Dári-dármek sapasy turaqty baqylanady

«Polpharma Santo» kásiporny – respýblıkadaǵy eń iri dári-dármek óndiretin zaýyttardyń biri. Kásip­orynda dáriler tek tabletka túrin­de ǵana emes ampýla kúıinde de shyǵa­ry­lady. Bul óndiris ornyn kúrdeli preparattar shyǵaratyn zamanaýı kásiporyndar sanatyna qosyp otyr. Búginde zaýyttan óndirilgen dáriler memlekettik satyp alý ádisimen elimizdegi barlyq aýrýhana, emdeý mekemelerindegi qajet­tiliktiń 30 paıyzyn qamtama­syz etedi. Sonymen birge erkin na­ryqta da otandyq dári-dármekter sheteldik balama nusqalarǵa edáýir básekeles. 2011 jyly zaýyt jeke qoldan álemdik dári-dármek óndirýshi kompanııa «Polpharma» tobynyń qaramaǵyna ótken soń ekinshi tynysy ashylady. Jańa ınvestısııanyń nátıjesinde kásip­oryn tolyq jańǵyrtýdan ótip, óndiris aýqymy keńı túsedi. О́ndiriletin dári-dármekter tizimi jańa preparattarmen tolyǵyp, otandyq farmakologııanyń damýy­na úlken septigin tıgizedi. Sapaly ónim arqyly kásiporyn bedeli artyp, dári-dármek naryǵynda dárejesi kóterilip keledi. Al byltyrdan bastap jappaı engizilgen tańbalaý júıesi halyqtyń elimizde satylatyn dárilik preparattarǵa degen senimin kúsheıtti. Jalpy kez kelgen taýardyń qoldan jasalǵan nusqalary bolýy múmkin. Ondaı kontrafaktilik ónimderdi ártúrli zattan tabýǵa bolady. Sonyń ishinde dárilik preparattar da bar. Jasandy dárilik zattar jasyryn jolmen naryqqa ótip, tutynýshynyń qolyna tııýi yqtımal. Syrtqy qoraby, ataýy birdeı dárini tutynýshy esh oılanbastan satyp alyp, paıdalanady. Al erteńgi kúni ol adam­nyń densaýlyǵyna keri áser etýi múmkin. Tipti sapasyz dáriniń saldarynan qaıǵyly oqıǵalarǵa dýshar etken jaǵdaılar da kezdesken. Osyndaı alaıaqtyq aýyr qylmyspen kúresý úshin elimizde dári-dármekti tańbalaý ádisi engizildi. Bul tańba qoraptyń syrtyna jazylady. Arnaıy shtrıh-kodtyń ishinde preparattyń sıpattamasy, shyǵarylǵan kúni, jaramdylyq merzimi, qysqasy búkil tarıhy jazýly turady. Dárihanaǵa kelgen árbir klıent osy tańba arqyly preparattyń sapaly ónim ekendigine kóz jetkize alady. Búginde «Polpharma Santo» zaýytynda shyǵarylatyn barlyq dárilik ónimge tańba qoıylady. Ári bul jumystar qatań baqylaýda bolady. Eger tekseris barysynda bir dáriniń tańbasy oqylmaı qalsa, ol jaramsyz dep tanylyp, ári qaraı satylymǵa jiberilmeıdi.

Sondaı-aq zaýyt jumysyn tanystyrý barysynda mamandar tańbalaý birinshi kezekte Densaýlyq saqtaý mınıstrli­gine óńirlerdegi dári-dármek qoz­ǵalysy týraly naqty derekter alýǵa múmkindik bergenin aıtty. Eldegi dári-dármek qozǵalysy, onyń kólemi belgili bolǵandyqtan mınıstrlikke aldyn ala jos­par qurýǵa, boljamdar jasaýǵa, sol arqyly dárilik preparattardy barlyq óńirge teńdeı bólip, eshqandaı tapshylyqqa jol bermeýge múmkindik týdy. Osy tańbalaýdyń nátıjesinde densaý­lyqqa jaýapty vedomstvo árbir qaptamanyń óndiristen bastap, tutynýshynyń qolyna jetkenge deıingi barlyq tizbekti naqty ýaqyt rejiminde baqylaýǵa múmkindik aldy. Sondyqtan mamandar bul júıeniń farmasevtıka naryǵyn retteýdegi negizgi quraldyń birine aınalǵanyn atap ótti. Buryn tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen túri men mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý aıasynda zańsyz dári-dármek aınalymyn baqylaý qıyn edi. Sonyń saldarynan aýrýhana men emhanalarda tegin beriletin dáriler keıde zańsyz jolmen jeke dárihanalarǵa ótip ketip jatatyn. Endi Biryńǵaı operator tańbalaý arqyly urlanǵan dárilerdi, zańsyz esepten shyǵarylǵan preparattardy birden anyqtaı alady. Iаǵnı jańa júıeniń kómegimen búginde bul másele óz sheshimin tapty.

Biryńǵaı operatordyń tań­balaý jobasynyń jetekshisi Anar Káribaevanyń aıtýynsha, mindetti tańbalaý engizilgeli beri emdeý mekemelerinde dári­ler­di jymqyrý oqıǵalary azaı­ǵan. Máselen, keıingi kezde elimiz­de ambýlatorlyq emdeý me­kemelerin dári-dármekpen qamta­ma­syz etýge 24,2 mln, al stasıo­narlyq emdeý uıymdaryna 45,4 mln dana preparat berilgen.

A.Káribaevanyń málimdeýinshe, búginde elimizde táýligine jarty mıllıonnan astam tańbalanǵan dári-dármek satylady. Bıylǵy tamyzdaǵy satylym qarqyny táýligine 40-580 myńdy qurapty.

«Tańbalaý júıesine kóshý bizdiń zaýyt úshin mańyzdy qadam. Kásiporyndaǵy serıalızasııa júıesi – joǵary tehnologııanyń bir kórinisi. Zaman ózgerip álem jańa tehnologııalarǵa qadam basyp barady. Biz de kóshten qalmaı sol jańasha tásilderdi ózimizdiń kásiporynda qoldanýǵa tyrysyp jatyrmyz. Qazir kez kelgen óndiristiń negizgi mindeti – naryqtaǵy básekelestikke tótep berý. Ol maqsatqa jetý úshin ónim baǵasy men sapasy jaǵynan suranysqa saı bolý kerek. Al bul jospardy oryndaý birinshi kezekte eńbek ónimdiligine tikeleı baılanysty. Eńbek ónimdiligin arttyratyn basty jol – jańa tehnologııa. Sonymen birge zamanaýı qural-jabdyqty ıgeretin kadr da myqty bolýy kerek. Memlekettiń damýyn qamtamasyz etetin tabıǵı qazba baılyqtary, mol ınvestısııalyq qarajat emes, onyń adam kapıtaly. Bilikti maman bar jerde óndiris te damıdy. Mine, osy maqsatqa oraı biz jańa qural-jabdyqtar satyp alýǵa, sondaı-aq qyzmetkerlerdi oqytyp, biliktiligin arttyrýǵa 2 mln AQSh dollary kóleminde ınvestısııa jumsadyq. Búginde bizdiń óndiristik alańdaǵy 8 qaptaý jelisi serıalızasııa jáne agregasııa júıesimen tolyq qamtamasyz etilgen. Sapaly ónimder shyǵa­rý arqyly Shymkenttiń farmasev­tıkalyq kásiporny otandyq tuty­nýshylardyń zor senimine ıe bolyp otyr. Bizdiń negizgi mindetimiz de osy edi. Iаǵnı halyqqa kerek dúnıe jasaý arqyly eldiń alǵy­syn alsaq degen nıetimizdiń oryndalyp jatqanyna, sondaı-aq otandyq farmakologııany damy­týmen memlekettiń ósip-órken­deýine úles qosyp otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyz», dedi «Polpharma» toby­nyń óndiristik qyzmet jónin­degi jetekshisi Tomas Nomegger.

Medısınalyq jáne farmasev­tıkalyq baqylaý komıtetiniń Shymkent qalasy boıynsha depar­tamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Aıgúl Sadyqovanyń aıtýynsha, Saýda jáne ıntegrasııa mınıstriniń «Tańbalaýǵa jatatyn taýarlardyń tizbesin aıqyndaý týra­ly» buıryǵymen ótken jylǵy shildeden bastap óndirilgen barlyq dárilik zattar mindetti tańbalaýǵa kóshti. Bul júıeni qadaǵalaý, onyń jumystaryn retteý Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń negizgi mindetterine kiredi. Buıryq talabyna sáıkes elimizde óndirilgen nemese syrttan ákelingen, qoımada saqtalǵan barlyq dárilik preparat tańbalanýǵa tıis. A.Sady­qova elimizde dárilik zattardy tańbalaý pasıentterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, olar­dyń zańsyz aınalymyna qarsy kúresti kúsheıtýge úlken kómegin tıgizetinin atap ótti. Sondaı-aq ol tańbalaý júıesimen halyq­tyń tutynýshylyq kózqarasy oń baǵytqa ózgeretinin, dári-dármek sapasyn baqylaý jaqsara túse­tinin, eń bastysy sapaly ónim­derdiń arqasynda adamdardyń densaýlyǵy nyǵaıatynyn aıtty.

«Tańbalaý ádisiniń taǵy bir artyqshylyǵy, provızor dıstrıbıýtordan dári-dármek­ter­di qabyldamas buryn ónim­der­diń túpnusqalyǵyn tekse­rip, onyń kontrafakt nemese kontra­bandalyq jolmen kel­me­genine kóz jetkize alady. Sony­men qatar bul júıe dárihana jeli­lerine qaldyqtardy dálirek esepke alýǵa, satyp alýdy josparlap, suranystyń ózgerýine qaraı jedel áreket etýge kómektesedi. Sondyqtan tańbalaý júıesimen dárihanalardyń da dárilik preparat óndirýshilerdiń qyzmet sapasy jaqsaryp, olardyń ishki naryqtaǵy básekege qabilettiligi artyp keledi. Osylaısha, sıfrlyq tańbalaý men qadaǵalaý júıesiniń kómegimen halyqty dári-dármek­pen qamtamasyz etýde ashyqtyq, móldirlik pen qaýipsizdik sharalaryn júzege asyrýǵa múmkindik týyp otyr», dedi A.Sadyqova.

Joǵaryda atap ótkenimizdeı, tańbalaý tek memlekettik mekeme­­lerge nemese farmasevtıka sala­synda ónim shyǵaryp otyrǵan óndirýshilerge tıimdi ári qara­paıym halyqqa da paı­da­ly. О́ıtkeni árbir klıent dári­hana­dan preparat satyp alarda qap­tamadaǵy «Data Matrix» kodyn «Naqty Onim» mobıldi qosymshasy arqyly skanerlep, túpnusqalyǵyn teksere ala­dy. Elimizdiń zańyna sáıkes byl­tyrǵy shildeden bas­tap eli­mizde óndiriletin nemese syrttan ımporttalatyn dárilik preparat­tardyń barlyǵyna da tańba qoıý mindettelgen. Sol úshin eger dári qaptamasynda kod bolmasa nemese qosymshada oqylmasa, tutynýshy tańbalaý júıesine óz shaǵymyn qaldyra alady. Bul arnaıy oryndardyń anyqtalǵan zańbu­zýshylyqty dereý qalpy­na keltirýge jáne tıisti sharalar qabyl­daýyna septigin tıgizedi deıdi mamandar.