Sport • 03 Qyrkúıek, 2025

Altyndy ańsaǵan shırek ǵasyr...

60 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

13–21 qyrkúıek aralyǵynda Horvatııanyń astanasy – Zagrebte kúres túrlerinen álem chempıonaty ótedi. Elimizde balýandyq ónerdiń baı dástúri bar ekenin barsha jurt jaqsy biledi. KSRO dáýirinde Anatolıı Kolesov, Valerıı Anısımov, Vladımır Bakýlın, Valerıı Rezansev, Anatolıı Nazarenko, Anatolıı Bykov, Shámil Serikov, Jaqsylyq Úshkempirov, Dáýlet Turlyhanovtyń esimderi álemdik sporttyq shejirede altyn áriptermen jazyldy. Sol jeńispen órilgen dástúr táýelsizdik alǵannan keıin de jalǵasty.

Altyndy ańsaǵan shırek ǵasyr...

Áńgimemizdiń «álqıs­sa­syn» grek-rım kú­resinen bastasaq. Eli­mizdiń ulttyq quramasy álem chem­pıonattaryna 1993 jyldan beri úzbeı qatysyp keledi. Sol jyly Shvesııanyń bas shahary Stokgolmde ótken básekede Dáý­let Turlyhanov (82 kg) kúmis me­daldy moınynda jarqyrat­ty. Fı­nalda túrkııalyq Hamza ­Erlik­aıdan utyldy. Sóıtip, bu­ǵan deıin álem chempıonatynyń altyny men qola medalin ol­jalaǵan dańqty balýanymyz Skan­dınavııa túbeginde de jeńis tu­ǵy­ryna kóterildi.

1994 jyly segiz balýanymyz Fınlıandııanyń Tampere qalasyna sapar shekti. Solardyń arasynan Iýrıı Melnıchenko (57 kg) sýyrylyp shyqty. Bar­lyq qarsylastaryn qapy qal­dyryp, álem chempıony atandy. Fınalda reseılik Aleksandr Ignatenkonyń tas-talqanyn shyǵardy.

1995 jylǵy dúnıejúzilik dodany Chehııanyń astanasy qa­byl­dady. Pragada qorjynymyz­ǵa qos kúmis medal tústi. Onyń ıegerleri – Iýrıı Melnıchen­ko (57 kg) men Baqtııar Baıseıi­tov (74 kg). Qos balýan da asqan she­berlik tanytty. Melnıchen­ko bastapqy básekelerdiń birinde áıgili Aleksandr Ignatenko­ny utsa, Baıseıitov jartylaı fınalda Olımpııa oıyn­da­ry­nyń jeńimpazy, álemniń úsh dúrkin chempıony Mnaskan Iskan­derıannan aılasyn asyr­dy. Biraq aqtyq aıqasta jerles­terimizdiń joly bolmady. Iýrıı amerıkalyq Denıs Halǵa, Baq­tııar fransýz Ivon Rıamerge ese jiberdi.

1997 jyly Polshanyń Vors­lav qalasynda Iýrıı Mel­nı­chenko (58 kg) eki dúrkin álem chempıony atandy.

1998 jyly Shvesııanyń Evle qalasynda elimizdiń balýandary óz­deriniń myqtylyǵyn túpkilikti moıyndatty. Tórtkúl dúnıe­niń teńdessizderi bas qosqan jarysta bizdiń komandanyń qor­jynyna qos altyn medal tústi. Mhıtar Manýkıan (63 kg) qar­sy kelgenderdiń barlyǵyn qoǵa­daı japyryp ótti. Baqtııar Baı­seıitov (76 kg) fınalda Olım­pıa­da chempıony, kýbalyq Roberto Felıberto Askýıany taza utty.

1999 jyly Grekııanyń Afı­nasynda Mhıtar Manýkıannyń (63 kg) qaıta baǵy jandy. Ol jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilse, Iýrıı Melnıchenko (63 kg) ekinshi márte kúmis júldeger atandy.

2001–2009 jyldar aral­yǵyn­da Qazaqstan quramasy jeti álem chempıonatyna qatysyp, sonyń tórteýinen qorjyny bos qaıt­ty. Atap aıtsaq, 2001, 2002, 2006, 2007 jyldary jerlesterimiz ­óz jankúıerlerin qýanta almady. 2003 jyly Georgıı Sýrsýmııa (120 kg) qola medal alsa, 2005 jyly Ermek Kóketov (55 kg), 2009 jyly Nurbaqyt Teńizbaev ­(60 kg) sol mejeden kórindi.

2010 jyly Máskeýde qos qandasymyz – Almat Kebisbaev (60 kg) pen Nurmahan Tynalıev (120 kg) qola medal ıelendi. 2011 jyly Ystanbulda Almattyń altyn alýǵa tamasha múmkindigi boldy. Alaıda fınalda qandasy­myz ırandyq Omıd Noýrızıge ese jiberdi. Nurmahan taǵy da úshinshi orynǵa taban tiredi. 2013 jyly Býdapeshtte N.Tynalıev álemdik dodada úshinshi ret qola medaldy enshiledi.

2015–2021 jyldar aralyǵyn­da Almat Kebisbaev (59 kg, 63 kg, 67 kg) taǵy úsh ret qola me­daldy oljalady. Osy jyldary uıymdastyrylǵan jarystar­da Almattan bólek, taǵy bireshe balýannyń baǵy jandy. Atap aıtsaq, 2015 jyly Las-Vegasta Dosjan Qartyqov (75 kg) kúmis alsa, 2017 jyly Parıjde Meırambek Aınaǵulov (59 kg) pen Demeý Jadyraevtyń (71 kg) bas júldeni oljalaýǵa tamasha múmkindikteri boldy. Biraq sheshýshi saıysta Meıram­bek­tiń japonııalyq Kenıtıro Fý­mıtaǵa, Demeýdiń germa­nııa­lyq Frank Shteblerge áli jetpedi.

2018 jyly Býdapeshtte Aıdos Sultanǵalı (60 kg) men Meıir­jan Shermaǵahanbet (67 kg) úshin­shi satyǵa jaıǵasty. 2019 jyly Astanada Qorlan Jaqansha (55 kg) ekinshi, Meırambek Aınaǵulov (60 kg) úshinshi oryndardy enshiledi.

2022 jyly Belgradta Aıdos Sultanǵalı (60 kg) úzdik úsh­tikti túıindedi. 2023 jylǵy Ser­bııanyń astanasyndaǵy jarys­ta jerlesterimiz tegis utyldy. Byltyr Tıranada Olımpıadalyq emes salmaq dárejeleri boıyn­sha ótken álemdik dodada Erjet Ja­rylqasyn (63 kg) er­ledi. Fınal­ǵa deıin jetken ol ázer­baıjan­dyq Nıhat Mámedlıden utylyp, kúmisti qanaǵat tutty.

1993–2025 jyldar aralyǵyn­da jalaýy jelbirgen álem chempıonattarynda elimizdiń grek-rım kúresi sheberleri 5 altyn, 9 kúmis, 15 qolaǵa qol jetkizdi. Barlyǵy – 29 júlde. Árıne, bul az tabys emes. Degenmen bizdi qyn­jyltatyny – altynnyń azdy­ǵy. Bas júldeniń beseýin de biz HH ǵasyrda aldyq. Sońǵy ret 1999 jyly Afınada ánuranymyz shyrqaldy. Sodan beri shırek ǵasyrdan asa ýaqyt ótti. Naq­tylap aıtsaq, 26 jylda 20 jarys­tyń jalaýy jelbiredi. Sol ýaqyt ishinde kúrestiń osy túrin serik etken birde-bir sańlaǵymyz jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterile alǵan joq.