Ishki Reseıden munaı óndirýge kelgen mordva jigiti osy jaqta turaqtap, qyzmet etti. Úı saldy, qazaq qyzyna úılendi. Qazir uldary erjetip, bir-bir mamandyq ıesi atandy. Bereke-birligi jarasqan tatý, úlken januıaǵa aınaldy. Eńbekqor ata-anasynyń tálim-tárbıesimen erjetken balalary da baý-baqsha ósirip, mal baqqandy unatady. Munaıdyń maıy juqqan Jaqsymaıdyń topyraǵy sharýaǵa qolaıly bolyp shyqty. 90-jyldardyń qıyn-qystaý kezeńinde de tozǵan joq, aýyldyqtar kóship ketpedi. Búginde kógildir otyn qubyry ár úıge tartylǵan. Ortalyqtandyrylǵan sý jelisi bar, tal-teregi kóp, tasjoldyń boıyndaǵy berekeli aýyl.
Áke Chırkovtyń ónegeli isin týǵan aýylynda jalǵastyryp otyrǵan Maksım degen uly otyzdy ortalaǵan jigit. Úılengen, eki balasy bar. Kelinshegi aýdandyq arhıvte jumys isteıdi. О́zi aýdandyq kórkemóner mektebinde balalardy qoldanbaly ónerge baýlyp júr. On tórt jyldan beri Jaqsymaıdan Shubarqudyqqa jeke kóligimen qatynap jumys isteıdi. Qudaıbergen Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetinde qoldanbaly óner mamandyǵyn oqyp, dıplom alǵan boıy týǵan aýylyna oralǵan. Biz Maksımniń Jaqsymaıdaǵy úıiniń atshaptyrym aýlasyndaǵy tamasha jemis baǵy týraly aıtýdy jón kórgen edik. Onyń aýlasyndaǵy júzden astam jemis aǵashynyń 45-i tek qana alma aǵashtary. Odan ózge almurt, qyzyl, sary, qara órik, shıe taldary, sibir shyrshasy, samyrsyn jaıqalyp tur. Jemis butalary da san alýan: qaraqattyń bes túri, qulpynaı, qyzylqat, júzim túrleri ósedi. Aýlanyń kireberisinen bastap túkpirge deıin kózdiń jaýyn alatyn gúlder jaıqalady: gortenzııa, taýshymyldyq, raýshan, túımedaq, hrızantema, injýgúl, qalampyr, gladıolýs, lalagúl, ártúrli ırıster. Raýshan gúlderiniń de birneshe túri ósedi. Kún salqyndaǵanda kópjyldyq gúlderdi qymtap jaýyp tastasa, pııazshyqty gúlderdi qazyp alyp jertólege qoıady. Maksım kópjyldyq gúlderdi ornynan qozǵaǵandy unatpaıdy. Eń bastysy, kez kelgen ósimdik tamyryn sýyq shalmaýy kerek.
«Bizdiń úıden kók jýa, aqjelken, askók satyp alýǵa keletin kórshilerimiz aýlamyzdyń aptap ystyqta qońyrjaı, ylǵaldy bolyp turatynyn aıtady. Aýlada aǵash kóp bolsa, aýa tazarady. Ásirese sibir shyrshasy, kógildir shyrsha aýaǵa ottegini kóp bóledi», deıdi Maksım.
Erekshe talǵammen, bappen otyrǵyzǵan ósimdikterdi kórgen jan aýladan uzap ketkisi kelmeıdi. Maksımniń aýlasy jaqynda ǵana aýdandyq ishki saıasat bólimi uıymdastyrǵan «Úzdik abattandyrylǵan aýla» baıqaýyna qatysyp, birinshi oryn jeńip aldy. Iá, osynsha sharýany bir adamnyń atqarýy áste múmkin emes. Bul iske jasyl jelekti erekshe súıetin eńbekqor baǵbannyń qoly kerek.
«Kúndelikti qarbalas sharýanyń izine túsip, keı-keıde aýlaǵa qaraılasýǵa ýaqyt tapshy bolyp jatady. Ásirese jaz boıy baqshany sýarýǵa, aramshópterin julýǵa qolymyz tıe bermeıdi. Aýyl ishi bolǵan soń, shaqyryp qalatyn aýyldastar bar. Osyndaıda bizge áke-sheshemiz kómektesedi. Olar zeınetker, bos ýaqytynda aýlanyń kútimin jasaǵandy jón kóredi», deıdi Maksım sózin jalǵap.
Biz maqalamyzdyń basynda Chırkovtar otbasynyń «Aýyl amanaty» jobasy boıynsha memleketten jeńildetilgen nesıe alyp, tabysty sharýashylyq uıymdastyrý tájirıbesi jóninde birden kósilip aıtpaqshy edik. Áıtkenmen aýlada qyzaryp pisken túrli jemisterdi, esikten tórge deıin kilem jaıylǵandaı kómkerilgen gúlderdi kórgen soń, birden baqsha jaıyna aýysyp kettik. Maksımniń anasy, kelinshegi qysqa kompot, tosap daıyndaýmen qarbalasta eken. Shıe, alma, almurttan kompot jaýyp jertóleni toltyrǵan. Kóp jemisti qatyryp ta saqtaıdy. Bul áýlet 2023 jyly «Aýyl amanaty» jobasymen 5 mln 400 myń teńge nesıe alyp, jylyjaı saldy. Keń aýlasynyń túkpirinde ornalasqan jylyjaıda qııar, askók, aqjelken, kók jýa, salat japyraǵy, rýkkola ósirip, Shubarqudyq meıramhanalaryna, bazarǵa ótkizedi. Tabıǵı ónimderin úıine kelip satyp alatyn qaýym da kóp.
– О́sirgenim aýyldan aýyspaıdy. Jylyjaıdan bir jylda eki ret ónim alamyn. Erte kóktemde ekkenim tamyzdyń ortasyna deıin jetedi. Qyrkúıekte ol oryndy jınap tastap, qaıta egemin. Bul joly aqpan aıyna deıin ónim beredi. Bylaısha aıtqanda, on aı ónim berip, eki aı demalady. Aldyn ala tapsyrys berip qoıatyn turaqty satyp alýshylarym bar. Temir aýdanynan bólek, Qandyaǵash qalasynan, Aqtóbeden kelip satyp alady. Baqshama da, jylyjaıǵa da tamshylatyp sýarý ádisin qoldanamyn. Topyraqqa mıneraldy tyńaıtqyshtardy qospaımyn, tek maldyń tezegi túrindegi organıkalyq tyńaıtqyshtarmen qunarlandyramyn. Onda da eki-úsh jyl jatqan sıyrdyń tezegin salamyn. Jylyjaı kókónisteri taza ónim bolǵandyqtan, suranys kóp. Qysta jańa pisken qııardyń kılosy aýyldyń dúkenderinde 1200 teńgeden satylsa, men olarǵa 1 myń teńgeden ótkizemin. Eń ótimdisi – qııar. Onyń baǵasy da ár túrli: qys ortasynda, mereke aldynda 1000 teńgeden joǵarylasa, kóktem shyǵa 800, 700 teńgeden 450 teńgege deıin arzandaı beredi. Qazirgi ýaqytta qııar 350 teńgeden satylyp jatyr. Endi baǵa odan túspeıdi, qymbattaı beredi», deıdi Maksım.
Keıipkerimiz aǵash, gúlder men butalardyń tuqymdaryn Reseıden aldyrtqan. О́ıtkeni, bul ólkege sýyq jaqta ósken aǵashtar men butalar ǵana jersinedi. Maksım qolda bar jemis aǵashtary men buta kóshetterin býdandastyryp satýdy bastap ketti. Balabaqshalar men mektepterge gúlder men aǵash tuqymdaryn, óskinderin tegin taratady. Maqsaty – aýlalar men kósheler, saıabaqtardy jasyl jelekpen kómkerýge atsalysý. Aǵash, taly kóp jerdiń aýasy tazarady, topyraǵy tozbaıdy, jerasty sýy da tamyryna ilesip, jerdiń betine jaqyndaıdy. Maksımniń kóshetteri kúı talǵamaı, jaqsy kókteıtindikten, Aqtóbe oblysynda suranysqa ıe bolyp keledi. Tek topyraqqa shanshylǵan shybyqty az-azdap sýaryp, qysta tamyryn úsikke uryndyrmaı, kútip-baptap otyrsa jetkilikti.
Jaqsymaıdyń jaısań uly «Taza Qazaqstan» sekildi jalpyulttyq aksııalarda tek qoqys jınaýmen shektelmeı, tóńirekti taza ustap, jasyl jelek otyrǵyzý, ony kútip-baptaý árbir adamǵa mindet ekenin aıtady. Bizde de Maksımniń aýylyna, ósken ólkesine janashyrlyǵyn kórip, ishteı rıza boldyq. Rasynda, shyn kóńilmen baptasa, taqyr jerdiń ózin gúldendirýge bolady. Oǵan áýeli eńbek, tabıǵatqa degen janashyrlyq sosyn baryp bastaǵan isti aıaqtaıtyndaı tabandylyq, kúsh-jiger kerek. О́ıtkeni jer jalqaýdy súımeıdi.
Aqtóbe oblysy,
Temir aýdany
