǵan oraı barsha áriptes­terimdi shyn júrekten quttyqtap, eń aldymen densaýlyq, qajyrly eńbek­terińizde tabys, otbasylaryńyzǵa amandyq pen baqyt tilegim keledi», dedi.

«Túrik halyqtaryna ortaq ádebı syılyq taǵaıyndasaq...»

Qazaq-ózbek ǵylymı-shyǵarmashy­lyq zııalylarynyń forýmynda kezekti sóz alǵan jazýshy, qazirgi ádebıet klassıgi Tólen Ábdik búgingi kezdesý­diń mańyzyn burynǵy basqosýlarmen sabaqtastyra otyryp áńgimeledi.

«Keshegi keńes ókimeti tusynda osyndaı kezdesýler jıi ótetin. Ol kezde de dostyq, yntymaq, birlik týraly aıtylyp jatatyn. Biraq táýelsizdik almaǵan kezdegi aıtylǵan sózder shyn mánindegi úlken dostyq­tyń bastamasy bola almady. Shyna­ıy qarym-qatynas ornaǵan joq. Qazir, Qudaıǵa shúkir, egemen el, erkin jurt boldyq. Endi bizdiń dostyǵymyzǵa, tatý­lyǵy­myzǵa eshteńe kedergi bola almaıdy. Qazaq pen ózbektiń túbi – bir halyq. Bir kez­deri tarıhı turǵyda ortaq ataýymyz da bolǵan. Keıinnen saıa­sı jaǵdaılarǵa baı­lanysty ult ekige bólinip, qazaq óz aldy­na jeke otaý quryp, bólinip shyqty. Sóıte tura ultty qurap otyrǵan rýlarymyz da, dinimiz de – bir, tilimiz – uqsas, tarıhy­myz – ortaq. Mysaly, sizderdiń aýyz áde­bıet­terińizdegi Alpamysh pen Kóreǵuly bizde de bar. Álisher Naýaı men Abaıdyń týyn­­dy­lary – búkil túrki halyqtaryna or­taq mura. Bul oraıda jalpy túrik halyq­­­taryn úlken bir órkenıetke qol jet­kize al­ma­ǵandaı kóretinder bar. Bul – du­rys kóz­qaras emes. Biz jalpy túrik hal­qy bolyp, álemdegi «Horezm mádenıeti» de­gen qun­­dy­lyqty jaratqanbyz. Oǵan Ál-Farabı, Ibn Sına, Ál-Býharı, Ál-Horez­mı sekildi or­taq tulǵ­a­larymyzdan qalǵan mol mura dá­lel bola alady», dedi T.Ábdik.

Jazýshy osy bir eki elge de ortaq kóne mádenıet qazirgi kezdegi rýhanı qundylyqtarmen astasyp, ózara baılanysyp jatýy kerektigine de toqtaldy.

«Biz burynǵy ózbek ádebıetin jaqsy biletinbiz. Qazaq qalamgerlerin de ózbek aǵaıyndar aýdaryp, nasıhattap jata­tyn. Qazir osy bir ıgi úrdis úzilip qal­dy. Iаǵnı dál osy sátte «Búgingi qazaq pen óz­bek­tiń ádebıettinde kimder bar? О́zbek­­ter­­de qandaı talantty jazýshylar shy­­ǵyp jatyr?» degen suraqtarǵa jaýap berý qıyn. Osy forým aıasynda men Ortalyq Azııadaǵy azǵantaı túrik halyq­tary­­nyń ádebıetin jaqyndastyrý kerek­tigi jóninde bastama kótergim keledi. Irge­degi qyrǵyzdar bar, arǵy jaq­taǵy ázer­baı­jandar bar, bárimiz biriksek, bizge eshkim tosqaýyl qoımaıdy. Tipti osy Ortalyq Azııadaǵy azǵantaı túrik halyqtaryna ortaq ádebı syılyq taǵaıyndarmyz. Baıaǵyda Ábish Kekilbaev ekeýmiz osyndaı bastama kótergen edik. Ol ıdeıa­myz belgili bir sebepterge baı­­la­nys­­ty júzege aspaı qaldy. Tipti ol syı­lyq­tyń aýqymyn keńeıtip ǵylym, óner, ádebıet salasyndaǵy ortaq tabys­tar­ǵa ar­naýymyzǵa da bolady», dedi T.Ábdik.

Halyqtar arasyndaǵy birlikti nyǵaıtýǵa jol ashylady

Al О́zbekstan Ǵylym akademııasy vıse-prezıdenti Bahrom Abdýhalımov Orta­lyq Azııa aımaqtyq jáne jahandyq ınte­grasııanyń mańyzdy toraptarynyń biri­ne aınalǵanyna qatysty óz oıyn ortaǵa salyp, osy oraıda Qazaqstan men О́zbek­stannyń ortaq tarıhı-mádenı mura­syn saqtaý men damytý máselesi stra­­te­­gııa­lyq mańyzǵa ıe ekenine toqtaldy.

B.Abdýhalımovtyń aıtýynsha, Qazaq­stan men О́zbekstandy ǵasyrlar boıy qalyptasqan dostyq, ortaq tarıh, mádenıet jáne halyqtarymyzdyń baýyrlastyq baılanystary biriktiredi. Geografııalyq jaqyndyq pen rýhanı týystyq eki el arasyndaǵy qazirgi qarym-qatynastardyń berik irgetasyna aınaldy.

«Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyq búkil Ortalyq Azııa óńiriniń damýyna ózindik túrtki boldy. Osydan on jyl buryn bul múmkin emes sııaqty kórinse, búginde ol – naqty shyndyq. Qazirgi tańda Ortalyq Azııa aımaqtyq ári jahandyq ıntegrasııanyń mańyzdy torabyna aınalyp otyrǵan shaqta ortaq tarıhı-mádenı murany saqtaý men damytý máselesin kún tártibinen túsirmeı, ortaq tarıhqa birlese júginý, ony ǵylymı turǵyda zertteý men keńinen nasıhattaýymyz kerek. Osylaı gýmanıtarlyq damýǵa jáne ózara is-qımylǵa jańa kókjıekter ashyp qana qoımaı, ekonomıkalyq jáne ǵylymı seriktestikti, halyqtar arasyndaǵy birlikti nyǵaıtýǵa jol ashamyz», dedi B.Abdýhalımov.

О́zbekstan Ǵylym akademııasy vıse-prezıdenti eki el yntymaqtastyǵynyń jańa baǵyttaryn da atap ótip, arhıvtik qoljazbalardy sıfrlandyrý jáne onlaın derekqorlar qurý, tarıh pen mádenıetke qatysty birlesken jobalar men fılmder túsirý, jastarǵa arnal­ǵan bilim berý bastamalary, kreatıvti startaptarǵa qoldaý kórsetý, sondaı-aq tarıhı-mádenı murany saqtaý jónindegi keńes qurý jáne mundaı forýmdy turaqty ótkizýdi usyndy.

Jádıtshildikti keshendi zertteý jalǵasyn tabýǵa tıis

Eki eldiń ǵylymı-shyǵarmashylyq zııalylarynyń basqosýynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık, «Qazaq gazetteri» JShS-niń bas dırektory Dıhan Qamzabekuly О́zbekstanda qaıta jandanǵan jádıtshildikti keshendi zertteý men nasıhattaý jumystaryna rızashylyǵyn bildirdi.

«Kesheli beri sizdermen kezdesip, suhbattasqanymyzǵa qursan bolyp jatyrmyz. Mundaı kezdesýler árqashan jaqsylyqqa bastaıtynyna, bul baı­lanystarǵa Jaratqan ıe rıza bolyp, Ahmet Iаsaýı, Álisher Naýaı, Abaı Qunanbaı, Ahmet Baıtursynuly, Maǵjan Jumabaı, Behbýdı, Fıtrat, Chýlpan, t.b. da­na­larymyzdyń rýhy da shat bolady dep esepteımiz. Biz ortaq tarıhymyz­dy, ortaq Túrkistannyń azattyǵy jolyn­daǵy qasıetti kúresti, birlik pen bere­keni asqaqtatqan rýhanı muramyzdy umyt­paı­myz. О́zbekstanda qaıta jandanǵan jádıtshildikti keshendi zertteý men nasıhattaý isine bek qýanamyz», deı kelip qazaq jádıtshiligine qatysty oıyn ortaǵa saldy.

«Qazaqstanda qazaq jádıtshildigi 2000 jyldardyń basynan zerttele bastady. Bizdegi jádıtshildik Alash uǵymymen astasqan. Biraq ádebıet pen bilimdegi konsepsııa, aǵym, baǵyt retinde barsha qundylyǵy, termınologııasy, qurylymy saqtalǵan. Chýlpan, Fıtrat, Abdolla Avlonı, t.b. ózbek danalary, aqyndary týraly málimet, shyǵarmalarynyń jekelengen aýdarmalary sol 2000 jyldardyń basynda qazaq baspasózine shyqty. Fıtrattyń «Ámir-Temir saǵanasy» pesasyndaǵy baba arýaǵyna taǵzym etetin keıipkerdiń: «Ýa, aldııar! Ezilgen, janshylǵan, tonalǵan túrik halqynyń bir uly saǵan medet surap kelip tur! Saǵan oırandalǵan, gúli taptalǵan, bulbulynyń úni óshken Turan shyraqshysy kómek surap kelip tur! Turannyń qapqazdyq ókili janyp ketti, ázerbaıjany joıyldy, túrkimeni aldandy, tatary tonaldy, ózbegi janshyldy, qazaǵy ashtan óldi. Estımisiń, aldııar!» degen sózin oqyp, qaıran qalǵanbyz. О́lmeıtin, óshpeıtin týyndy jańǵyryǵy osyndaı bolady», dedi D.Qamzabekuly.

Sondaı-aq akademık sózin qoryta kele óz usynysyn ortaǵa saldy.

«Baıyrǵy Túrkistan, Ortalyq Azııa elderi úshin Buhara, Samarqand, Tashkent shaharlary kezinde Máskeý men Lenıngradtan kem bolǵan joq. Osy shaharlarda oqyǵan ǵulamalardy, sol shaharlarǵa taıaý súıegi jerlengen danalarymyzdy (Tóle bı, Áıteke bı, Jalańtós bahadúr, Naýan haziret t.b.) áli kúnge mańdaıymyzǵa basamyz. Sondyqtan da bizdiń qalalardyń el, din, mádenıet birligi men yqpaldastyǵyndaǵy róli týraly ortaq mádenı is-sharalar ótkizýdi usynamyn. Ekinshi usynysymyz, biz óz tarapymyzdan Fıtrattar qurǵan «Chaǵataı gýrýngı» («Shaǵataı bási» nemese «Chagataıskıe beseda») uıymyn nasıhat­tap júrmiz. Bizdińshe, osy mádenı uıym­men túrkistandyq azamattarymyzdyń baılanysy bolǵan. Osy baǵyttaǵy zertteýlerge jan bitirsek deımin. Úshinshi usynysymyz, shúkir, qazir Álisher Naýaı men Abaı Qunanbaı tilderimizge aýdarylyp, rýhanı kemeldendik. Endigi kezek – Behbýdı men Shákárim, Avlonı men Ǵumar Qarash, Fıtrat pen Ahmet Baıtursynuly, Chýlpan men Maǵjan. Osy jáne basqa da Ortalyq Azııa jádıtshilderin qazaqsha men ózbekshege meılinshe tolyq aýdaratyn kez áldeqashan keldi. Biz tipti keshigip jatyrmyz.

Bul mádenı jobaǵa eki el kúsh biriktirýi qajet. Tórtinshi usynysymyz, biz 1917 jyly 27 qarashada jarııalanǵan Túrkistan muhtarııatyn (avtonomııasyn) – búgingi Ortalyq Azııa elderiniń bárine ortaq memlekettik qurylym retinde qabyldap, laıyqty nasıhattaýdy bastaǵanymyz jón», dedi sózinde.

Keleshekke baǵyttalǵan ortaq jobalar

Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev bul forým ejelden qalyptasqan qazaq-ózbek baýyrlastyǵy men ózara qurmet pen senimge negizdelgen strategııalyq áriptestigimizdiń jarqyn aıǵaǵy ekenine toqtalyp, bul forým keleshekke baǵyttalǵan ortaq jobalarǵa jol ashatynyn málimdedi.

«Búgingi forým tek ótkendi eske alý emes, sonymen qatar keleshekke baǵyttalǵan naqty is-qımyldar men ortaq jobalarǵa jol ashatyn tarıhı múmkindik. Bizdiń ǵylymı jáne mádenı yntymaqtastyǵymyz – halyqtarymyzdyń dostyǵyn tereńdetip, óńirimizdiń turaqty damýyna jáne órkendeýine qyzmet etedi dep senemin» deı kelip keıingi 30 jyl ishinde elimizdiń jáne О́zbekstannyń akademııalary jaratylystaný jáne gýmanıtarlyq ǵylymdar salasynda birlesken ǵylymı jobalardy júzege asyrǵanyn aıtty.

«Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasy men О́zbekstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy arasynda strategııalyq áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Covid-19 pandemııasymen kúres salasynda birlesken zertteýler júrgizildi. Qazaqstan jáne О́zbekstan ǵylym akademııalarynyń 30 jyldyq yntymaqtastyǵyna arnalǵan mereıtoılyq forým uıymdastyrylyp, ol yntymaqtastyqtyń qorytyndysyn shyǵarǵan jáne odan ári ózara is-qımyl­dyń jańa baǵyttaryn aıqyndaǵan mańyzdy kezeń boldy. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń delegasııa­sy Tashkent qalasynda ótken, О́zbekstan ǵylym akademııasynyń 80 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan is-sharalarǵa qatys­ty. Eki el akademııalarynyń ári qaraı­ǵy ynty­maq­tastyǵy ǵylymı áleýetti artty­rýǵa jáne ınnovasııalar men turaq­ty damý salasyndaǵy strategııalyq maqsattarǵa qol jetkizýge baǵyttalatyn bolady», dedi A.Kúrishbaev.

Sondaı-aq spıker eki el arasyndaǵy ǵylym men mádenıet salasyndaǵy ynty­maqtastyq jańa deńgeıge kóterilge­nin, Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasy О́zbekstan Ǵylym akademııasymen tarıh, arheologııa, etnografııa jáne derektaný baǵyttary boıynsha belsendi ózara is-qımyl jasap jatqanyn, eki eldiń mádenı yntymaqtastyǵy da qarqyndy damyp kele jatqanyn, birlesken eńbektiń nátıjesinde IýNESKO-nyń Adamzattyń materıaldyq emes mádenı murasynyń reprezentatıvtik tizimine Naýryz merekesi, dástúrli kilem toqý óneri, dástúrli mýzykalyq kúı óneri, «Alpamys» epıkalyq murasy sııaqty qundylyqtar engizilgenin, bul muralar bizdiń ortaq tarıhı jadymyzdyń jandy kórinisi ǵana emes, sonymen qatar mádenı dıplomatııanyń pármendi quraly retinde Qazaqstan men О́zbekstannyń halyqaralyq arenadaǵy oń ımıdjin nyǵaıtýǵa qyzmet etetinin atap ótti.

Ǵylym men mádenı dástúrlerimizdi jastar jalǵastyrady 

Is-shara aıasynda Sh.Ýálıhanov atyn­daǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtý­ty­nyń dırektory Zııabek Qabyldınov ǵylymı yntymaqtastyq jónindegi oıyn ortaǵa saldy. Ol bul forýmdy «biregeı oqıǵa» dep atap, birlesken zertteýler kókjıegin keńeıtýdiń mańyzyn jetkizdi.

«Qazaqstan men О́zbekstandy ǵasyrlar boıy qalyptasqan tarıhı-mádenı baılanystar biriktiredi. Qazir biz ǵylymı konferensııalar ótkizý, birlesken jobalar bastaý jáne Reseı, Qytaı men О́zbekstan muraǵatynda jumys isteý máselesin talqylap jatyrmyz», dedi Z.Qabyldınov.

Ol Qazaqstanda úsh tilde jaryq kóretin «Qazaqstan tarıhy» atty jeti tomdyq basylym ázirlenip jatqanyn aıtyp, onyń ózbek áriptester úshin de qyzyqty bolatynyn atap ótti. Sondaı-aq ǵalym jastar bastamalaryna da mán berý kerektigine toqtaldy.

«Jýyrda 15-ke jýyq jas qazaqstandyq ǵalym О́zbekstanda ótken tarıhshylardyń jazǵy mektebine qatysty. Mundaı qadamdar óte mańyzdy, sebebi ǵylym men mádenı dástúrlerimizdi jalǵastyratyn – jastar», dedi ol.

Osy bir irgeli is-sharada memleket jáne qoǵam qaıratkeri Saýytbek Abdrah­manov, О́zbekstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, aqyn Sırojıddın Saıdov, О́zbekstan Kórkem akademııasynyń tóraǵasy Akmal Nýrıdınov, О́zbekstan ulttyq ǵylym akademııasynyń ulttyq arheologııa ortalyǵynyń dırektory Farhod Mahsýdov bastaǵan birqatar azamat jáne Qazaqstan Parlamenti Senatynyń depýtattary, ǵylymı jáne shyǵarmashyl zııaly qaýym men sarapshylar qaýymdastyǵynyń ókilderi sóz sóıledi. Olar qazaq-ózbek baılanysyn odan ári nyǵaıtýǵa arnalǵan jobalar men ıdeıalardy iske asyrý jóninde óz oılaryn aıtyp, usynystaryn jetkizdi. Forým qatysýshylary negizinen uly oıshyl­dar, aqyndar men ǵalymdar, fılosof­tardyń murasyn saqtaý jáne nasıhattaý máselesine erekshe kóńil bóldi. Atap aıt­qanda, Astana qalasynda Alısher Naýaı­ge, Tashkentte Abaı Qunanbaıulyna eskert­kish ornatylǵany, О́zbekstanda Abaı­dyń 180 jyldyǵyna arnalǵan eske alý is-sha­rasy ótkizilgeni eki el yntymaq­tasty­ǵynyń jarqyn úlgisi retinde atap ótildi.

Qysqarta aıtqanda, bul forým Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy mádenı jáne ǵylymı yntymaqtastyqtyń barǵan saıyn keńeıip kele jatqanyn kórsetti. Qatysýshylar bilim, óner jáne ǵylym salalaryndaǵy jańa jobalar Ortalyq Azııadaǵy gýmanıtarlyq baılanystar men birlikti odan ári nyǵaıtýǵa serpin beretinine senim bildirdi.

Joǵary deńgeıde uıymdas­ty­ryl­ǵan qazaq-ózbek ǵylymı-shyǵarmashy­lyq zııalylarynyń forýmyna moderator bolǵan akademık, Parlament Senatynyń depýtaty Darhan Qydyráli qorytyndy sóz sóılep, spıkerlerge mazmundy baıandama úshin alǵys aıtty.

«Qazaq pen ózbek – oıy da, toıy da bir halyq. Bizdiń barlyq qýanyshymyz da – ortaq. Sondyqtan da búgingi jıyn ǵylymı, mádenı dıplomatııanyń jarqyn bir bólshegine aınalyp, elderimizdiń arasyndaǵy ıntegrasııaǵa jańa serpin bererine senemin. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr «Egemen Qazaqstan» gazetine «Ortalyq Azııa renessansy: ornyqty damý jáne órkendeý joly» degen maqala jarııalap, qazaq-ózbek baılanystaryna da erekshe toqtalǵan bolatyn. Sol sekildi О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev te ylǵı da Ortalyq Azııa renessansy haqynda jıi aıtady. Bizdiń zııalylarymyz sol prezıdentterimiz aıtqan rýhanı hám ǵylymı renessanstyń bastamashylary bolaryna senemiz» dep sózin túıindedi.