Sýretti túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
Saýda-ekonomıkalyq baılanysty arttyrýǵa daıyn
Aldymen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev pen Korol II Abdalla shaǵyn quramda kelissóz júrgizdi. Prezıdent Astanaǵa shaqyrýyn qabyl alǵany úshin Korolge alǵys aıtyp, jyl basynda Ammanǵa jasaǵan saparyn yqylaspen eske aldy.
– Uly Mártebeli, Qazaqstanǵa qosh keldińiz! Sizdiń resmı saparyńyz – biz úshin zor mártebe. Bul Sizdiń elimizge alǵashqy kelýińiz emes. Qazaqstannyń qazirgi órkendeý jolyna jiti nazar bólip otyrasyz. Ekijaqty kún tártibinde júzege asyrylýǵa tıis birqatar másele bar. Eki el arasyndaǵy qarym-qatynastarǵa, sondaı-aq halyqaralyq kún tártibine qatysty mazmundy áńgime órbittik. Sizdiń jahandaǵy jaǵdaıdy jetik túsinetinińizge óte rızamyn. Iordanııa men Qazaqstan arasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq tabysty damyp keledi. Degenmen tıisti deńgeıde talqylaýdy qajet etetin máseleler de joq emes, – dedi Prezıdent.
II Abdalla ekijaqty qarym-qatynasty odan ári nyǵaıtýdyń mańyzyn atap ótip, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty arttyrýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
– Joǵary Mártebeli, qymbatty baýyrym, jyly sózińizge jáne qurmet kórsetip qabyldaǵanyńyzǵa alǵys aıtamyn. Bul sapar Sizdiń osydan birneshe aı buryn meniń elime jasaǵan tabysty saparyńyzdyń jalǵasy ispetti. Qazaqstan maǵan óte jaqyn. Munda kelgen saıyn Sizdiń basshylyǵyńyzben elińiz júıeli túrde ósip-órkendep kele jatqanyna kýá bolyp, tańǵalamyn. О́zińiz atap ótkendeı, eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty túrli salada damytý boıynsha pikir almastyq. Meniń osy saparym Qazaqstan men Iordanııa arasyndaǵy berik dostyqqa qurylǵan tarıhtyń jańa paraǵyn ashatynyna senimdimin, – dedi Iordanııa Koroli.
Taıaý Shyǵysqa júk tasymalyn birlesip qolǵa alady
Budan soń Prezıdent pen Iordanııa Koroli keńeıtilgen quramda kelissóz júrgizdi. Qasym-Jomart Toqaev pen II Abdalla ben ál-Hýseın kelissózdi eki eldiń resmı delegasııa músheleriniń qatysýymen jalǵastyrdy. Kelissóz barysynda Memleket basshysy Qazaqstannyń Iordanııamen ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytýǵa erekshe mán beretinin jetkizdi.
– Ekijaqty qarym-qatynasty damytýǵa degen shynaıy nıetińizdi joǵary baǵalaımyz. Sizdiń salıqaly ári sarabdal kóshbasshylyǵyńyzdy, sondaı-aq aımaqtaǵy jáne álemdegi beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýdegi erekshe rólińizdi atap ótkim keledi. Sizdiń kúsh-jigerińizdiń arqasynda Iordanııa Taıaý Shyǵystaǵy turaqtylyq mekenine aınaldy. Dıalog pen yqpaldastyqty basty baǵdar retinde ustanýyńyzdyń nátıjesinde Koroldiktiń halyqaralyq arenadaǵy abyroı-bedeli artty. Bıyl aqpan aıynda Qazaqstan Prezıdenti retinde Iordanııa Hashımıt Koroldigine jasaǵan birinshi resmı saparymdy erekshe yqylaspen eske alamyn. Búgingi sapar ekijaqty qatynastarǵa tyń serpin berip, yntymaqtastyǵymyzdyń jańa kezeńine jol ashatynyna senimdimin, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan men Iordanııany saıası jáne ekonomıkalyq turǵydaǵy ortaq múdde ǵana emes, din, toleranttylyq dástúri jáne ózara qurmet sekildi ǵasyrlar boıǵy qundylyqtar biriktiredi. Eki el álemge san alýan mádenıet pen konfessııadaǵy halyqtardyń tatý-tátti ómir súrip, adamzat damýyna úles qosa alatynyn kórsetti.
Korol II Abdalla qos memlekettiń dostyǵyn joǵary baǵalaıtynyn atap ótti.
– Bul sapar túrli saladaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne ekijaqty baılanystardy tereńdetýge taraptardyń múddeli ekenin rastaıdy. Buǵan deıingi kelissózder qorytyndysy boıynsha birqatar mańyzdy kelisim men memorandýmǵa qol qoıyldy. Osy rettegi ýaǵdalastyqtar, sondaı-aq ony tabysty iske asyrý elderimizdiń arasyndaǵy seriktestikti keńeıtýge berik negiz qalaıtynyna senimdimin, – dedi Iordanııa Koroli.
Qasym-Jomart Toqaev Ammandaǵy kezdesý barysynda taraptar taýar aınalymyn 500 mln dollarǵa deıin ulǵaıtýǵa ýaǵdalasqanyn eske saldy. Qazaqstan Iordanııa naryǵyna jalpy quny 250 mln dollar bolatyn 60 ónim túrin eksporttaýǵa daıyn.
Sondaı-aq Prezıdent «Qazatomónerkásip» ulttyq kompanııasy men Iordanııa ýran óndirýshi kompanııasynyń (JUMCO) atom ónerkásibin damytý salasyndaǵy yntymaqtastyǵyna qoldaý bildirdi.
Memleket basshysy Iordanııa delegasııasyna elimizdiń halyqaralyq kólik-logıstıka jelisin keńeıtý bastamalary týraly málimet berip, Ortalyq Azııa men Taıaý Shyǵys arasynda ıntermodaldi júk tasymalyn birlese órkendetý múmkindikterin qarastyrýdy usyndy. Budan bólek, aýyl sharýashylyǵy, týrızm, sıfrlandyrý salalaryndaǵy yqpaldastyqtyń áleýeti zor.
Al Iordanııa tarapy medısına, farmasevtıka, halal ındýstrııasy jáne qorǵanys ónerkásibi baǵytyndaǵy tájirıbesimen bólisýge nıetti. Sonymen qatar «Royal Jordanian» áýe kompanııasy kelesi jyly Amman men Almaty arasynda tikeleı áýe reısin ashýdy josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Bul qadam eki eldiń azamattary men iskerlik ortasynyń baılanystaryn jandandyrady.
Budan bólek, taraptar mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty keńeıtýge, sonyń ishinde birlesken ǵylymı zertteý jobalaryn júrgizip, ýnıversıtetter arasynda seriktestik ornatýǵa qyzyǵýshylyq tanytty.
Prezıdent «Ál-Nahda» joǵary ordenimen marapattaldy
Kelissózderden soń Iordanııa Koroli II Abdalla Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevqa Iordan Hashımıt Koroldiginiń «Ál-Nahda» joǵary ordenin tapsyrdy.
Korol Memleket basshysynyń Iordanııa men Qazaqstan arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqty nyǵaıtý isine eleýli úles qosqanyn atap ótti. О́z kezeginde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Koroldiktiń joǵary memlekettik nagradasymen marapattaǵany úshin II Abdalla ben ál-Hýseınge jáne dostas ıordan halqyna alǵys aıtty.
– Uly Mártebeli, Sizdi asa kórnekti memleket qaıratkeri ári kóshbasshy retinde baǵalaımyn. Sondyqtan bul marapatty О́zińizge degen shynaıy qurmetpen qabyl alamyn. Osy aıtýly oqıǵany Qazaqstan Respýblıkasy men Iordan Hashımıt Koroldiginiń arasyndaǵy ózara senimge negizdelgen yntymaqtastyqtyń sımvoly sanaımyn. Biz yqpaldastyǵymyzdyń jańa kókjıegi belgilengen osy kelissózderdiń qorytyndysyna basa mán beremiz. Osynaý mańyzdy sapardyń nátıjesi seriktestikti odan ári nyǵaıtýǵa tyń serpin beredi dep senemin. Elderimiz arasyndaǵy konstrýktıvti dıalog pen tyǵyz qarym-qatynas aldaǵy ýaqytta da keńeıe bermek. Bul jańa baǵyttardy qamtyp, ekijaqty áriptestiktiń damýyna ǵana emes, óńirlik jáne jahandyq turaqtylyqqa da yqpal etedi dep oılaımyn, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen Iordanııa Koroli II Abdalla ben ál-Hýseın júrgizgen kelissózderden keıin eki el delegasııalarynyń músheleri qol qoıylǵan úkimetaralyq jáne kommersııalyq qujattarmen almasty.
Astana Hub klasterimen tanysty
Qasym-Jomart Toqaev pen II Abdalla ben ál-Hýseın Astana Hub halyqaralyq klasterin aralaý barysynda elimizdiń IT jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy jetistikterimen tanysty.
Astana Hub – Ortalyq Azııadaǵy eń iri ınnovasııalyq klaster. Onda 1 700-den asa IT-kompanııa shoǵyrlanǵan. Byltyr tartylǵan jalpy ınvestısııa kólemi 700 mln dollardan, al IT qyzmetiniń eksporty 650 mln dollardan asty.
Astana Hub bazasynda jyl saıyn on myń azamatty qamtıtyn Tech Orda, TUMO jáne Tomorrow School bilim berý, sondaı-aq Google for Startups seriktesimen birge akselerasııa baǵdarlamalary iske asyrylyp jatyr.
Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev mártebeli meımandarǵa bıyl kúzde Astanada ashylýy josparlanyp otyrǵan Alem.AI Halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵynyń tujyrymdamasyn kórsetti.
Sondaı-aq Prezıdent pen Iordanııa Koroline álemdik naryqqa shyqqan otandyq kompanııalardyń ázirlemeleri tanystyryldy. Olardyń qatarynda epsilon3.ai (memlekettik sektorǵa AI-sheshimder ázirleıtin zerthana), Qalan (elimizde jáne shet elde 1 mıllıonnan asa oqýshy paıdalanatyn matematıka páninen bilim berý platformasy), inDrive (jolaýshy jáne júk tasymaly, jetkizý qyzmetin usynatyn jahandyq platforma), KazDream (ulttyq qaýipsizdik, shekaralyq baqylaý jáne kıberqorǵaý salalarynda jumys isteıtin elimizdegi iri IT-kompanııa) sekildi jobalar bar.
Investısııa, ınnovasııa salalaryn damytýǵa kelisti
Sonymen qatar Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev pen Korol II Abdalla Qazaqstan-Iordanııa bıznes-forýmyna qatysty. Onda Prezıdent Korol II Abdallany Astanada qarsy alýdy ózine zor mártebe sanaıtynyn jetkizdi.
– Uly Mártebeli, О́zińiz ben jubaıyńyz patshaıym Ranııany búkil álem dana, asa bilimdar jáne parasatty tulǵalar retinde moıyndaıdy. Búgingi zamanda Siz ben jubaıyńyz sekildi kóshbasshylar kemde-kem, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Korolge Qazaqstan men Iordanııa arasyndaǵy seriktestikti damytýǵa udaıy qoldaý kórsetip kele jatqanyna alǵys aıtty. Sondaı-aq iskerlik orta ókilderine bıznes-forým jumysyna qatysqandary úshin rızashylyǵyn bildirdi.
– Korol II Abdallanyń resmı sapary aıasynda ótip jatqan bul forým bizdiń perspektıvti seriktestigimizdiń jańa kezeńine jol ashady. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi Qazaqstan-Iordanııa úkimetaralyq komıssııasy ekijaqty qarym-qatynasty keńeıtýdiń mańyzdy ınstıtýsıonaldyq negizin qalaıtyny sózsiz. Búgin Uly Mártebeli Korol Abdallamen mazmundy kelissóz júrgizdik. Áńgimelesý barysynda aldaǵy jyldary ózara tıimdi yqpaldastyqty nyǵaıtýǵa sheshim qabyldadyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstan óńirdegi ekonomıkasy eń iri el bolyp qala beredi.
– Ekonomıkamyz bıylǵy jeti aıda 6,3 paıyzǵa ulǵaıyp, senimdi túrde ósip keledi. Oǵan ónerkásip, saýda jáne kólik salalaryndaǵy joǵary kórsetkishter múmkindik berdi. Biz aýqymdy saıası jáne ekonomıkalyq reformalar júrgizý arqyly osy qarqyndy saqtap qalýǵa nıettimiz. Sondyqtan seriktestigimiz kóptegen sektordyń órkendeýine septigin tıgizetinine senimdimiz, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy qazir Qazaqstan arqyly 12 halyqaralyq kólik dálizi ótetinine, ıaǵnı 5 temirjol jáne 7 avtokólik joly elimizdiń Eýrazııadaǵy strategııalyq logıstıkalyq hab retindegi pozısııasyn bekite túsetinine toqtaldy.
– Biz iri halyqaralyq baǵyttardy, sonyń ishinde Orta dáliz ben Soltústik – Ońtústik baǵdaryn belsendi túrde damytyp jatyrmyz. Aqtaý jáne Quryq porttary Kaspıı teńizi arqyly júk tasymaldaýda negizgi ról atqarady. Byltyr Quryq portynda astyq termınalyn iske qostyq. Ol jylyna 1 mln tonnaǵa deıin júk ótkize alady. Budan bólek, Aqtaýda ótkizý qabileti jylyna 240 myń konteınerdi quraıtyn hab saldyq. Osy oraıda Akaba portynyń strategııalyq áleýetin birlese paıdalanýǵa daıynbyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent elimizde atom energetıkasy ulttyq ekonomıkanyń strategııalyq turǵydan mańyzdy ári turaqty qýat kózi retinde qarastyrylatynyn jetkizdi.
– Qazaqstan – jetekshi ýran óndirýshilerdiń biri. Elimizge álemdik naryqtyń 40 paıyzǵa jýyq úlesi tıesili. Iordanııadaǵy ýran jobalary boıynsha «Qazatomónerkásip» jáne JUMCO arasyndaǵy kelisim ekonomıkalyq yntymaqtastyqty tereńdetýde mańyzdy oqıǵa sanalady, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy Qazaqstan men Iordanııanyń agrobıznes salasyndaǵy áleýeti mol ekenin de aıtty.
– Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymynyń músheleri retinde bizdi elderimiz ben barsha musylman álemine arnalǵan ortaq maqsat biriktiredi. Bul ornyqty ári ádil azyq-túlik ekojúıesin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Qazaqstan álemde egistik alqaby boıynsha altynshy oryn alady, sondaı-aq dúnıejúzilik iri astyq eksporttaýshylardyń ondyǵyna enedi. Jyl saıyn 8 mln tonnadan asa bıdaı men 2 mln tonnaǵa jýyq undy jahandyq naryqqa jetkizemiz. Elimiz Iordanııany joǵary sapaly, organıkalyq, halal jáne ekologııalyq turǵydan taza aýyl sharýashylyǵy ónimderimen qamtamasyz ete alady. Biz Aljazeera Agricultural ıordanııalyq kompanııasynyń elimizde qus fabrıkasyn salý jónindegi bastamasyn quptaımyz. Bul joba eki el arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy salasy boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jasalǵan naqty qadam bolmaq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sondaı-aq Prezıdent medısına salasyndaǵy yqpaldastyqtyń mańyzyn atady. Onyń aıtýynsha, Iordanııa álemdegi jetekshi medısınalyq ortalyqtardyń biri jáne joǵary deńgeıde damyǵan farmasevtıkalyq ónerkásipke ıe.
– Iordanııa álemniń 85 eline farmasevtıkalyq ónimderin eksporttaıdy. Sondyqtan bul – qazaq-ıordan ekonomıkalyq seriktestiginiń negizgi sektorynyń biri. Qazaqstan da óziniń áleýetin damytyp, dári-dármek óndirisi men medısınalyq qural-jabdyq shyǵarýda aıtarlyqtaı tabysqa jetti. Osy oraıda QazBioPharm kompanııasynyń DADvet ıordan kompanııasymen birge Taıaý Shyǵys elderi men bizdiń óńirimizge ózara vaksına eksporttaýǵa baǵyttalǵan josparyn qoldaımyz, – dedi Memleket basshysy.
Jıynda sıfrlandyrý salasyna basa mán berildi. Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń Eýrazııadaǵy jetekshi ozyq tehnologııalar ortalyǵy bolýǵa umtylatynyn atap ótti.
– Qazaqstan óńirde alǵash ret Ulttyq banktiń sıfrlyq valıýtasyn, ıaǵnı sıfrlyq teńgeni engizdi. Biz elimizdi JI-ge baǵdarlanǵan memleketke aınaldyrý úshin Halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵyn qurdyq. Inkýbasııa men akselerasııa baǵdarlamalary arqyly Ortalyqty startaptarmen ıntegrasııalaýdyń naqty jospary jasaldy. Budan bólek, taıaýda Úkimettiń, ǵylym men bıznestiń strategııalyq qajettilikterine arnalǵan qýatty Sýperkompıýter klasteri iske qosyldy. Sonymen qatar biz sıfrlyq egemendigimizdi qamtamasyz etý úshin Úlken tildik modeldi (LLM) belsendi túrde damytyp jatyrmyz. Bul bastamalar álemdik jasandy ıntellekt keńistigindegi Qazaqstannyń tehnologııalyq órkendeýin jedeldetip, pozısııasyn nyǵaıtady. Osy rette Astana Hub pen King Hussein Business Park arasynda seriktestik ornatý ǵylymı-zertteý, tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar, startaptar, tehnıkalyq bilim men basqa da kóptegen salada yntymaqtastyqty damytýǵa septigin tıgizedi, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev ıordanııalyq kásipkerlerdi «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵymen seriktestiktiń tyń múmkindikterin qarastyrýǵa shaqyrdy. Memleket basshysy AHQO Nıý-Iork, London, Dýbaı jáne Sıngapýrdyń ozyq tájirıbesine negizdelgen ınvestısııa men ınnovasııa tartýdyń biregeı ortalyǵyna aınalǵanyn aıtty.
– Bizdiń Ortalyq salyqtyq, vızalyq jáne eńbek saıasatyndaǵy jeńildikter arqyly ınvestısııa tartýǵa qajetti barlyq jaǵdaıdy jasaıdy. AHQO ár ınvestorǵa jekeleı qoldaý kórsetip, brıtan quqyǵyna negizdelgen sot júıesin, sondaı-aq ıslam qarjy ónimderiniń keń spektrin usynady. Búginde Ortalyqta álemniń 85 elinen 4 200-den asa kompanııa tirkelgen. Iordanııa kompanııalaryn da AHQO-nyń belsendi qatysýshysy bolýǵa shaqyramyz, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń pikirinshe, forýmda qol jetkizilgen baılanystar ózara ınvestısııa, ınnovasııa jáne ornyqty damý salalaryn ilgeriletýge múmkindik beredi.
– Uly Mártebeli Koroldiń elimizge jasaǵan saparyna taǵy da shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Bul – biz úshin zor qurmet. Atalǵan sapar – tyǵyz seriktestigimiz ben rııasyz dostyǵymyzdyń kórinisi. О́zińizdi dosym, tipti, baýyrym dep ataýǵa kelisim berdińiz. Bul men úshin úlken mártebe ári artyqshylyq. Qymbatty baýyrym, Sizdiń arqańyzda Iordanııa bizge etene jaqyn elge aınaldy. Halyqtarymyz máńgige dos, baýyrlas ári senimdi seriktes bolyp qalatynyna nyq senimdimin, – dedi Memleket basshysy.
Iordanııa Koroli II Abdalla da bıznes-forým jumysyna qatysýshylarǵa rızashylyǵyn jetkizdi. Ol osy pikir almasýlar ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge múmkindik beretinin aıtty.
– Bul forým Sizderdiń kompanııalaryńyz ben mekemelerińiz úshin birlesken kásiporyndar qurýǵa jáne ekonomıkanyń ornyqty ósýine ınvestısııa tartýǵa arnalǵan baǵyttardy zerdeleýge jol ashady dep oılaımyn. Bizdiń Úkimet pen Saýda-ónerkásip palatasy osy dıalogti naqty júzege asyrý úshin jumys isteıdi. Oraıly sátti paıdalana otyryp, qazaqstandyq seriktesterimizdi Iordanııaǵa shaqyramyn. Sol arqyly bizdiń usynystarymyzben tanysa alasyzdar. О́z kezeginde ıordanııalyq kompanııalar qarqyndy damyp kele jatqan Qazaqstan naryǵyna ınvestısııa salýǵa nıetti. Osy forýmda aıtylǵan bastamalardyń naqty jobalarǵa aınalyp, uzaqmerzimdi seriktestikke ulasýyna birlese atsalysaıyq, – dedi Korol II Abdalla.
«Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn aralady
Budan soń Prezıdent pen Iordanııa Koroli «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyna bardy.
Mártebeli meımandardy Basqarýshy Renat Bekturov Ortalyq qyzmetiniń nátıjelerimen, AHQO sotynyń, Halyqaralyq tórelik ortalyǵynyń, Qarjy qyzmetin retteý komıtetiniń jáne AHQO bırjasynyń erekshelikterimen, sondaı-aq biregeı korporatıvtik «Senim mýzeıiniń» jumysymen tanystyrdy.
AHQO negizi qalanǵan sátten beri 17 mlrd dollardan asa ınvestısııa tartqan. Ortalyqqa 85 eldiń 4 200-den asa kompanııasy rezıdent retinde tirkeldi.
Osylaısha, mártebeli meımannyń resmı sapary aıaqtalyp, Qasym-Jomart Toqaev Iordanııa Koroli II Abdallany elorda áýejaıynan shyǵaryp saldy.
