Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Býrabaı baýraıyndaǵy demalys oryndarynyń baǵasy kúıip tur. Sol baǵaǵa sáıkes minsiz qyzmet kórsetilýi kerek emes pe? Resmı málimetke qaraǵanda, Býrabaı baýraıyndaǵy demalys oryndarynda jylyna 1,2 mıllıon týrıst dem alady eken. Osynshama adamǵa qyzmet kórsetý, árıne, ońaı-ospaq sharýa emes. Býrabaıǵa qaraǵanda zerli Zerendige kóńili aýatyndar kóp te emes. Áıtse de túıtkil másele tunyp tur.
Keıingi jyldary Zerendi kóli týrısterdiń súıikti ornyna aınalǵan. Kól jaǵalaýy kóp-kórim tazalanyp, demalys oryndary zaman talabyna saı kórikke ıe boldy. Sýy saýmal kúmis kólge asyqqan jurt demalys kúnderi ǵana emes, jumys kúnderi de aǵylyp kelip jatady. Baǵanyń birshama joǵary ekendigine de qaraıtyn emes. Eger eki-úsh adamdyq otbasy bolsa, shaǵyn úılerge táýligine 60 myń teńge tóleıdi. Sý taza, jaǵalaý jaıly. Jalǵyz jetimsiz dúnıe – qyzmet kórsetý salasyndaǵy kadrdyń tapshylyǵy. Onda da joǵary bilimdi mamandar emes, aspaz, daıashy, ydys jýatyn adamdar qasqaldaqtyń qanyndaı qat. «Kalıpenova» jeke kásipkerligine qarasty «Aqdanat» demalys aımaǵy lyq toly. Olaı bolmaǵanda she? Tóńiregi kóz jaýyn alatyn kórkem tabıǵat, taza saf aýa. Máńgi jasyl qaraǵaılardyń arasyna synalaı ornalastyrylǵan demalys úıleri. Ashanasy bar, árqıly kabınetter jumys isteıdi. Serýendep dem alamyn deseń de, ujymdasyp oıyn oınaımyn deseń de, erkińiz bilsin. Kásipker Áıgerim Kalıpenova osy at tóbelindeı oryndy 25 jylǵa jalǵa alypty. 2015 jyldan bastap jumys istep jatyr. Osy ýaqyt aralyǵynda alǵa umtylǵan qadamdy keri ketirip turǵan tapshylyq – kadrǵa baılanysty. Kásipkerdiń aıtýyna qaraǵanda, týrıster ornalastyrylatyn 33 nómirge shtattaǵy úsh qyzmetshi ǵana qyzmet kórsetedi eken. Birneshe adam kelisim boıynsha jumys isteıdi.
«Bólme tazalaýshylar aıyna 200 myń, daıashy 250 myń, ydys jýatyndar 300 myń teńge eńbekaqy alady, – deıdi kásipker. – Demalys maýsymy kezinde jumysshylarǵa turatyn jaı, tegin tamaq beriledi. Aýyl turǵyndary úshin táp-táýir tabys emes pe? Solaı bola tura jumys isteıtin adam taba almaı qınalyp otyrmyz».
Túıtkil jaıdyń túıinin sheshpek bolyp saraptap kórdik. Bizdiń óńirde demalys maýsymy tym qysqa. Nebári úsh aı shamasynda. Kól jaǵalaýyndaǵy kóptegen demalys aımaǵy mamyr men qyrkúıek aılarynyń arasynda ǵana jumys isteıdi. Osy ýaqytta ortasha eseppen aıyna 250 myń teńge tabys tapqan jumysshylar qońyr kúzden bastap kelesi jyldyń demalys maýsymy bastalǵansha jumyssyz. Turaqty jumys bolmaǵan soń, umtylmaıtyn shyǵar.
Kadr tapshylyǵy demalys oryndarynda ǵana emes, balalar lagerinde de bar. «Parýs» balalar lageri – osyndaı qıyndyqty basynan keshirip otyrǵan ujymnyń biri. Lager meńgerýshisi Ásel Abaıdýllaevanyń aıtýyna qaraǵanda, ujymda 25 adam jumys isteıdi eken, segizi shtatta, qalǵandary kelisimshart boıynsha. Ásirese aspaz tabý óte qıyn, sport nusqaýshylaryn da. Tyǵyryqtan shyǵý úshin jergilikti kolledjderdiń túlekteri men joǵary kýrsta bilim alyp jatqan stýdentterdi shaqyrýǵa májbúr.
«Jalaqylary táýir bolǵanymen, kadr turaqtamaıdy, – deıdi lager meńgerýshisi. – Bylaı qaraǵanda tabystary jaman emes, úsh aýysymda jumys isteıdi. Ár kezek saıyn 20 myń teńge eńbekaqy tólenedi. Jergilikti jurtpen jumys isteý qıyn, suranýlary kóp».
Joǵaryda aıtqan kórinis maýsymdyq demalys oryndaryna baılanysty. Shyntýaıtynda, jyl boıy jumys isteıtin jumys oryndary da jumysshyǵa zárý. Máselen, Zerendi aýylynyń irgesindegi «Keremet» qonaqúıinde de osyndaı keleńsiz jaı oryn alyp otyr. 2022 jyly qonaqúı salynyp, paıdalanýǵa berilgennen keıin kópshilik nazaryn ózine aýdarǵan. Týrıster de, jolaýshylar da jol boıyndaǵy qonaqúıge kóptep kele bastaǵan. Oryn jetpegen soń, keńeıtken. Shtattaǵy alty jumysshynyń bireýi Kókshetaýdan, bireýi Vıktorovka selosynan keledi. Jergilikti jurt jumys isteýge yqylasty emes. Qonaqúıge aspaz da, ot jaǵýshy da qajet.
О́ńirdiń óńin keltirýge tyrysyp jatqan bızneske memleket tarapynan qyrýar kómek kórsetilip jatyr. Áıtse de kadr máselesi – kásipkerdiń ózi sheshetin sharýa. Qysqa merzim ishinde tabys tabýǵa umtylatyn kásipkerler jumysshylarǵa jyl boıy jalaqy tóleı almaıdy. Maýsym aıaqtalǵan soń, qol qýsyryp qarap qalatynyn bilgendikten, eshkim jyly ornyn sýytyp kelgisi kelmeıdi. Bálkim, maýsym aıaqtalǵan soń da tıisti eńbekaqysyn tólep, ustap qalý kerek shyǵar.
«Eger Zerendige jylyna júz myń týrıst keletinin eskersek, qys boıy jylytylatyn ǵımarattardy ustaý tıimsiz bolar edi. Kól jaǵasyna sý, káriz qubyrlaryn tartý – qanshama shyǵyn, – deıdi oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Andreı Podgýrskıı. – Keıingi úsh jyl ishinde kásipkerler Zerendi kýrortty aımaǵyn damytýǵa memleketten 100 mıllıon teńge qarajat aldy».
Basqarma basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, Zerendi demalys aımaǵynda tynyǵýshylar sany ár jyl saıyn 10–15 paıyzǵa ósip keledi. Kókshetaý – Zerendi baǵytynda úshjolaqty tasjol salynyp jatyr. Týrızmdi damytý úshin. Al bul salanyń odan basqa da ishki keleńsizdigi az emes.
Aqmola oblysy
